Ambtenaar in Oslo leidde spionerende diplomaten uit Moskou jarenlang om de tuin Koude Oorlog herleeft in Noors-Russische rel

Moskou heeft laten doorschemeren dat het waarschijnlijk een aantal Noorse diplomaten zal uitwijzen als vergelding voor de uitwijzing van Russische diplomaten door Noorwegen....

Van onze correspondent

Bert Lanting

MOSKOU

De uitgewezen Russen onderhielden contacten met een hoge ambtenaar, die voor de Noorse contraspionagedienst bleek te werken en hun vier jaar lang van valse informatie heeft voorzien.

Om te laten zien hoe hoog Noorwegen de zaak opneemt besloot de Noorse premier, Kjell Magne Bondevik, een bezoek aan Rusland uit te stellen. Bondevik zou komende week naar Moskou gaan.

De Russische onderminister van Buitenlandse Zaken Igor Ivanov zei dat Moskou zich het recht voorbehoudt 'passende maatregelen' te nemen tegen vertegenwoordigers van Noorwegen. Hij zei de actie van Oslo te betreuren, vooral het besluit het bezoek van de premier uit te stellen.

Woordvoerster Samolis van de Russische geheime dienst FSB wilde geen commentaar geven op de beschuldigingen tegen de Russische diplomaten. Maar ze sprak wel haar verwondering uit over de manier waarop Oslo de zaak afhandelt.

'Doorgaans worden spionagekwesties op een geruisloze manier opgelost via de kanalen tussen de inlichtingendiensten onderling', zei ze. Een woordvoerder van de buitenlandse inlichtingendienst SVR klaagde dat het een 'terugkeer naar de dagen van de Koude Oorlog' was. 'Alle spionagezaken kunnen stilletjes en zonder politiek lawaai worden opgelost.'

Extra pijnlijk voor Rusland was dat de ambtenaar die de hoofdrol speelde in de spionagezaak voor de Noorse radio uitgebreid vertelde hoe hij de Russen om de tuin had geleid. De ambtenaar, Svein Lamark, vertelde dat hij in 1994 door de Russen was benaderd en meteen de contraspionagedienst had ingeschakeld.

Volgens hem wilden de Russische diplomaten 'van alles weten' over de Noorse gas- en olievoorraden, defensiegeheimen en over het kabinet van de premier. Rusland heeft extra belangstelling voor Noorwegen omdat het aan Rusland grenst en lid is van de NAVO.

In ruil voor geld voorzag Lamark de Russen vier jaar lang van 'geheime documenten' die door de Noorse en Zweedse inlichtingendiensten waren voorgekookt.

Volgens de Noorse krant Verdens Gang had Lamark regelmatig ontmoetingen met Russische geheim agenten in Oslo, Sint Petersburg, Helsinki en Stockholm. De Noorse dubbelspion vroeg 100 duizend dollar per jaar voor zijn 'spionagewerk', maar de Russen betaalden maar mondjesmaat. Volgens de krant zou Lamark ooit tegen zijn contacten geklaagd hebben dat ze 'net als hun baas' waren. 'Jeltsin betaalt de ambtenaren hun lonen niet en jullie betalen mij ook niet', zo citeert de krant de 47-jarige ambtenaar.

De Noorse autoriteiten wilden de kwestie aanvankelijk geheim houden tot na het bezoek van premier Bondevik aan Rusland, maar toen bleek dat de media lucht hadden gekregen van de affaire, besloten ze donderdag de Russische ambassadeur, Joeli Kvitsinski, op het matje te roepen.

Met de geslaagde contraspionageoperatie tegen de Russen nemen de Noren wraak voor de geruchtmakende affaire rond Arne Treholt, die als staatssecretaris van Buitenlandse Zaken voor de KGB bleek te werken. Treholt werd in 1985 tot twintig jaar gevangenisstraf veroordeeld, maar kwam in 1992 al op vrije voeten.

In de loop van de Koude Oorlog heeft Noorwegen zo'n vijftig Sovjetdiplomaten het land uitgezet wegens spionage of als vergelding voor de uitwijzing van Noorse diplomaten. Sinds de ineenstorting van de Sovjet-Unie was het nog maar één keer voorgekomen: in 1992, toen de Russische diplomaat Viktor Fedik het land moest verlaten.

De anti-NAVO-stroming in het Russische parlement, waartoe ruim de helft van de afgevaardigden behoort, eiste gisteren tegenmaatregelen tegen Noorwegen. In een motie klaagden de afgevaardigden dat de uitwijzing tot doel heeft de Noors-Russische betrekkingen te schaden.

In de motie werd er ook op gewezen dat Noorwegen een belangrijke rol speelt bij de pogingen van de NAVO de bewegingen van de Russische Noordelijke Vloot in het oog te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden