Ambitieuze geheimzinnigheid

‘Ik ben in verwachting. Het kind is niet van jou.’ Vera weet wat zij met deze mededeling over zich afroept....

Pauline Kleijer

Waarmee Mark en Alex zich precies bezighouden, legt regisseur Andrej Zvjagintsev niet uit. Duidelijk is dat zij geen pottenkijkers wensen. Een kogel wordt thuis uit een arm gevist, gesprekken vinden plaats in de auto of op een station. Een ambulance wordt alleen besteld wanneer het echt niet anders kan. Vera kent de handel en wandel van haar man. Dat ze er niet in slaagt Alex haar situatie uit te leggen, maakt haar extra kwetsbaar.

The Banishment is de tweede film van Zvjagintsev, die in 2003 indrukwekkend debuteerde met The Return, een even mysterieuze als stijlvolle vertelling over een vader die zich na jarenlange afwezigheid op bruuske wijze ontfermt over zijn twee zoontjes. Net als in The Return, bekroond met een Gouden Leeuw op het filmfestival van Venetië, speelt acteur Konstantin Lavronenko in The Banishment een man van weinig woorden. Het is niet de enige overeenkomst tussen de twee films. Zvjagintsev behoudt zijn kenmerkende toon en stijl, al vraagt The Banishment nog meer van zijn publiek.

Zvjagintsevs visuele meesterschap springt opnieuw in het oog. De openingsscène, rauw en etherisch, is van een ongeëvenaarde schoonheid. Terwijl er maar weinig in te zien is: een auto, wuivend gras, een verlaten industrieterrein. En regen, bakken regen.

Samen met cameraman Mikhail Krichman geeft Zvjagintsev zijn film de eigenschappen van een droom. De barokke, bezwerende beeldtaal creëert een eigen universum, waarin veel ongrijpbaar blijft. Het scenario, losjes gebaseerd op een boek van de Amerikaans-Armeense schrijver William Saroyan, draagt met zijn schaarse, raadselachtige dialogen aan het mysterie bij.

Zvjagintsev heeft altijd geweigerd een kant-en-klare uitleg te bieden van zijn films, maar is gul met toespelingen. Net als The Return is The Banishment rijk aan bijbelse verwijzingen, van een tekst over de liefde tot – wellicht het meest veelzeggend – een puzzel van een schilderij waarop de engel Gabriël aan Maria vertelt dat zij een zoon zal baren. De spaarzaam gebruikte, altijd indringende muziek van Arvo Pärt legt de weg naar een religieuze interpretatie nog verder open.

Ook van zijn inspiratiebronnen maakt de regisseur geen raadsel. Van Tarkovski leende hij zijn oog voor kadrering en de langzame, nadrukkelijke registratie van industriële en pastorale landschappen. Van Ingmar Bergman komt de zwaarmoedige behandeling van grote levensvragen, zoals de onmogelijkheid van diepgaand contact tussen mannen en vrouwen, geloofsproblemen en andere existentiële kwellingen.

Of dat alles in tweeënhalf uur tijd tot een bevredigende ervaring leidt, is afhankelijk van de kijker. Zvjagintsevs wijdlopigheid, melancholieke blik en opzettelijke, ambitieuze geheimzinnigheid maken zijn werk tot zware kost. Maar het zijn ook juist die eigenschappen, versterkt door het verbluffende camerawerk, die de film zijn kracht verlenen. Ook als de symboliek niet in goede aarde valt, blijft The Banishment een fenomeen: niet eerder werden fabriekspijpen, stromende beekjes en autoritten zo fraai en veelzeggend in beeld gebracht. Pauline Kleijer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden