Ambitieus, maar ook wat saai

De esthetiek en de fraaie lichtval verraden de hand van de meester.

Het mystieke huwelijk (De man zonder eigenschappen II) naar Robert Musil door Toneelhuis. Regie: Guy Cassiers. Bourlaschouwburg, Antwerpen, 29/10; Nederlandse première 28/10, www.toneelhuis.be

Het is een mooi contrast: vanachter de doodskist die midden op de scène staat, slingert een kennelijk bevallige dame energiek haar lange benen de lucht in. Agathe, de dochter des huizes, voor het overige nog onzichtbaar, is springlevend, dat mag duidelijk zijn. De reden van haar thuiskomst is evenwel de dood - haar vader is overleden.


Ook haar broer is naar het ouderlijk huis afgereisd: Ulrich. Van hem is het prachtige openingsbeeld, even daarvoor: een eenzame man, half in het duister, die voorzichtig herinneringen ophaalt aan een kinderkamer in een groot huis. De esthetiek van een en ander, de fraaie lichtval, de zachte mijmerijen van de personages, verraden al weer snel de hand van de meester van deze voorstelling: regisseur Guy Cassiers.


Ulrich is een bekende: 'de man zonder eigenschappen', titelheld van de gelijknamige roman, die de Oostenrijkse schrijver Robert Musil (1880-1942) nooit afmaakte, een lijvige onvoltooide van - opnieuw actuele - scherpe politieke en intermenselijke schetsen en observaties die de weerspiegeling vormen van een steeds woeliger Europese samenleving. Cassiers zette zich vorig seizoen bij zijn Antwerpse Toneelhuis al aan het eerste deel van wat uiteindelijk (het derde en laatste deel is voorzien in mei) zijn Musil-cyclus zal worden; een eigenzinnige, ambitieuze reeks bewerkingen in de geest van zijn eerdere, befaamde Proust-cyclus, waarvan de voorstellingen als een geheel kunnen worden beschouwd, maar ook heel goed apart kunnen worden gezien.


In De man zonder eigenschappen I maakten we kennis met een Weense kliek van ambtenaren, militairen, kokette intrigantes en intellectualistische types, die druk bezig is hun wereld vorm te geven. Ulrich bekijkt met enige afstand en scepsis dit gekrakeel van politieke plannen en feesten en gekonkel in een tijd waarin troebelen naken.


In deel II, Het mystieke huwelijk probeert Ulrich ook lijfelijk afstand te bewaren van diezelfde beau monde uit Wenen. Eenmaal in terug in zijn ouderlijk huis buiten de stad is er sprake van een relatieve rust, waarin hij en zijn zuster Agathe hun relatie proberen te herijken. In deze luwte kan er iets opbloeien dat zowel haast incesteuze als mystieke connaties heeft.


Helaas wordt dit gegeven weinig overtuigend uitgewerkt. Tom Dewispelaere is een flegmatieke Ulrich en Liesa Van der Aa een levendige Agathe, maar de acteurs slagen er niet in een voelbare aantrekkingskracht van welke aard dan ook tussen hen beiden te laten ontstaan. Hun scènes, aftastend, fragiel misschien op hun best, zijn vaak toch vrij saai, en dat heeft uiteraard weerslag op het geheel, hoe mooi gemaakt ook.


Deel II krijgt dan eigenlijk pas weer pit wanneer Ulrich terugkeert naar Wenen, de karakteristieke personages (van acteurs Gilda De Bal, Vic De Wachter, Katelijne Damen en Marc Van Eeghem), de roerige maatschappij en het inmiddels daarmee verbonden beeld van James Ensor zich weer aandienen. Waarop je van de weeromstuit benieuwd wordt naar deel drie.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden