Ambachtsbaas

Hij had een succesvolle uitgeverij in Rusland, richtte de uitgeverij Nieuw Amsterdam op en is mede-eigenaar van NRC Media. Toch vindt Derk Sauer zichzelf geen mediatycoon, liever noemt hij zich journalist.

Derk Sauer (60) was met de abdicatie van Beatrix in Domburg, in wat hij met gevoel voor understatement zijn 'zomerhuisje' noemt. Daar keek hij op televisie naar de plechtigheden.


Het was nogal een verschil met 1980. Sauer stond toen op de Blauwbrug. 'Ik heb met vrienden de film der films over de kroning gemaakt, Geen woning, geen kroning. De VARA zou hem in Nederland uitzenden, maar de schok was na de rellen zo groot, dat ze dat niet hebben gedurfd. Het was een veldslag. Ik filmde de rellen en interviewde krakers. Veel waren goede vrienden van me.'


Sauer was actievoerder - zijn journalistieke werk stond, zeker toen, in dienst van zijn linkse idealen. Hij gooide flink wat stenen naar de politie. 'Maar op die dag niet. Ik was te druk met filmen.'


Er werd vorige week nauwelijks gedemonstreerd.

'Het was zielig, gewoon. Zestig man, ofzo. Het is een andere tijd. Amsterdam was dertig jaar geleden een verpauperde stad, een zooitje. Overal dichtgetimmerde panden, en tegelijkertijd die enorme woningnood. Er was gewoon veel meer woede. Nu is er geen woede meer.'


Is er bij u nog woede?

Zucht. 'Ik ben dertig jaar ouder. Dan heb je vanzelf minder woede. Maar ik kan me nog steeds vreselijk opwinden over hoe de banken zich gedragen en over Guantanamo Bay - daar twitter ik elke dag over. Maar Amsterdam is echt een heel mooie stad geworden. Kijk maar.'


Sauer wijst uit het raam van zijn penthouse op het Westerdok naast het Centraal Station, met uitzicht over de stad.


Kunt u iets verzinnen waarvoor u tijdens de kroning op het Waterlooplein was gaan staan?

'Niet voor een Nederlandse zaak. Nederland, dat is het probleem, is een beetje af. In andere landen houden mensen zich bezig met vergezichten: zo kan het worden! Maar als iets af is, kun je je alleen nog maar druk maken over het behouden van wat je hebt. Daarom is er zoveel onvrede hier.'


In 1989 vertrok Sauer, toen hoofdredacteur van Nieuwe Revu, met zijn vrouw Ellen Verbeek naar Moskou om daar de eerste glossy van Rusland uit te geven. Drie jaar later begint hij met zakenpartner Annemarie van Gaal een uitgeverij, Independent Media, die uitgroeit tot de grootste tijdschriftenuitgeverij van Rusland, met titels als Cosmopolitan en Playboy.


In Moskou zijn Sauer, en vooral zijn vrouw Ellen Verbeek, graag geziene beroemdheden. Zij is niet alleen betrokken bij het bedrijf, maar zat ook in de jury van de Russische Next Topmodel en spreekt, in tegenstelling tot Sauer, vloeiend Russisch. Hun drie zoons gaan naar Russische scholen, de oudste van 24 is na zijn studie in Engeland nu terug in Moskou, waar hij met zijn vader een eventbusiness runt (ze organiseren bijvoorbeeld een jaarlijkse Formule 1-race rondom het Kremlin) en zich voor Ajax bezighoudt met het organiseren van voetbalclinics.


Ze gaan nooit meer weg uit Rusland, zegt Sauer. 'Niet uit vrije wil althans. In Rusland weet je nooit hoe de politiek zich ontwikkelt. Daar maak ik me zorgen over. Het zal mij niet door iedereen in dank worden afgenomen dat ik sympathie heb voor de protestbeweging. De kranten waar ik bij betrokken ben, zijn hartstikke kritisch - dat weten ze daar. Tegelijkertijd weten ze ook dat ik Rusland een geweldig land vind. Ik denk dat ze me na 25 jaar niet zomaar het land uitgooien. Aan de andere kant: you never know''


Deze week verschijnt er een boek over het Russische avontuur van de Sauers, Moscow Times, geschreven door de met het echtpaar bevriende journaliste Dido Michielsen. Zelf schrijven, daar hadden Sauer en Verbeek de tijd noch het geduld voor. 'Het is prettig dat we haar volledige toegang tot onze archieven en correspondentie konden geven, wetende dat ze daar integer mee om zou gaan.'


Het is wel een heel positief boek.

'Dat is een probleem. Weet je dat we het daar vaak over hebben gehad? We zijn hard op zoek geweest naar het tegengeluid. Dido vroeg steeds: is er dan niemand met wie jullie ruzie hebben gehad, niemand die iets negatiefs over jullie wil zeggen? We konden niemand vinden. In Rusland is er in bijna 25 jaar nooit één negatief woord over ons verschenen. Alleen al het feit dat wij, als Nederlanders, daar al zo lang uit vrije wil wonen, vinden ze geweldig. Maar in Nederland kan het eigenlijk niet, een boek over ons waarin niemand zegt: die Sauer is helemaal niks.'


Hoe kan het dat u geen enkele vijand heeft gemaakt?

'Een Amerikaan met zo'n belangrijke positie in de Russische media, daarvan hadden ze gedacht dat hij van de CIA was. Bij ons was er geen achterdocht. En vergeet niet dat wij er al lang zitten. Wij kennen veel machtige Russen uit de tijd dat ze nog niks hadden. De woordvoerder van Poetin was onze buurman toen hij nog een gewone diplomaat was. Onze kinderen zaten in dezelfde klas en wij brachten hem een stukje kaas. Dat praat jaren later, nu hij een van de machtigste mannen van Rusland is, een stuk makkelijker.'


U zei eens dat u het een beangstigend idee vindt dat uw drie zoons zich uiteindelijk permanent in Rusland zouden vestigen.

'Dat gebeurt nu dus. De oudste is al terug. De kans dat hij met een Russin trouwt en Russische kinderen krijgt, is heel reëel. Als vader maak ik me zorgen, want Rusland is in veel opzichten geen eerlijk land. Ik ben bang dat hij tussen de wielen van het systeem terechtkomt, zoals regelmatig met totaal onschuldige mensen gebeurt. We hebben ze Nederlands opgevoed, ze studeren of studeerden allemaal in het Westen, maar ik merk dat ze erg naar Rusland trekken. De tweede wil ook al terug.'


In Moscow Times staat beschreven hoe u wordt benaderd door een maffioso. Hij eist geld in ruil voor bescherming. U ontmoet hem in een casino en zegt: nee. Daarna hoort u er nooit meer iets van. Als het zo makkelijk is, waarom zegt dan niet iedereen nee?

'Omdat de meeste mensen bang zijn en dat voelen die types. Dan denken ze: beet. Terwijl als jij binnenkomt met een houding van: fuck you, gaan ze naar de volgende kandidaat. Ik was nooit bang. Het is heel onverstandig om in doemscenario's te denken.'


Een beetje angst is ook goed, toch?

'Dat is het verwijt dat Ellen mij altijd heeft gemaakt: dat ik nooit zo dacht.'


Omdat u toch dacht een beschermend 'dak' nodig te hebben, verkocht u 10 procent van uw aandelen aan de steenrijke oligarch Michail Chodorkovski. De oligarchen waren toch ook schurken die op een oneerlijke manier de macht over staatsbedrijven verwierven?

'Misschien was hij een schurk, maar op een volkomen ander niveau dan dat van de straatmaffia. Overigens is hij nu een politiek gevangene, een held, geworden. In die tijd was hij een handige zakenman. Ik weet niet precies wat hij allemaal heeft gedaan en ik steek er mijn hand niet voor in het vuur, maar het was niet 'The Godfather'. De oligarchen zijn in de jaren negentig snel heel rijk geworden. Er waren enorme gevechten tussen die mannen, om te bepalen wie welk staatsbedrijf te pakken kreeg. Natuurlijk zijn daarbij dingen gebeurd die het daglicht niet konden verdragen.'


U ging wel met hem in zee.

'Ik heb alle oligarchen onmoet en ik vond hem de fatsoenlijkste. Het klimaat was zodanig dat het mij beter leek naar een machtige aandeelhouder te kunnen verwijzen als de maffia zou bellen.'


U kocht nooit iemand om, maar een beetje smeren was noodzakelijk.

'Dat ging om het niveau: een videorecorder meenemen voor de mensen van de telefooncentrale om een wachtlijst van vier jaar te omzeilen. Als je in Rusland bij een ambtenaar op bezoek gaat, moet je nog steeds een cadeautje meenemen. Dat kan een mooie fles wodka zijn, of een doos dure bonbons.'


Uw vrouw noemt u af en toe roekeloos.

'Ellen was woedend omdat ik mijn oudste zoon steunde toen hij samen met een vriend in een roeiboot de Atlantische Oceaan wilde oversteken. De boot kon niet omslaan, had hij Ellen beloofd. Maar de boot sloeg wel om en ze konden nog net worden opgepikt door een cruiseschip. Achteraf zeg ik: waar maak je je druk om? Tom heeft een geweldig avontuur beleefd en veel geleerd - zo zie ik dat. Maar als het was mis gegaan, was ik natuurlijk een gebroken mens geweest.'


U bent nooit bang geweest, ook niet toen u concreet werd bedreigd door een eigenaar van een louche modellen- bureau en er een hoofd- redacteur van een van uw bladen werd neergeschoten. Uw vrouw ging er bijna aan onderdoor.

'Dat is zo. Ik snap wel dat er dreiging was, maar iemand schiet je dood of hij doet het niet. Daar ga ik toch niet over nadenken? Hoe meer ik probeerde Ellen gerust te stellen, hoe kwader ze werd. Het dreigde helemaal mis te lopen tussen ons. Dat is de enige periode waarin ik heb overwogen om terug naar Nederland te verhuizen. Niet alleen voor ons huwelijk, vooral voor Ellen. Ik kende haar als een vrolijke, levenslustige vrouw, maar ze was een zielig hoopje geworden. Toen de bedreiger het land uit was, dacht ik: nou, klaar is Kees! Maar de angst zat helemaal in haar lichaam. Zo zijn we bij de yoga terechtgekomen. Zij is het fanatiek gaan doen. Ik deed in eerste instantie mee om mijn goede wil te tonen, maar ben er ook aan verslingerd geraakt.'


Hoe kan een SP'er zich bemoeien met de organisatie van de Miljonair Fair?

'Ik begrijp dat mensen dat raar vinden. Als dat het enige is wat ik in Rusland zou hebben gedaan, zou die kritiek terecht zijn. Maar zo was het niet; ik was per toeval met organisator Yves Gijrath in contact gekomen en ik vond het een leuke gozer. Dit was in de bizarre jaren negentig, er was geen limiet aan wat dan ook. Toen wij in Moskou kwamen wonen, was er niks. Geen winkels, geen restaurants, geen supermarkten. In tien jaar tijd explodeerde de rijkdom. Ik kan niet ontkennen dat wij er de eerste twee jaar van die explosie ook door werden meegesleurd. Iedereen om ons heen werd overnight schatrijk. Ineens waren er overal decadente feesten: Ellen en ik werden uitgenodigd om voor een weekendje met een privévliegtuig naar Venetië te vliegen.'


Vond u het leuk?

'Even was dat leuk, ja. Ik had nog nooit in een privévliegtuig gezeten. Maar als je er te lang inzit, denk je: die mensen zijn helemaal de weg kwijt. We hebben er zelf nooit aan meegedaan. Ik heb nooit een privévliegtuig gehad.'


Bij de Tegeluitreiking zei u in uw speech: het leven draait om fun and profit. Wat had de 18-jarige Derk daarvan gevonden?

'Dat actievoeren draaide ook om profit, in zekere zin. Al ging het dan niet om geld, maar om politiek resultaat. Dat neemt niet weg dat, toen ik 18 was en met een rouwband liep omdat Mao Zedong was overleden, niet kon bevroeden dat ik nu hier zou zitten. Niets erger dan een zakenman - dat vond ik toen.'


Bent u afgedreven van de jongen die u toen was?

'Nee, politiek ben ik niet veranderd. Ik vind nog steeds dat de wereld ernstig oneerlijk in elkaar zit. Ik ben alleen bescheidener geworden.'


En minder radicaal?

'Die bankiers moeten ze allemaal opsluiten. In die zin ben ik helemaal niet minder radicaal. Ik ben bescheidener, in de zin dat ik niet meer durf te zeggen dat er goede alternatieven zijn voor het huidige systeem. Ik heb op te veel plekken in de wereld gezien dat de zogenaamde idealisten eigenlijk helemaal niet idealistisch waren.'


Waar was dat het duidelijkst?

'Op mijn 19de ging ik naar Ierland om voor de IRA te werken. Binnen no time bleek dat het eigenlijk gewoon benden waren die elkaar bevochten. Drugshandel en afpersing waren aan de orde van de dag. Ik zat er middenin. Ik heb wapens voor ze vervoerd; die werden onder mijn achterbank verstopt. Uiteraard werden er aanslagen mee gepleegd.'


Begreep u de risico's en consequenties?

'Ik was 19, dus ik weet het niet. Ik was idealistisch, maar ook op zoek naar spanning. Die jongens die nu naar Syrië gaan om te vechten - ik kan me dat goed voorstellen. Je groeit op in Nederland, ziet hoe het er daar aan toe gaat en niemand steekt een vinger uit om die mensen te helpen. Je wordt gegrepen door een ideaal. Ik zeg niet dat ik het met die jongens eens ben, maar zo was ik ook op die leeftijd.'


Bent u nog lid van de SP? Doet u donaties?

'Ik ben op dit moment geen lid, maar toen ik Independent Media net had verkocht (In 2005 verkocht Sauer het bedrijf voor 142 miljoen euro aan het Finse Sanoma, red.) belde ik Jan Marijnissen. Ik zei: Jan, ik wil graag een grote donatie aan de SP doen. Ik denk dat ik mijn succes vooral te danken heb aan wat ik heb geleerd als actievoerder bij de SP. Je hebt een doelgroep, je moet financiering zoeken, je moet organiseren, de communicatie moet goed zijn - precies wat je voor veel geld op een Business School leert. Maar Jan zei: dat is niet goed voor de SP. Hij wilde het niet. De SP accepteert van niemand grote bedragen, om de schijn van partijdigheid te vermijden.'


Toen Independent Media werd verkocht, gaf het drie kranten uit en meer dan dertig tijdschriften. Sauer blijft er werken, al accepteert hij eind 2012 een baan bij RBK Media, een van de grootste internetbedrijven van Rusland. Sinds 2010 is hij ook commissaris bij NRC Media. Hij kocht de krant samen met investeringsmaatschappij Egeria. Sauer is voor 9 procent aandeelhouder.


Het was lastig om weer te wennen aan de Nederlandse manier van zakendoen. 'Over alles moest eindeloos worden overlegd. Ik wilde beslissingen nemen. Toen ben ik af en toe flink op mijn vingers getikt, zo van: even dimmen. In Nederland kun je niet zomaar van alles veranderen. Dat betekent dat Nederland een veel eerlijker samenleving is dan Rusland. Maar voor iemand als ik is het lastig.'


De aandeelhouders, Egeria en u, keerden zichzelf 12,5 miljoen euro dividend uit, 266 procent van de nettowinst. Begrijpt u de ophef die daarover ontstond?

'Die begrijp ik steeds beter. Egeria heeft bij de overname extra in NRC geïnvesteerd, ervan uitgaande dat het niet goed ging met het bedrijf. Toen het best goed bleek te gaan met NRC, wilden ze door middel van dat dividend een gedeelte van die buffer terughalen. Vervolgens pikte de ondernemingsraad het op en ontstond er ophef. Ik zei: het ging volgens afspraak. Ik vond het standpunt van Egeria gerechtvaardigd, maar had, achteraf bekeken, een ander standpunt in moeten nemen: dit moeten we niet willen. En áls het al zou gebeuren, moeten we het veel beter uitleggen.'


Had u niet achteraf iets kunnen doen, uw deel van het dividend teruggeven bijvoorbeeld?

'Nee, de beslissing is collectief genomen. De Ondernemingsraad is een onderzoek gestart. Dat is nog steeds niet afgerond. Het zou raar zijn als ik, als een van de aandeelhouders, op dit moment zo'n gebaar zou maken. Maar we hebben wel besloten om over 2012 geen dividend uit te keren.'


Het verhaal gaat dat Egeria alweer van NRC Media af zou willen.

'Dat lees ik, maar ik heb er niemand bij Egeria ooit iets over horen zeggen. Ik wil sowieso als aandeelhouder blijven, of Egeria het nou verkoopt of niet.'


Ook werd het met het oog op dat 'superdividend' vreemd gevonden dat er een miljoe-

nenlening werd afgesloten om het nieuwe pand te verbouwen.

'Dat is volstrekt normaal. Het zou vanuit fiscaal oogpunt zelfs erg dom zijn een verbouwing helemaal uit eigen middelen te betalen.'


Bent u al in het NRC Restaurant geweest?

'Ja.'


En, was het wat?

'Hahaha. Eh, het is een geweldig restaurant. Maar ze hebben nog wat aanloopproblemen.'


Bent u geïnteresseerd in het kopen van Het Parool?

'Ik heb natuurlijk een heel warm hart voor Het Parool. Ik ben er al heel lang columnist en ik was er vroeger commissaris. Ik heb tegen Christian van Thillo (baas van De Persgroep, red.) eens gezegd: als je er vanaf wilt, bel me dan. Maar hij heeft niet gereageerd.'


Als u Het Parool had kunnen kopen, had u NRC niet gekocht.

'Waarschijnlijk niet. NRC Handelsblad is de krant van ons thuis, van mijn vader en grootvader. Het Parool was meer mijn krant.'


Waarom noemt u uzelf eigenlijk nog steeds journalist?

'Zo voel ik mij.'


Maar u bent het toch niet?

'Nou, wat is dan een journalist? Ik doe niets anders dan journalistieke producten maken. Ik ben absoluut geen afstandelijke manager die de cijfertjes optelt en aftrekt.'


U vindt het onprettig mediamagnaat genoemd te worden.

'Ja, magnaat vind ik bizar. Er is niets magnaats aan mij. Ik ben ook geen tycoon. Ik sta, vind ik, veel dichter bij de journalisten. Ik kén ze, de Rupert Murdochs, maar het is niet mijn wereld. Tycoons zijn meestal heel oninteressante mensen. Ik zie mezelf als ambachtsman. Als de hoofdredactie van NRC Handelsblad door een calamiteit een dag afwezig is en ze bellen mij of ik wil invallen, zit ik er over tien minuten. Dat lijkt me nou enig.'


Lees verder op pagina V4


CV Derk Sauer


1952 Geboren op 31 oktober, Amsterdam


1968 Sluit zich aan bij het Marxistisch-Leninistisch Centrum Nederland


1982 Hoofdredacteur bij Nieuwe Revu


1989 Verhuist voor NVU naar Rusland


1992 Zet uitgeverij Independent Media op in Rusland


2005 Verkoopt Independent Media voor 142 miljoen euro aan Sanoma


2010 Koopt NRC Media, samen met investeringsmaatschappij Egeria


2013 Boek Moscow Times: Het Russische Avontuur van Derk Sauer en Ellen Verbeek verschijnt


Vervolg van pagina V3


Het Russische Avontuur


In Moscow Times beschrijft Dido Michielsen het avontuur van Derk Sauer en zijn vrouw Ellen Verbeek in Rusland. Het boek laat de omgang zien met de onvoorspelbaarheid van het Kremlin, doodsbedreigingen en pogingen tot afpersing van de Russische maffia. Ondanks de moeilijkheden wordt Independent Media, de uitgeverij die het paar opricht, marktleider in Rusland, met onder meer de Engelstalige krant The Moscow Times en Russische uitgaven Cosmopolitan, Playboy en FHM.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden