Amazone krijgt toch megadam

Hij werd gewaarschuwd voor enorme ecologische schade. Toch tekende de Braziliaanse president Lula gisteren het contract voor de Belo Monte-dam....

AMSTERDAM Braziliaanse indianen hebben hun decennialange strijd tegen een enorme stuwdam in het Amazonegebied verloren. Donderdag tekende president Lula da Silva het contract met consortium Norte Energia, waarmee de bouw van de controversiële Belo Monte-dam kan beginnen.

De Belo Monte – prijskaartje 8,7 miljard euro – wordt de op twee na grootste stuwdam ter wereld, na de Drieklovendam in China en de Itaipudam in Brazilië zelf. Het zes kilometer lange gevaarte komt in de Noord-Braziliaanse deelstaat Pará te staan, op de Xingu, een zijrivier van de Amazone.

De waterkrachtcentrale op de Xingu, die in 2015 klaar moet zijn, zal jaarlijks 11 duizend megawatt produceren (ongeveer 23 keer zoveel als de kerncentrale van Borssele). De opkomende economie Brazilië hoopt daarmee zijn stijgende elektriciteitsbehoefte op te vangen, en een eind te maken aan de stroomonderbrekingen.

Maar tegenstanders waarschuwen dat de Belo Monte enorme ecologische en maatschappelijke schade zal aanrichten. ‘De regering heeft een doodvonnis getekend voor de Xingu-rivier’, reageerden lokale indianenleiders donderdag. ‘Duizenden oeverbewoners zullen verdreven worden.’

Door de bouw van de dam komt 500 vierkante kilometer aan landbouwgrond en regenwoud onder water te staan, evenals eenderde van de oeverstad Altamira. In totaal moeten 20 duizend (volgens de regering) tot 50 duizend (volgens de tegenstanders) mensen verhuizen, onder wie veel indianen.

Door de aanleg van twee kanalen, waarvoor meer aarde wordt opgegraven dan bij de bouw van het Panamakanaal, daalt bovendien de waterstand in de Volta Grande, een visrijke kronkel in de Xingu. De Juruna en Arara-indianen, die daar hun reservaten hebben en van het water afhankelijk zijn voor hun voedsel en transport, dreigen daardoor hun traditionele levensstijl te moeten opgeven. ‘Onze voorraadkast is het bos en onze supermarkt is de rivier’, schreven 62 indianenleiders in een protestbrief.

De inwoners van de Xingu-vallei vrezen ook voor de komst van tienduizenden werkzoekenden, die willen verdienen aan de bouw van de reusachtige dam. Volgens Elcirene de Souza, hoofd van de sociale dienst van Altamira, veroorzaakte de toestroom van gelukszoekers bij de bouw van eerdere dammen veel problemen. Ze vreest voor een toename in Altamira van de criminaliteit, prostitutie en illegale houtkap.

Volgens de regering worden de problemen overdreven. De waterstand zal inderdaad dalen, maar de visserij zal daar niets van merken. En de inwoners die moeten verhuizen, worden gecompenseerd. Volgens Carlos Minc, minister van Milieu, is 800 miljoen euro uitgetrokken voor de bescherming van het milieu en de inheemse volkeren. ‘Deze dam voldoet aan de meest veeleisende milieueisen uit de geschiedenis’, zei hij.

De handtekening van Lula onder het contract maakt een einde aan ruim 35 jaar strijd tegen de dam, die onder onder de militaire dictatuur werd bedacht. Door het gezamenlijke verzet van lokale indianenstammen, natuurbeschermers en inwoners van Altamira werd het project jarenlang tegengehouden.

Ook toen president Lula de plannen weer uit de kast haalde, wisten de tegenstanders de bouw drie keer uit te stellen met juridische procedures. Hun campagne kreeg steun van de katholieke kerk en van beroemdheden als de Britse zanger Sting en de Canadese regisseur James Cameron, maker van de toepasselijke film Avatar.

Maar afgelopen jaar brokkelde het verzet af. Volgens de ngo Amazon Watch zaaide de Braziliaanse regering verdeeldheid onder de indianenstammen door cadeaus uit te delen of te dreigen met het intrekken van overheidshulp. Plannen om de bouwplaats van de Belo Monte deze maand te bezetten, mislukten daardoor.

In april leek de dam even van de baan, toen private investeerders zich terugtrokken omdat ze twijfelden aan de winstgevendheid. Maar Lula trok miljarden euro’s aan overheidsgeld uit om zijn prestigeproject toch te doen slagen. ‘We hebben mogelijk gemaakt wat dertig jaar onmogelijk leek’, zei hij donderdag. ‘Dit is een overwinning voor de energiesector.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden