Amazon: bedreiging of juist zegen voor boek en krant

Gelezen wordt er volop in de VS, alleen niet meer van papier. Hoe bang moet je zijn voor amazon.com?

WASHINGTON - 'Weet je, de voorspellingen zijn altijd rampzalig', zegt Lacey Dunham, een bebrilde jonge vrouw die zichzelf omschrijft als een 'extreme boeken-nerd'. Het is alsof mensen wíllen geloven dat de boekenbranche ten onder zal gaan, verzucht ze. 'Verandert ons lees- en koopgedrag? Ja. Is het boek bijna dood? Nee.'


Dunham werkt als marketingmanager bij Politics & Prose, een bloeiende, onafhankelijke boekwinkel in Washington. Zulke zelfstandige zaken zijn er weinig meer in de Amerikaanse hoofdstad. De belangrijkste reden is de onstuimige opkomst van de internetsupermarkt Amazon. En nu Amazon-topman Jeff Bezos onverwacht de lokale Washington Post heeft opgekocht, heerst er dan ook onrust.


Onrust onder krantenlezers, die niet weten wat er in het tijdperk-Bezos van hun vertrouwde Post zal worden. Maar ook onder de eigenaren en klanten van kleine boekwinkels, de zogenoemde indie bookstores (naar independent: onafhankelijk). Zij kennen Bezos van een afstand allang - als een Goliath-achtige boosdoener die de kleintjes verplettert, maar verwarrend genoeg ook als weldoener. Want het is mede dankzij Amazon dat Amerikanen steeds meer lezen. De boekenmarkt is opengegooid met e-readers en e-boeken en een groeiend aantal titels dat eerst - of uitsluitend - elektronisch verschijnt.


In de metro's en parken van Washington is nauwelijks meer een papieren boek of krant te zien; alles wordt bekeken op schermen. Dat betekent minder ouderwetse boeken en muffe boekwinkels, maar meer schrijvers en lezers. De komst van Bezos naar Washington vanuit Seattle, waar hij Amazon oprichtte in 1994, roept gemengde gevoelens op.


Politics & Prose wordt beheerd door twee voormalige journalisten van de Washington Post. Twee jaar geleden heerste er zorg onder liefhebbers, toen de winkel aan Connecticut Avenue te koop stond. Het einde van dit lokale 'instituut' werd gevreesd. Maar de oud-verslaggevers Bradley Graham en Lissa Muscatine besloten hun liefde voor het boek te volgen: naar Politics & Prose, de winkel die ze overnamen en, volgens liefhebbers uit de buurt, redden.


Op hun blog beschreven ze onlangs hun twijfel door het nieuws over Bezos' overname. Ze zeiden te hopen dat de verkoop een zet is 'om de Post een kans te geven in het digitale tijdperk'. Maar als kleine ondernemers in het boekenvak hebben ze wel 'een andere Bezos' leren kennen; een minder leuke en welwillende ondernemer dan de man die nu wordt verwelkomd in Washington: 'Onder onafhankelijke boekhandelaren wordt hij gezien als een roekeloze concurrent die traditionele winkels wil ondermijnen, zonder een gedachte te wijden aan de sociale en commerciële waarde voor de wijken.'


Bezos heeft niet één interview gegeven om de gemoederen tot bedaren te brengen en zijn plannen uiteen te zetten. Het enige wat hij belooft, is 'verandering'. Waar Bezos zich mee bemoeit, daar wordt de boel opgeschud. Inhoud en commercie vermengen zich. Persoonlijke gegevens en adverteerders komen dichter bij elkaar op de digitale platformen die Amazon produceert. Het bedrijf loopt voorop in de digitalisering van film en televisie, die in de VS steeds meer on demand wordt bekeken: op direct verzoek.


Ook in de uitgeefwereld is Amazon sinds kort actief. Amazon Publishing ontstond in 2011 en gaf vorig jaar het eerste boek uit: Jeff, One Lonely Guy. 'We zijn geïnteresseerd in schrijvers die willen innoveren', zei topman Jeff Belle van Amazon Publishing bij die gelegenheid. 'Wat is een boek? Wat wordt het?' Die vraag kan evengoed over Bezos' nieuwe hobby worden gesteld: wat is een krant? Het antwoord heeft geheid te maken met het woord 'disruption', verstoring, een favoriete term van Bezos, die Amazon heeft omschreven als een team 'culturele pioniers': mensen die de boel op stelten willen zetten. 'Andere bedrijven willen daar soms niet in meegaan', aldus Bezos ooit. 'Het is aan ons om die branches aan boord te krijgen.'


In de boekhandels van Washington is dit niet opgevat als een verzoek, maar als een dreigement. 'We zijn goed in wat we doen', zegt de felle Scott Abel van KramerBooks, een fenomeen onder boekenliefhebbers in Washington. 'Ik zie kleine, kwalitatief hoogstaande boekwinkels als parken: elke wijk heeft er behoefte aan.' Zijn licht wanhopige boodschap aan Bezos: laat ons met rust.


De boekwinkels van Washington zijn veel meer dan plekken om een boek te kopen. Schrijvers komen er voorlezen en vragen beantwoorden; Politics & Prose huisvest dit jaar honderden evenementen. Tijdens een recente avond waren er zes advocaten, die schuldige cliënten bijstonden en daar een aangrijpende nonfictiebundel over schreven: How Can You Represent Those People? De winkel zat stampvol. Washington was leeggelopen tijdens de vakantie van president Obama en het Congres. Maar elke stoel was gevuld, elk gangpad ook, en de toehoorders hadden scherpe vragen en observaties. Dit was onmiskenbaar een bijeenkomst waar buurtbewoners naar hadden uitgezien; een lome augustusavond om met andere boekliefhebbers ideeën uit te wisselen.


Politics & Prose heeft een populaire broodjeszaak in de kelder. Op de begane grond staat een indrukwekkende Opus-machine; een grijs gevaarte waarop de hobbyist voor een zacht prijsje - met hulp van experts van de winkel - zelf een boek kan drukken. KramerBooks aan Dupont Circle heeft een intiem café, waar een glas wijn en een boek evengoed samengaan als een biertje en laptop op de bar. Aan de winkel zit voorts een goed restaurant vast. Nu en dan treedt er een lokale band op.


De medewerkers in zulke zaken weten waar ze het over hebben. Anders dan bij grote ketens als Barnes & Noble bestaat het personeel vaak uit behulpzame, enthousiaste lezers. Ze geven tips die niet uit algoritmen bestaan, zoals op Amazon, maar uit de gevoelens en meningen van mensen wier hand je kunt schudden.


Reguliere klanten worden er herkend en gekoesterd. In grote steden als New York, progressieve plaatsen zoals Austin, en universiteitssteden zoals Madison (Wisconsin) bloeit dit soort winkels. Het zijn gemeenschapscentra. Ze kunnen onmogelijk concurreren op de prijs. Hun kracht schuilt in hun identiteit. 'Onze klanten voelen zich onderdeel van onze missie', zegt Lacey Dunham van Politics & Prose. 'Ze komen om te praten en nemen de kinderen mee.'


Voor KramerBooks was 2012 een topjaar. Scott Abel zegt niet bang te zijn voor Amazon; de zaak zit immers op een perfecte locatie, dichtbij de metro in een hippe buurt vol hoogopgeleide types. Maar onder minder drukbezochte concurrenten heeft Amazon een ravage aangericht. Er zijn nog drie kleine handels over, en wat zaakjes voor tweedehands boeken. Vandaar dat Abel over Bezos en diens onderneming de woorden 'betrekkelijk kwaadaardig' in de mond neemt.


Bij Politics & Prose zijn ze diplomatieker. Bezos is uitgenodigd om er langs te komen, nu hij als krantenbaas stadsgenoot is geworden. Ze putten hoop uit het feit dat de verkoop van e-books in 2012 voor het eerst daalde ten opzichte van het jaar ervoor, terwijl hun eigen voorraad prima verkocht.


Toch, onzekerheid heerst in de branche. Toen Obama onlangs een opslagterrein van Amazon in de zuidelijke staat Tennessee bezocht om over werkgelegenheid te praten, waren de onafhankelijke boekhandelaren woedend. 'Misplaatst', aldus hun vakorganisatie in een open brief aan Obama. Door Amazon moeten zelfstandige ondernemers er juist mee stoppen, merkten ze op. 'Wanneer zo'n kleine onderneming ten onder gaat, heeft dat gevolgen op het lokale en landelijke niveau.'


Wat Bezos wil met de Post blijft een mysterie; of de indie-boekwinkels het zullen redden eveneens. Bij Politics & Prose zijn ze strijdvaardig. 'Wij zullen desnoods de laatste zijn die boeken verkopen', zegt Dunham met een glimlach. Ze gaat bijna op vakantie: 'Laten we hopen dat Jeff Bezos verder niks koopt terwijl ik weg ben.'


Amazon mogelijk al dit jaar in Nederland

Het zingt al zeker anderhalf jaar rond: Amazon komt binnenkort naar Nederland. Alleen is het nog steeds niet zover. Wel zijn er nog steeds sterke aanwijzingen dat het dit jaar echt gaat gebeuren. De Amerikaanse websuper heeft een ontwikkelingsafdeling in Delft. Die opent Amazon volgens kenners alleen in landen waar het bedrijf actief is. Verder kunnen Nederlandse consumenten sinds juni in de Amazon App Store terecht voor hun Androidtelefoons en -tablets. Mocht het Amerikaanse bedrijf hier inderdaad een vestiging gaan openen, dan krijgen vooral grote webwinkels als Wehkamp en bol.com er een geduchte concurrent bij. Bol.com is sinds begin vorig jaar in handen van Ahold, dat daarmee ook boeken, elektronica en luxegoederen in het assortiment heeft. Volgens Amerikaanse media gaat Amazon, na jaren experimenteren in thuisbasis Seattle, juist levensmiddelen verkopen en bezorgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden