Amateurbeelden maken oorlog echter en rauwer

In 2009 verscheen een Franse documentaire met niet eerder vertoonde (amateur)beelden van de Tweede Wereldoorlog. Hoe minder bekend de beelden, hoe gruwelijker ze zijn.

STERRE LINDHOUT

Programma?Apocalyps, het eerste deel van een 6-delige serie, zondag om 23.30 uur bij de TROS op Nederland 2.

Wat? De van oorsprong Franse documentaire over de Tweede Wereldoorlog uit 2009, die bijzondere en nooit eerder vertoonde archiefbeelden bevat, grotendeels gemaakt door soldaten en andere amateurs. De zes delen behandelen elk een ander aspect van de oorlog. Het eerste deel heet 'Agressie' en gaat over de opmars van Hitlers leger, in de delen daarna worden achtereenvolgens de Blitzkrieg, de aanval op de Sovjet-Unie, Pearl Harbor, en de slag om Stalingrad - het keerpunt van de oorlog - behandeld. Het laatste deel heet 'De Hel' en gaat over het einde van de oorlog en de vernietiging die hij overal in Europa naliet. Apocalyps gaat vooral over militaire handelingen, de holocaust komt slechts zijdelings aan bod.

Klinkt als een schoolboek op televisie? De chronologisch militair-historische opbouw van de serie doet dat inderdaad vermoeden en de ietwat gedragen Vlaamse voiceover maakt het er niet beter op. Zijn verhaal is ook niet bijster interessant, zeker niet voor mensen die enigszins zijn ingevoerd in de gebeurtenissen tussen 1933 en 1945. Het is een droge - en soms sterk versimpelde - opsomming van de belangrijkste wapenfeiten. Inderdaad, precies als in een schoolboek.

Saai? Nee, allerminst. De geschiedenis is bekend, maar veel beelden in deze documentaire zijn zo indringend, gruwelijk en bizar dat een kijker geshockeerd twee zaken beseft: dat dit allemaal echt gebeurd is en hoe groot de impact van bewegende beelden is.

Welke beelden? Beelden van Adolf Hitler die na de Anschluss, de inlijving van Oostenrijk bij het Derde Rijk, in een lange grijze regenjas zijn oude basisschool bezoekt en daar met devote kniebuigingen wordt begroet door strak ingevlochten boerenmeisjes op blote voeten. Of, een beeld dat bijblijft, close-ups van de vlezige tronie van Herman Göring, terwijl hij, na de inname van Tsjechië, koekjes uitdeelt aan angstig ogende kleuters op een pittoresk Midden-Europees pleintje.

Vooral beelden van nazi's en kinderen, dus?

Nee, dat is slechts een klein deel, maar dit soort beelden illustreren dat Apocalyps meer behelst dan alleen maar brommende vliegtuigen en marcherende massa's, die overigens goed vertegenwoordigd zijn.

Is het gruwelijk? Ja. Een groot deel van het beeldmateriaal is gruwelijk. Daar valt niet aan te ontkomen, omdat het een oorlog betreft, en dus bommen, brand en bloed. Ook hier geldt: hoe minder bekend de beelden, hoe gruwelijker ze zijn: een Pools bos vol dode paarden, mannen die een lijk opgraven, aan een touw binden en over straat slepen, ontheemde families die op een boerenkar door een maanlandschap van ruïnes trekken, jammerende Franse soldatenvrouwen bij een vertrekkende trein en een meisje dat op haar knieën schreeuwt tegen het bebloede lichaam van een omgekomen familielid. Pure wanhoop.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden