Amanda Kluveld: 'Sjeik al-Haddad is onze eigen polonaisesjeik'

Voordat de islamitische studentenvereniging ook maar kon reageren op het besluit van de VU om het debat met sjeik al-Haddad af te gelasten, had De Balie al een alternatief klaar. Dat is merkwaardig, aldus columniste Amanda Kluveld.

Sjeik al-Hassad kwam eerder vandaag aan op Schiphol. Beeld anp

Er is een islamitische studentenvereniging aan de Amsterdamse Vrije Universiteit, bestaande uit, zoals ik heb begrepen, topstudenten. Studenten die prijzen hebben gewonnen en actief zijn in opleidingscommissies. Kortom, islamitische studenten die hun weg binnen de universiteit goed weten te vinden en op verschillende niveaus een bijdrage leveren aan het reilen en zeilen van de instelling.

De Islamitische Studentenvereniging Amsterdam heeft een tweedaags symposium georganiseerd met sjeik Haitham al-Haddad. Uit de flyer waarop deze conferentie wordt aangekondigd, kan worden opgemaakt dat men een hele dag wil wijden aan de vraag hoe de overlevering van de Koran via talloze ketens heeft plaatsgevonden. Deze workshop, zo stellen de studenten, is academisch van aard en de sjeik levert er een belangrijke bijdrage aan. De andere dag van het congres is gewijd aan de vele vragen die er onder moslim-academici leven over werken, participeren en studeren in Nederland. Daar al-Haddad geautoriseerd is om dergelijke vragen van moslims te beantwoorden, wordt deze dag afgesloten met een vraag-en-antwoord sessie met de sjeik.

Al snel werd bekend dat al-Haddad eerder, na protesten, voor een soortgelijke bijeenkomst werd geweigerd door de London School of Economics, de prestigieuze universiteit die onlangs werd bekritiseerd en reputatieschade leed vanwege onvoldoende gecontroleerde financiële en andere banden met het Kaddafi-regime in Libië. Banden die na de val van het regime in sneltreinvaart aan het licht kwamen.

Aan de LSE kende men het trackrecord van weerzinwekkende uitspraken van de sjeik over Joden en het stenigen van vrouwen. Daarover ontstond in Nederland uiteindelijk ook commotie. Dat is eigenlijk vreemd. Er zijn veel sjeiks die vergelijkbare uitspraken doen of hebben gedaan. Dat zou niemand hoeven te verbazen. En ja, die uitspraken hebben wel degelijk iets met de islam te maken. Ook mensen die van mening zijn dat je niet van 'de islam' mag spreken, kunnen niet ontkennen dat de gesproken en geschreven woorden iets met dat geloof van doen hebben. De sjeik zal, voor zover hij bereid is toe te geven dat hij die uitspraken heeft gedaan, dat ook niet ontkennen.

Fanclub Ramadan
Punt is dat het hoogst onwaarschijnlijk is dat de sjeik de uitspraken in de Nederlandse context als de zijne zal erkennen. We zagen dit fenomeen ook al bij Tariq Ramadan. Deze islamprediker werd door Ivo Opstelten, Rik Grashoff, Rita Verdonk, Alexander Pechtold, Frans Timmermans, de Vereniging van Nederlandse gemeenten, de gemeente Rotterdam, de Erasmus Universiteit (en zo kan ik nog wel een paar pagina's doorgaan maar ik ben niet de administrateur van Ramadans fanclub) bewonderd en bewierookt als een voorbeeldig moslimintellectueel, waar wij in Europa en Nederland volgens de opvatting van bovengenoemde personen en instellingen, om volstrekt onopgehelderde redenen, op zaten te wachten.

Ramadan ontkende de omstreden uitspraken die hij in schimmige achterafzaaltjes had gedaan. Bijvoorbeeld over de vijanden van het geloof in Palestina en zijn gebed voor de martelaren van de islam van Afghanistan tot Tsjetsjenië. En zijn bewonderaars ontkenden ze ook of lazen er een wonderschone boodschap van verdraagzaamheid in. Ik ben benieuwd of dat ook zo zou zijn gegaan als, in plaats van deze islamprediker, een bisschop of dominee als gemeente-adviseur was neergezet, maar dat is weer een ander verhaal.

Pas toen bekend werd dat Ramadan voor de Iraanse staatspropagandazender PressTv bleek te werken, werd de maatschappelijke en politieke commotie te groot en loosde men de eens zo geadoreerde prediker. Die verweerde zich door te stellen dat hij door zijn werkzaamheden het Iraanse regime van binnenuit wilde veranderen. Zijn vorderingen op dit gebied zijn tot nu toe niet zodanig indrukwekkend dat iemand ze heeft kunnen opmerken of aanwijzen. Ik verwacht dat het Higgs-deeltje eerder aan ons zal worden geopenbaard dan de door Ramadan bewerkstelligde veranderingen in het Iraanse regime.

Slap en vaag
Maar goed, terug naar sjeik al-Haddad, die door de Islamitische Studenten Vereniging Amsterdam was uitgenodigd. De vereniging kreeg opeens te maken met commotie over de uitspraken van hun geautoriseerde vraagbaak. De VU trok zich met een wat slap en vaag verhaal terug uit het project, wat zoveel betekent als dat de universiteit het symposium niet langer wilde faciliteren. De collegezaal die was gereserveerd, mocht niet worden gebruikt.

Er waren Kamerleden die de minister vroegen om de sjeik, die inmiddels net als Ramadan het bijvoeglijk naamwoord omstreden had gekregen, niet tot ons land toe te laten. En er was debatcentrum De Balie dat zich opwierp als verdediger van het vrije woord. De sjeik was dan niet welkom aan de VU maar wel in De Balie. Dit betekende niet dat De Balie het met de uitspraken van al-Haddad eens was, verre van dat, maar men wilde graag een open debat mogelijk maken. Een debat waarin al-Haddad, zo voorspel ik, echt niet gaat zeggen dat Joden van varkens en apen afstammen om daarover eens fijn te gaan debatteren. Als dat wel zo zou zijn, is het de vraag wat daar dan precies het nut van zou wezen. Een grote ontmaskering zou het dan niet zijn want de studenten die hem hebben uitgenodigd weten heel goed wie ze hebben gevraagd.

Merkwaardig
Over dit alles kun je natuurlijk van mening verschillen en er zullen ongetwijfeld mensen zijn die een podium geven aan al-Haddad van groot belang vinden, al was het maar om een statement te maken over het belang van de vrijheid van meningsuiting. Toch vind ik aan de hele gang van zaken iets merkwaardigs kleven.

Een vereniging van islamitische studenten nodigt een inmiddels omstreden sjeik uit. De VU trekt de toestemming voor het gebruik van collegezaal 4A-00 in en vervolgens is daar opeens De Balie die de studenten te hulp snelt. Nog voor de studenten ook maar iets hebben ondernomen zoals: de boel afblazen, een andere gelegenheid huren om hun gast te laten spreken, een bezwaarschrift aan het adres van de VU formuleren, een andere vorm voor het symposium kiezen, een andere gast uitnodigen, een vlammend betoog houden over de vrijheid van meningsuiting en academische vrijheid of, onwaarschijnlijk maar het kan ook in deze vrije wereld, een bus huren om naar Limburg te rijden om zich daar in het carnavalsgedruis te storten.

Voordat ze ook maar iets hebben gedaan of gelaten is daar De Balie die ze op een presenteerblaadje aanbiedt om hun sjeik te laten spreken. Natuurlijk wel op de voorwaarden van de Balie en met de onvermijdelijke Tofik Dibi, bekend van zijn Final Fatwa, een project waardoor volgens Dibi zelf 9/11 niet voor niets is geweest.

Wat betekent dit? Wat voor beeld heeft men bij de Balie van de islamitische studenten? De Balie gaat er kennelijk vanuit dat deze studenten niet in staat zijn zelf naar de Balie te komen en te vragen of een ruimte voor hun gast mogelijk is. Dat ze niet in staat zijn een oplossing te bedenken voor het probleem dat zich na het terugtrekken van de VU heeft voorgedaan. Waarom wordt dit paternalisme naar deze studenten toe (die zich inderdaad nogal passief tonen maar ook dat mag in een vrije samenleving) gepresenteerd als een strijd voor academische vrijheid en vrijheid van meningsuiting? Waarom zou je het probleem van de studenten uit jezelf voor ze gaan oplossen? Is dat niet een beetje neerbuigend naar deze jongelui toe? En is de vrijheid van meningsuiting werkelijk ooit in gevaar geweest?

Promotieclub
Het is beter zo, want nu komt er een open debat en anders was het eenrichtingsverkeer geweest, schreef iemand mij. De sjeik zou de studenten dan verteld hebben hoe het volgens hem allemaal zit met de wereld en het geloof en hij had dan geen tegenspraak gehad. De vraag is of dat, volgens de filosofie van de strijders voor de vrijheid van meningsuiting, niet ook onder diezelfde vrijheid zou moeten vallen. Mag iemand alleen zijn weerzinwekkende opvattingen ventileren als hij in de Balie Tofik Dibi en Kustaw Bessems naast zich krijgt om tegenwicht te bieden? Of is het ook zo dat islamitische studenten volgens diezelfde vrijheid van meningsuiting het recht zouden moeten hebben om kritiekloos naar zo'n jodenhatende sjeik te luisteren?

Dat zijn vragen die niet beantwoord worden. Dat hoeft ook niet. De studenten kunnen in een keurig op temperatuur gebracht warm badje stappen. Ze hebben niets voor hun plan om hun held te laten komen hoeven doen. Dat is wel erg neerbuigend naar de studenten toe. Aan de andere kant is het wel erg slap van de studenten dat zij zich dit allemaal laten aanleunen en zonder gemor in het warme badje of het zachte bedje stappen en meewerken aan deze door Yoeri Albrecht en Kustaw Bessems geregisseerde promotieclip voor De Balie.

De gladde sjeik en zijn broeder Tariq Ramadan zullen tevreden zijn. Zo doe je dat. Meebuigen met de ongelovigen en triomferen door ze voor je te laten rennen terwijl je zelf comfortabel achterover zit. Dat is wat nu gebeurt. Iedereen blij: de studenten die verder niets hoefden te doen omdat dit toch niet van ze verwacht werd en de Balie omdat dit debatcentrum nu toch eens ferm als centrum van het debat en het vrije woord op de kaart wordt gezet. Dit wordt allemaal als zeer gewichtig en van groot belang gepresenteerd. Iedereen tevreden.

Behalve ik, maar waar ik woon is het zo carnaval. Daar doe ik niet aan mee maar ik hoor soms wijze dingen zoals in het liedje: 'Polonaise achteruit'. Dat is dus precies zoals de titel zegt: een polonaise die achteruitgaat. Men zingt daarbij onder andere: 'we doen de polonaise achteruit en waar we heen gaan daarom geven ze geen fluit'. Als ik dat hoor, moet ik opeens weer denken aan De Balie, de sjeik (die het, eerlijk is eerlijk, in de polonaise goed zou doen) en al die verheven praatjes over dat vandaag in 020 de vrijheid van meningsuiting wordt gediend. Ik zie een Randstedelijke polonaise achteruit, geleid door al-Haddad. Hij is onze polonaisesjeik. Hij leidt ons met onze ogen open maar door ijdelheid verblind achteruit. En het interesseert ons inderdaad geen fluit. Amsterdam, Alaaf!

Amanda Kluveld is columniste van vk.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden