Amanda Kluveld: 'Ik voel medelijden met de atheïsten'

Dat wat mensen bindt, de grondwet en de grondrechten, willen atheïsten inzetten om andere waardevolle culturele, historische en religieuze verbindingen te verbreken en te vernietigen, zodat alles hetzelfde wordt en dat wat anders is achter de voordeur verborgen blijft. Dat stelt vk-columniste Amanda Kluveld.

Uitzicht op een Jezus-beeld in Lima, Peru. © EPA

Wie gaat skiën op de Big Mountain in Whitefish, Montana, wordt plotseling verrast door een geverfd stenen beeld van Jezus die, met de armen uitgestrekt, uitkijkt over Whitefish Lake en de Flathead Valley. Er zijn skiërs geweest die, bij mistig weer, meenden te maken te hebben met een heuse verschijning. Zij gingen op onderzoek uit en vroegen zich verbaasd af hoe het beeld daar terecht was gekomen en waarom en door wie het er was neergezet.

Inmiddels is er een kleine plaquette geplaatst waarop enige uitleg wordt gegeven. Het beeld is er in 1953 geplaatst door de veteranen van de 10th Mountain Division en door leden van de Kalispell Council van de katholieke organisatie Knights of Columbus. De veteranen van de 10th Mountain Division, die in de Tweede Wereldoorlog in Europa vochten, hadden goede herinneringen aan de religieuze beelden, die zij in de bergen van Italië en Frankrijk hadden gezien. Zij ontleenden er troost en moed aan. Bij terugkeer wilden zij een beeld oprichten dat aan deze Europese beelden deed denken ter nagedachtenis van hun gesneuvelde kameraden. De Ridders van Columbus hielpen de veteranen om dit mogelijk te maken en zo kwam het beeld er.

Ontmoetingspunt
Het beeld is dus een oorlogsmonument en tegelijkertijd behoort Big Mountain Jesus tot de lokale geschiedenis van Whitefish. Toeristen verbazen zich over het beeld en laten zich er bij fotograferen. Bewoners vertellen verhalen over hun beeld en soms wordt er voor de grap een kledingstuk op het beeld geworpen. Het is een ontmoetingspunt geworden voor skiërs die per sms afspreken 'bij Jezus'. Soms wordt het beeld beschadigd door een skiër - zo verloor het een keer een hand - en dan staan de Ridders van Columbus paraat om het te restaureren.

Wat kun je verder over het beeld zeggen? Dat het volgens kenners niet bijzonder mooi is of kunstzinnig. Dat je er niet een wereldreis voor zou willen maken om het te bekijken. Dat het ontstaan is uit een plaatselijk initiatief van mannen die, heel wat meegemaakt hebbend, geïnspireerd raakten door de heiligenbeelden in Europa en hun eigen minder mooie, maar voor hen niet minder waardevolle, versie maakten om wat zij hebben ervaren over te dragen aan de volgende generaties.

Ook al zijn de jongeren van Whitefish dan niet allemaal op de hoogte van de reden waarom het beeld er staat en welke betekenis het heeft voor de veteranen, het beeld hoort bij hun gemeenschap. Ze weten niet anders dan dat het er staat en als het er plotseling niet meer zou zijn, zou dat zeker opvallen. Het beeld hoort daar gewoon. Zelfs de combinatie tussen skiresort en oorlogsmonument is logischer dan op het eerste gezicht lijkt. De veteranen van de 10th Mountain Division zijn namelijk enorme promotors geweest van de skisport in de VS.

Atheïsten
Waarom zoveel woorden besteden aan dit beeld? Welnu, dat is omdat in een aantal staten verderop, in Wisconsin, een organisatie van atheïsten, de Freedom from Religion Foundation, zich vreselijk druk maakt om het beeld van Jezus in de bergen van Montana. De goddelozen kregen er lucht van dat het stuk land waar het beeld op staat, destijds werd gehuurd door de Ridders van Columbus van de Flatbead National Forest en de USDA Forest Service en dat dit huurcontract nu bijna afloopt.

De atheïsten hebben nu geëist dat de bosbeheerder geen verlenging toestaat. Het beeld moet verdwijnen en de Ridders van Columbus en de veteranen moeten maar een particulier stukje grond zoeken om het neer te zetten, zodat niemand er verder last van heeft. Nu heeft ook niemand last van dat beeld maar het gaat de atheïsten om het principe. Het stukje grond is eigendom van de staat en door het te verhuren aan een religieuze organisatie die er een beeld van Jezus op zet, is de scheiding van kerk en staat geschonden. Dat het beeld er al zo lang staat maakt dit probleem niet minder ernstig vinden zij.

Waakzame goddelozen
Goed dat er van die waakzame goddelozen zijn. De wereldeconomie wankelt, er is honger in Afrika en christenen zijn de meest vervolgde religieuze groep te wereld. Door dit soort dringende problemen zou je bijna voorbij gaan aan het feit dat in Montana toch maar mooi de scheiding van kerk en staat in gevaar wordt gebracht en dat al bijna meer dan zestig jaar.

Aanvankelijk werd besloten de atheïsten gelijk te geven maar toen ontstond er een grote publieke ophef. Had men er niet aan gedacht dat dit beeld behalve een religieus beeld een oorlogsmonument is? Was men soms vergeten dat het beeld een historische en culturele waarde heeft? Ja, dit alles was de ambtenaren van het Staatsbosbeheer inderdaad even ontschoten. De beslissing over de huur van het land is daarom uitgesteld.

Zal het beeld het redden? Waarschijnlijk niet. De VS heeft zelfs liever niet dat tijdens oorlogsherdenkingen in gebeden de naam van Jezus wordt uitgesproken, al hebben sommige dominees of priesters geen idee hoe ze dat voor elkaar moeten krijgen. Evenals in Europa worden christelijke geloofsuitingen in de VS steeds verder teruggedrongen uit het publieke leven. Door net te doen alsof het hier gaat om een constitutionele crisis en een bevoordeling van het christendom door de staat, wordt er voorbij gegaan aan de waarde die door veel mensen aan het beeld gehecht wordt .

Atheïsten hebben niets met God. Maar als ze een beeld dat voor anderen betekenisvol is, een monument dat onschuldig hoog op een berg in Montana staat, willen verwijderen, dan hebben zij duidelijk ook niets op met de mens. Dat wat mensen bindt, de grondwet en de grondrechten, willen zij inzetten om andere waardevolle culturele, historische en religieuze verbindingen te verbreken en te vernietigen, zodat alles hetzelfde wordt en dat wat anders is achter de voordeur verborgen blijft.

Als ik moest kiezen tussen die wereld of een wereld waarin je tijdens het skiën verrast raakt door een beeld van Jezus waar je het niet verwacht, een beeld dat een eigen verhaal en geschiedenis kent, dan kies ik voor de laatste. Dit terwijl ik niet eens kan skiën en hoogst waarschijnlijk in mijn leven nooit in Montana zal geraken. Dat doet er ook niet toe. Dat beeld staat er ook voor mij en ik ontleen daar vreugde aan. Dat zullen die fanatieke atheïsten uit Wisconsin waarschijnlijk nooit begrijpen en daarom voel ik deernis voor hen.

Amanda Kluveld is historica en columniste voor vk.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden