Amanda Kluveld: 'Een patiënt is geen pr-medewerker'

Wie spoedeisende hulp nodig heeft, moet niet lastig worden gevallen met de vraag of hij wil meedoen aan een tv-programma. Dat stelt vk-columniste Amanda Kluveld.

Het Amsterdamse ziekenhuis VUmc. Beeld null
Het Amsterdamse ziekenhuis VUmc.

Op een dag werd ik naar de afdeling spoedeisende hulp gebracht van een Amsterdams ziekenhuis. Er waren meer mensen die van deze dienst gebruik maakten en daarom moest ik wachten. Ik was verward, suf, had vreselijke pijn en moest regelmatig overgeven. Ik had toen nog geen arts gezien. Na het gesprek met de arts wilde het ziekenhuis mij niet laten gaan. Ik ging door een scanner, onderging neurologische tests, werd aan een infuus gelegd en de hele nacht ieder uur wakker gemaakt om te kijken of ik mijn eigen naam nog wist.

Voor de helderheid: Ik werd naar de spoedeisende hulp gebracht vanwege mijn gezondheidstoestand. Het was niet zo dat ik erheen ging omdat ik dacht: het Stedelijk Museum is weer eens gesloten, wat zal ik nou toch eens gaan doen in onze hoofdstad. Ah, weet je wat, de spoedeisende hulp, dat is misschien wel amusant! Ik ging erheen omdat ik precies dat nodig leek te hebben wat daar aangeboden werd: medische hulp die spoedeisend leek en dat volgens de medici ook bleek te zijn.

Als mijn bezoek aan de spoedeisende hulp in het VUmc had plaatsgevonden tussen 20 januari en 5 februari 2012, had ik de kans gelopen in de wachtkamer te zijn aangesproken door een medewerker van het programma 24 Uur: Tussen Leven En Dood, een format dat in opdracht van RTL Nederland in productie is genomen door Eyeworks en tot stand gekomen door samenwerking met VU Medisch Centrum. Deze zou mij toestemming hebben gevraagd voor het filmen van mijn gang langs artsen en behandelingen.

Flink fout
Inmiddels is bekend dat dit een aantal keer flink fout is gegaan. Er werd gefilmd zonder toestemming vooraf te vragen omdat de hulp die gegeven moest worden zo spoedeisend was dat deze prioriteit kreeg. Er werden dus doodzieke mensen gefilmd zonder dat ze dat wisten. 'Betreurenswaardig' noemt de gezamenlijke persverklaring van VUmc, Eyeworks en RTL Nederland dat.

De vertrouwelijke gesprekken die de minderjarige dochter van Ron Janssen zonder haar vader voerde met een kinderarts werden door Eyeworks vastgelegd. Pas toen Janssen naar huis kon maakten de programmakers bekend dat alles gefilmd was. In het persbericht staat dat hiervoor 'direct de volgende dag per mail' excuses zijn aangeboden door Eyeworks en VUmc. Per e-mail? De volgende dag? Het was volgens het ziekenhuis en de programmamakers kennelijk niet zo 'betreurenswaardig' dat een onmiddellijk persoonlijk excuus op zijn plaats was. Sorry, dat wij met camera's allerlei intieme details die uw dochter deelde met de kinderarts hebben vastgelegd terwijl u daar urenlang niets van wist. Was niet de bedoeling, betreurenswaardig, vandaar deze mail.

In de persverklaring is sprake van een protocol dat Eyeworks samen met de VU heeft opgesteld 'ter bescherming van de privacy van patiënten'. Het protocol voldoet aan 'de wettelijke kaders en is in lijn met de protocollen die worden gebruikt voor het filmen in de medische wereld', stelt men. Dat protocol wilde ik wel eens bestuderen en ik kan me voorstellen dat mensen die zich niet juist behandeld voelen door VUmc en Eyeworks het graag zouden inzien. Het is evenwel niet openbaar omdat het afspraken betreft tussen beide partijen en geen protocol is dat betrekking heeft op de medische behandeling van patiënten.

Dat knaagt. Er is nogal wat fout gegaan en wie zegt mij dat dit niet komt door een krakkemikkig protocol? Zonder openbaarheid is dat niet te verifiëren. Sterker nog, het protocol kan op dit moment geschreven of herschreven worden. Niemand die het na kan gaan. Dat is wat merkwaardig als je zo graag openheid wilt geven over wat er op de afdeling spoedeisende hulp gebeurt, zoals het VUmc claimt. Wat daar dus ook gebeurt is dat er soms gefilmd wordt volgens een protocol. Als je echt openheid wilt geven, dan moet je dat protocol openbaar maken. Waarom zou je het anders noemen in je persverklaring?

Wachtkamer
Terug naar mezelf. Als ik in die wachtkamer van het VUmc had gezeten dan had mij gevraagd kunnen worden of ik me wilde laten filmen. Dat zou dan volledig volgens een protocol zijn, dat ook door de KNMG wordt onderschreven. Er wordt immers toestemming vooraf gevraagd. Maar ik kom niet naar de afdeling spoedeisende hulp omdat ik mee wil werken aan een tv-programma. Ik kom ook niet naar het ziekenhuis omdat ik een beslissing wil nemen over mijn deelname aan een mediaproductie, die volgens het VUmc bedoeld is om 'in te spelen op de grote behoefte aan informatie over zorg en gezondheid' om 'te laten zien hoe zorg wordt verleend op de spoedeisende hulp van een groot ziekenhuis'. Ik kom voor spoedeisende hulp. Ik wil niet lastiggevallen worden met de uitwerking van de strategie van de afdeling PR & Voorlichting van het VUmc. En dat recht heb ik niet. Ik heb het maar te slikken.

Een individuele patiënt is niet gebaat bij de wens van een ziekenhuis om deel te nemen aan een maatschappelijk debat over de zorg en is niet gebaat om tot pion gemaakt te worden in het PR-beleid van de zorginstelling. Het VUmc heeft de ambitie om naar buiten te treden en de eigen goede integere zorg te etaleren. Het ziekenhuis maakt de wachtkamer tot een plek waar patiënten als vrijwilligers voor een dergelijke campagne worden geronseld in omstandigheden die voor deze mensen niet optimaal zijn. Deze werving laat men over aan een medewerker van een commercieel mediaproductiebedrijf. Een bedrijf dat op geen enkele wijze relevant is voor de genezing van de patiënt.
Dat gebeurt er dus in het VUmc. Ik vroeg de afdeling mediavoorlichting van het VUmc of men het ook op die manier had bekeken. Dat de patiënt wel kan afzien van filmopnames maar hoe dan ook de kans loopt aangesproken te worden door iemand die niet in dienst is om zich met de zorg voor hem bezig te houden. Het antwoord van het VUmc is defensief: dat is bij andere programma's ook het geval.

Ik zeg het VUmc dit: Een patiënt is geen onderdeel van een beleidsstrategie om deel te nemen aan een maatschappelijk debat over zorg en een ziekenhuis zou de mensen die hulp nodig hebben daar ook nooit aan moeten blootstellen. Protocol of niet.

Amanda Kluveld is historica en columniste van vk.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden