Alzheimerdroom vervliegt

AMSTERDAM - Onderzoekers uit Amerika en Europa hebben tevergeefs geprobeerd de opmerkelijke effecten op de ziekte van Alzheimer te reproduceren van bexaroteen - een middel dat wordt gebruikt voor behandeling van een zeldzame vorm van kanker. Februari vorig jaar publiceerde Science een spraakmakend artikel waaruit bleek dat bexaroteen allerlei symptomen van alzheimer bij muizen in korte tijd sterk kon verbeteren. In het laboratorium van Gary Landreth, werkzaam bij Case Western Reserve University in Cleveland, leek de ziekte wel omkeerbaar.


Zo werd de vorming van het voor alzheimer kenmerkende kluwen amyloïde-eiwit in de hersenen teruggedraaid. Ook gingen allerlei neurologische functies en leerprestaties vooruit. Die werking was min of meer verwacht. Bexaroteen stimuleert namelijk de aanmaak van het eiwit apoE, dat zijn beurt de afvoer van amyloïde bevordert.


Verschillende universitaire groepen en farmaceutische bedrijven gingen direct met het middel aan de slag, als opmaat voor proeven met mensen. Mogelijk zouden op bexaroteen lijkende stoffen de basis kunnen vormen van een nieuwe, veelbelovende klasse van alzheimermedicijnen.


'Het enthousiasme is inmiddels flink afgekoeld', zegt de Vlaamse hoogleraar neurowetenschappen en alzheimeronderzoeker Bart De Strooper. Zijn groep doet in een van de vier Science-artikelen verslag van hun poging Landreths observaties te herhalen. Tevergeefs: ze zien bij muizen en honden geen effecten op de neerslag van amyloïde-kluwen in de hersenen. Ook de neurologische prestaties gaan niet vooruit. Twee andere onderzoeksgroepen zien alleen op dat laatste punt een verbetering.


De Strooper: 'Het blijkt allemaal veel complexer dan aanvankelijk gedacht. Maar dat geldt in het algemeen voor wetenschappelijk onderzoek naar geneesmiddelen. Dat was ook probleem met het Landreths onderzoek: het maakte enorm sterke claims. Het was bijna te mooi om waar te zijn.'


De experimentele omstandigheden lijken erg belangrijk te zijn voor het effect van bexaroteen, aldus De Strooper. De gebruikte muizen, hun conditie en het voer bepalen mede de uitkomsten. 'Bovendien beïnvloedt bexaroteen ook andere belangrijke eiwitten in hersenen. Daar begrijpen we nog maar weinig van.'


Volgens Landreth komt het gebrek aan herhaalbaarheid door verschillen in de toediening van bexaroteen. Andere groepen gebruikten niet exact dezelfde pilvorm en dat verandert volgens hem de werking en leidt tot zelfs tot vergiftigingsverschijnselen.


Volgens De Strooper betekent het niet het totale einde van onderzoek met bexaroteen. 'Wel zullen wetenschappelijke tijdschriften in het vervolg kritischer zijn.'


De ontwikkeling van geneesmiddelen tegen alzheimer heeft de voorbije anderhalf jaar meer tegenvallers gehad. Een aantal nieuwe middelen is in de laatste fase van klinisch onderzoek gesneuveld. Die mislukkingen horen erbij, vindt De Strooper: 'Dat gold vroeger ook voor kanker en aids - ziekten waaraan we in vergelijking met alzheimer het tienvoudige besteden. We moeten niet te negatief doen en risico's durven nemen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.