Alweer ziek op de eerste vakantiedag

Eindelijk vrij. Maar op de eerste dag gaat het al mis. Alles doet pijn. Het is een bekend fenomeen. In reactie op de ontspanning speelt het lichaam op. Kortom: ook werk moet je afbouwen.

Beeld Claudi de Cleen

Sanne Stenvert had wel verwacht dat ze ziek zou worden. De laatste keer dat ze doordeweeks niet lekker was, kan ze zich niet herinneren. Maar als ze naar haar caravan aan zee gaat, is het altijd raak. Niet dat de Tilburgse een zware longontsteking krijgt, ze heeft vooral overal pijn. Keel, hoofd, spieren, alles doet zeer. Aan de caravan ligt het niet want ook op andere vakantieadressen heeft ze er last van. Zelfs als ze even vrij heeft en thuis is.

Deadline is deadline

Het is haar eigen schuld, denkt Stenvert. Een zelfstandig ondernemer met een communicatiebedrijf heeft nu eenmaal geen tijd om ziek te zijn. Ook in het weekend en de avonduren werkt ze vaak nog met de laptop op de bank. Ze kan moeilijk tegen een opdrachtgever zeggen dat een tekst niet afkomt. Deadline is deadline, een magazine moet nu eenmaal op een bepaald moment gedrukt worden.

Een ziekte stelt ze uit tot ze vrij heeft. Een vervanger inwerken kost meer moeite. En dus moet ze altijd de eerste twee dagen van de vakantie 'ontgiften'.

Kortjakje

Stenvert is een van de half miljoen Nederlanders die last heeft van zogenoemde vrijetijdsziekte. 'Die term verwijst niet naar een bepaalde kwaal, maar uitsluitend naar het moment waarop de klachten optreden', zegt Ad Vingerhoets, hoogleraar emoties en welbevinden aan de Tilburg University.

Vrijetijdsziekte wordt ook wel het 'omgekeerd Kortjakje-syndroom' genoemd. Lange tijd leek het een verschijnsel dat bekend was van borrelpraat en niet-wetenschappelijke artikelen. Tot Vingerhoets besloot om het fenomeen in 2002 te onderzoeken. 'Zelf was ik ook nooit ziek, behalve tussen Kerst en Nieuwjaar en incidenteel in de weekenden. Uiteindelijk bleek dat ongeveer 3 procent van de Nederlandse bevolking aangeeft last te hebben van dit verschijnsel. '

Met een paar Tilburgse collega's begon Vingerhoets een onderzoek en bracht de symptomen en mogelijke oorzaken in kaart. Met die kennis zou het patroon kunnen worden voorkomen of doorbroken, waardoor mensen meer van hun vrije dagen kunnen genieten. 'Het gaat bij vrijwel iedereen om de eerste dagen van de vakantie, maar de klachten zijn niet bij iedereen hetzelfde. Er zijn grofweg twee categorieën. Mensen in de eerste groep hebben last van vage pijntjes en vermoeidheid. In de tweede categorie zitten mensen die koorts krijgen of andere griepachtige symptomen.'

Strijd

Stenvert valt in de eerste categorie. Vingerhoets: 'Waarschijnlijk heeft het te maken met symptoomperceptie. Er is een constante strijd gaande tussen prikkels vanuit het lichaam en vanuit de omgeving. Mensen met zeer drukke banen zijn daarom zich meer bewust van hun lichaam als ze vrij zijn. Er is dan minder afleiding. Het is als met voetballers die pas na de wedstrijd de pijn voelen. Want ook voor pijn heb je aandacht nodig.'

Voor klachten als griep of zogenoemde 'weekendmigraine' gaat deze verklaring niet op. 'Maar ook bij deze mensen komt het waarschijnlijk door een drukke baan', zegt Vingerhoets. 'Het is in hun geval waarschijnlijk een gevolg van te veel adrenaline. Wanneer de spanning continue hoog is, raakt het lichaam gewend aan het aanmaken van het stressstofje en volgt het niet meer de behoeft van het lichaam. Het gaat bijvoorbeeld ook 's nachts door, wanneer het lichaam moet rusten. Hierdoor kan het immuunsysteem uit balans raken en ben je vatbaarder voor ziekte op momenten dat je ontspant.'

Oplossing

De oplossing ligt deels in de omschakeling tussen hard werken en ontspannen, zegt Vingerhoets. Dus niet op de laatste werkdag alles afronden en de mailbox helemaal legen. Maar ga op vrijdagavond sporten, zodat het lichaam zich daarna beter kan ontspannen.

Hetzelfde ritme aanhouden kan ook helpen. Dus ga niet opeens langer slapen in het weekend of meer of minder koffie drinken. Voor de mensen die het meer op psychologisch niveau willen oplossen, kan een gedragspsycholoog zorgen om een betere balans te vinden tussen werk en vrije tijd.

Ziek en op reis

Wat moet je eigenlijk doen als je ziek wordt tijdens je vakantie? Zzp'ers vallen als kleine zelfstandigen natuurlijk terug op zichzelf. Maar voor werknemers zijn er een aantal do's en don'ts.

-Gaat ziekte tijdens de vakantie ten koste van mijn vakantiedagen?

In principe mag een werkgever over de tijd dat je ziek bent geen dagen inhouden. Behalve als hierover andere afspraken staan in de cao, het contract of het bedrijfsreglement. Maar zelfs als dat zo is, geldt dat alleen voor bovenwettelijke vakantiedagen. Behalve wanneer je toestemming geeft om ziektedagen af te trekken van je vakantiedagen.

-Oké, dus als ik terugkom van vakantie kan ik gewoon zeggen welke dagen ik ziek was en dan krijg ik mijn vakantiedagen terug?

Nee, zo makkelijk is het ook weer niet. Je moet je gewoon ziekmelden op het moment dat de ziekte begint. Je werkgever kan vragen om een onderbouwing. Dus sleep jezelf uit je hotelkamer of van je luchtbed en neem de moeite om langs de plaatselijke huisarts te gaan voor een doktersverklaring. Dan kun je die laten zien als je terugbent. Daarnaast moet je bereikbaar blijven voor de bedrijfsarts en je baas. Geef dus je vakantieadres en telefoonnummer door. Word je tijdens je vakantie weer beter, geeft dit dan ook onmiddellijk door aan je werkgever. Dan meldt die je weer beter.

-En als ik al ziek was voordat de vakantie aanving? Mag ik dan nog gaan?

Ja, maar het is belangrijk om het van tevoren te overleggen op het werk. Nadat de arbo-arts je heeft onderzocht en de leidinggevende akkoord is, kan je op vakantie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden