Alweer een weer-record: nooit eerder was april zo warm

Afgelopen april was de warmste april wereldwijd ooit gemeten. Dat blijkt uit cijfers die de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA dit weekend heeft gepubliceerd, en waar onder anderen weather.com en the Guardian over schrijven. Het is de zevende maand op rij die als heetste ooit gemeten de boeken in gaat.

Inwoners van Myanmar steken uitgedroogd land over om water te halen. Beeld afp

April was gemiddeld 1,11 graden Celsius warmer dan het gemiddelde van de periode 1951-1980. Daarmee wordt het warmterecord van 2010 - 0,24 graden heter - verpulverd. Sinds november is elke maand meer dan een volle graad warmer dan het langetermijngemiddelde, iets dat voor oktober nog niet was voorgekomen.

De warmtestijging was het grootst in delen van Alaska, Rusland, West-Groenland en Noord-Afrika: 4 graden boven het gemiddelde. De cijfers betekenen dat dat 2016 zeer waarschijnlijk de boeken in zal gaan als ook het warmste jaar ooit gemeten.

El Niño

Een belangrijke aanjager van de hoge temperaturen is weerfenoneem El Niño. Op zich is El Niño een vertrouwd verschijnsel voor moderne meteorologen. Het werd voor het eerst opgemerkt door Peruviaanse zeevaarders als een warme golfstroom voor de kusten, rond 1880. Omdat dat eind december speelde, noemden ze de warme zee naar het kerstkindje: El Niño. Lang leek het een plaatselijk verschijnsel voor de Latijns-Amerikaanse westkusten, waar het de vissers dwarszat en veel regen gaf. Pas in het Internationale Geofysische jaar 1957/58 bleek uit systematisch onderzoek vanaf schepen dat El Niño in feite de hele Pacific overspant, en later ook hoe precies.

El Niño, weten ze nu, treedt op als de normale passaatwinden van oost naar west over de Grote Oceaan afnemen. Normaal blazen die het warme bovenste zeewater naar de kusten voor Indonesië, waar dat extra verdamping geeft en veel neerslag. Aan de westkant van de oceaan welt tegelijk koud water uit de diepte op om het weggeblazen warme water te compenseren. De kou daar geeft voedselrijk water voor veel vis en leidt tot een relatief droog klimaat in landen als Peru en Chili.

Maar als de passaatwinden haperen, wordt alles anders. Het warmste zeewater blijft dan ergens halverwege de Pacific steken en hoopt zich op, de regens bij Indonesië blijven uit, en vallen juist aan de oostkant van de immense oceaan, in Zuid-Amerika, vooral Peru en Ecuador. Doorgaans duurt dat tot het voorjaar, waarna de situatie terugkeert naar normaal. Als de zaak doorschiet, volgt er een zogeheten La Niña, waarbij de warmte juist extra ver naar het westen wordt geperst en de Grote Oceaan ongewoon ver afkoelt.

Beeld afp

El Niño: het monster dat het weer in de war maakt

De sterkste El Niño sinds mensenheugenis richt op veel plekken in de wereld ellende aan, maar biedt meteorologen ook een buitenkans het natuurverschijnsel uit de Pacific te bestuderen. Vragen zat, immers. (+)

Niet doorslaggevend

De huidige El Niño is een heftige, in elk geval in aanleg. Vorig jaar juni wisten de meeste voorspellers zeker dat het in december raak zou zijn. En omdat zich in 2014 ook al een El Niño leek aan te dienen, die uiteindelijk niet doorzette maar wel de zee behoorlijk opwarmde, leek 2015/16 een extra sterke El Niño te kunnen worden. Dat dat zo is, staat intussen wel vast. Metingen van het oceaanwater met satellieten en boeien lieten in december in het vaste Nino-3.4 meetgebied aan de oostelijke evenaar watertemperaturen tot 2,38 graden boven normaal zien, het hoogste ooit gemeten. Vanaf 0,5 graad is er sprake van een El Niño, deze loopt haast van de schaal. Van de 26 officiële El Niño's in de boeken, zijn alleen die van 1982/83 en 1998/99 van die omvang geweest. Het vorige record stond op 2,24 graden warmer, ten tijde van de vorige hevige El Niño, die van 1998/99 die aan duizenden mensen het leven kostte en miljarden aan schade gaf.

De nieuwe recordtemperaturen zijn zeker niet alleen aan El Niño te wijten. Volgens analyses van het Britse weerbureau Met Office en de Verenigde Naties was 2015 het warmste jaar ooit gemeten. De gemiddelde temperatuur lag 0,76 graden boven het langjarige gemiddelde en voor het eerst een hele graad boven pre-industrieel niveau. Volgens klimaatvorsers was de warmte echter vooral te wijten aan klimaatverandering. De invloed van de immense poel warm water in de westelijke Pacific had wel invloed, maar was niet doorslaggevend: hooguit 0,1 graad kwam daarvandaan.

Beeld afp
Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.