Altvioolaholic

Bijzonder breed georiënteerd, enorm bezig en gezegend met een groot talent. Eigenlijk is het raar dat Oene van Geel nu pas de VPRO/Boy Edgarprijs wint.

Het is dus geen viool. Ook al staat het negen van de tien keer zo aangekondigd. Oene van Geel speelt altviool. Ziet er ongeveer hetzelfde uit als een viool en de klank vertoont overeenkomsten, maar het is een essentieel ander instrument. De altviool klinkt lager, dieper en breder. Voert een viool doorgaans het hoogste woord, de altviool mengt ook prima met de rest. Hij kan in een band afwisselend boven, dan weer onder de saxofoon zitten. En Van Geel doet meer: hij plukt aan de snaren met zijn vingers of klemt zijn instrument tegen zijn lichaam en bespeelt het als een gitaar. Daarbij barst hij ook nog wel eens uit in een potje vocale percussie in Indiase stijl of neemt hij plaats op een cajon (Spaanse trommelkist). 'Mijn klankideaal in de jazz is de tenorsax. Met een altviool kom ik daar het dichtst bij in de buurt.'


Zijn violisten in de jazz al zeldzaam, altviolisten zijn dat helemaal. Oene van Geel (1973) speelt geen Hot Club de France of bebop. Hij is al een jaar of vijftien prominent aanwezig in de Nederlandse muziekscène als enthousiaste alleseter met een toegankelijke stijl, zolang er maar een element van improvisatie aan te pas komt. Het maakt hem dit jaar winnaar van de VPRO / Boy Edgarprijs, de belangrijkste oeuvreprijs in de jazz. Met zijn instrument verrijkt hij de klank van de Nederlandse jazz, maar bovenal werken zijn muzikale persoonlijkheid en tomeloze inzet aanstekelijk. In een muzieksoort waar zelfexpressie vooropstaat, valt zijn egoloze aanpak op. 'Het Oene van Geel Kwartet bestaat niet. Het zal er ook nooit komen.'


Bandjes, daar gaat het om, betoogt Van Geel op een zeldzame avond thuis in Landsmeer, onder de rook van Amsterdam. Hij heeft er vier. Allemaal handzame groepen die het goed doen in een intieme setting. De afgelopen weken nam hij onder meer een cd op met Estafest in Osnabrück, speelde hij een reeks concerten met The Nordanians en meerdere gasten, was hij voor een componistenuitwisseling een paar dagen in Istanbul en ging hij met Zapp 4 naar Newcastle en door heel Nederland met verschillende shows: het Radiohead Songbook, Le Carnaval des Animaux en De Onverklaarbare Reis met Spinvis. Met de nieuwe groep OOOO was het nog even relatief rustig. Maar het houdt niet op. 'Ik ben een freaky workaholic. Voor het najaar zijn er ook weer massa's plannen. Het is zo be-re-leuk allemaal.'


Vermoeiend vindt Van Geel het niet. 'Van al die bandjes de leider zijn, kan niet. Maar in alle groepen ben ik gewoon een van de schakels. Met Zapp 4 hadden we dit jaar vier projecten. Ieder van ons was van eentje de leider. Dat gaat heel organisch. Als iedereen in de band gelijkwaardig is, kun je elkaar goed opjutten. Je staat veel sterker dan wanneer één persoon de kar moet trekken.'


Samen. Het woord valt ettelijke malen uit Van Geels mond. Het komt uit zijn poriën als hij op het podium staat, één groot oor naar zijn medemusici. Vanachter zijn brilletje volgen de geprononceerde ogen zijn collega's, de strijkstok in de aanslag om alert te kunnen reageren. Hij kan solistisch uithalen, maar ook dan is hij zich bewust van elke kleuring die achter hem wordt aangebracht. 'Aan staan', noemt hij dat. Hij omringt zich met spelers die dat ook hebben. Kan er geen genoeg van krijgen steeds weer nieuwe gasten uit te nodigen bij zijn bands. 'Kicken op wat de mensen om me heen allemaal spelen.' Een paar jaar terug, toen zijn kinderen er net waren en nog niet naar school gingen, besloot hij wat werk in de luwte aan te nemen. Theaterklusjes. 'Dat is pas vermoeiend. Dat je even een jobbie zit te doen.'


Voor de feestelijke prijsuitreiking in het Bimhuis had Van Geel carte blanche. Hij heeft er nadrukkelijk voor gekozen om met zijn muzikale familie op het podium te staan: de leden van zijn vaste bands aangevuld met dierbare gasten. Sterker nog: de achttien deelnemende musici staan allemaal op de poster in plaats van alleen Oene van Geel. 'Dankzij hen leid ik mijn muzikale leven. Ik wil laten zien waar we allemaal mee bezig zijn. Laten horen dat kunst en muziek te gek is. Ik ga niet de hele tijd zelf staan spelen. Ik heb alle muziek al geschreven.'


De VPRO / Boy Edgarprijs komt op een moment dat Oene van Geel zich op de top van een golf voelt surfen. De kinderen hebben minder constante aandacht nodig, zijn verse bands gaan lekker, er kan weer flink worden opgetreden. De altviolist die met zo'n ogenschijnlijk gemak de meest geavanceerde stukken speelt en op het podium niets dan onbezorgd enthousiasme tentoonspreidt, zit ook wel eens te piekeren. 'Als ik ergens tegen vecht is het mijn zelfkritiek. Vorige winter had ik daar behoorlijk last van. Dan vind ik het allemaal ruk wat ik doe. Ik wil dit en dat, maar ik kom er niet. Er zijn in de jazz zoveel mensen die allejezus goed waren, en zijn. Je kunt jezelf helemaal wegvergelijken. Ik moet wel zeggen, door zo'n Boy Edgarprijs denk ik: jongen, relax daar nou een beetje in. Het is belangrijk dat je leert zeggen: ik vind muziek gewoon gaaf. Pianist Craig Taborn gaf laatst in het Bimhuis het meest indrukwekkende concert dat ik in tijden heb gezien. Ik viel echt van mijn stoel van het concentratieniveau. Daar mag ik dan van genieten. Ik hoef niet zijn brein te hebben.'


Van Geel is naast instrumentalist in al zijn groepen medeleverancier van composities. Daarnaast schrijft hij geregeld in opdracht, zoals voor de David Kweksilber Big Band, Amsterdam Sinfonietta en diverse muziektheaterproducties. Daarbij is hij op zoek naar de kwaliteit die hij ook hoorde bij Craig Taborn: 'Er is structuur, maar daar wordt zodanig mee gespeeld dat je er niet de vinger op kunt leggen. Je voelt als luisteraar de logica en de kunde van de musici en toch word je steeds verrast. Olivier Messiaen was superchristelijk en hij zag daar het goddelijke in. Verder is het fijn als een stuk uitnodigt tot improvisatie.'


Listigheden, uitgelatenheid en ritmische spelletjes zijn Van Geels handelsmerk. Maar hoe zit het eigenlijk met de meer introspectieve kant van muziek? Mag het wel eens emotioneel zijn? 'De enige reden dat ik die muzikale puzzels interessant vind, is dat het voertuigen zijn voor emotie. Die zit voor mij in de energie. Het publiek krijgt bij mij inderdaad geen concert waarbij alles maar mooi is. Als er even zo'n passage is, dan komt er wel weer iets voorbij dat - flats - om je oren gaat. Ik ben er niet steeds op uit om mensen te raken. Ik probeer in het moment te spelen en dat kan de ene keer punkig zijn, de andere verstild.'


'Er is wel een stuk, Awakening, dat ik heb geschreven voor een oudere vriend die hevige kanker had. We speelden met mensen rond zijn bed, hij was er ontzettend slecht aan toe maar vroeg met zijn laatste kracht hoe het met mijn muziek ging. Dat was superintens voor mij. Dat stuk kan ik alleen maar vol emotie spelen. Ik speel het niet vaak, dat moet ik speciaal houden. Zondag ga ik het spelen, maar dan vertel ik dit verhaal dus niet aan het publiek. Er zijn altijd mensen die zich daardoor aangesproken voelen en voor je het weet zit zo'n hele zaal te snotteren. Het is ook maar de vraag of ik de juiste lading raak. Ik speel die boog al improviserend en dat kan ook mislukken. Ik heb veel liever dat muziek op zichzelf staat.'


'We gaan ook een uitbundig stuk spelen dat ik heb geschreven voor gitarist Mike Keneally. Hij loopt nog gewoon rond. Die muziek is echt niet oppervlakkiger.'


Uitreiking VPRO / Boy Edgarprijs: zondag 9 juni, Bimhuis, Amsterdam. De VPRO zendt het programma live uit op Radio 6. Naast vaste musici van Van Geel zullen optreden: saxofonisten Theo Loevendie en David Kweksilber, zangeres Vera van der Poel, pianist Guus Janssen, bassist Mark Haanstra, drummer Mark Schilders en DJ Jairzinho. oenevangeel.com


DE BANDS VAN OENE

Zapp 4

Vijftien jaar geleden werd de strijktraditie een wervelende dosis frisse lucht ingeblazen door dit als strijkkwartet vermomde bandje met Jasper le Clerq, Jeffrey Bruinsma en Emile Visser. Uitdagend repertoire, improvisatorische wendbaarheid en ritmisch powerplay maken Zapp 4 een publiekslieveling.


zapp4.com


Estafest

De uiteenlopende muzikale persoonlijkheden van Van Geel, gitarist Anton Goudsmit, saxofonist Mete Erker en pianist Jeroen van Vliet maken Estafest tot een sappig gezelschap waarin onvervalste lyriek samen kan gaan met dwarse uitspattingen.Het karakteristieke geluid van elk van de vier komt in deze groep vol tot zijn recht. Er zijn net opnamen gemaakt voor een nieuwe cd.


estafest.com


The Nordanians

Gitarist Mark Tuinstra, tablaspeler Niti Ranjan Biswas en Oene van Geel wonen alledrie in Amsterdam-Noord en vonden elkaar in een met niets te vergelijken mix van funk, Indiase muziek, kamerjazz en meer. Ook zij hebben pas opnamen gemaakt.


nordanians.com


OOOO

Het nieuwste bandje van Oene van Geel bevat naast de ongrijpbare Turkse klarinettist Oguz Buyukberber en pianist Tony Roe van Tin Men and the Telephone de gerenommeerde improviserende danser Kenzo Kusuda. Hij is een volwaardig bandlid en kan met een minieme polsbeweging een heel nummer op zijn kop zetten. Zintuiglijk verhevigend en iedere keer totaal verrassend.


ZONDER FRATSEN OF ANTIEKWAARDE

De altviool van Oene van Geel is een nieuw exemplaar, vervaardigd door de Dordtse vioolbouwer Jan van der Elst. 'Een degelijk ding dat het goed doet, zonder fratsen.' Volgens Van Geel kunnen nieuwe instrumenten zeker zo goed zijn als oude. 'Bovendien vind ik het leuk dat je in rechtstreeks contact staat met de bouwer.' Het duurde een paar jaar voor zijn instrument was ingespeeld. Nu klinkt hij lekker actief. 'Je moet hem op zijn lazer kunnen geven.' Van Geel heeft er twee. Als de ene uit zijn hum is, bijvoorbeeld door het weer, dan pakt hij de andere. Op dit moment is de Amerikaan Barry Dudley bezig om voor Van Geel een altviool met vijf in plaats van vier snaren te bouwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden