Altijd zonder omgekeerde rem

Dat pianisten behalve hun handen ook hun voeten gebruiken, is een wetenschap waar het publiek vast niet vaak bij stilstaat....

Erik van den Berg

Het pedaal is een omgekeerde rem: het stelt de dempers op de snaren buiten werking, zodat die ook nadat de toets is losgelaten nog een tijdje doorklinken. Te veel pedaal leidt tot muziek die zwemt en zweeft, te weinig resulteert in een klank die niet ademen kan. Smokkelen gaat beter mét; een foute noot is met een snelle voetreflex meteen gemaskeerd. De vuistregel: hoe meer pedaal, hoe romantischer de geest.

Per Henrik Wallin hoeft niet na te denken over het pedaal. De Zweedse pianist brak in 1988 zijn nek en is sindsdien tot borsthoogte verlamd. In 1998 keerde hij na een lange revalidatie terug op de podia, in een rolstoel en met een aangepaste techniek.

Wallin heeft nooit tot de dromers onder de klaviervirtuozen gehoord. Zijn muziek fleemt niet, maar is op een plezierige manier schokkend: koortsachtig energiek, met daverende dissonanten en een alle kanten opschietende fantasie, in het gareel gedwongen door een snelle, koppige geest. Lp's als Raw Material uit 1981 bezorgden Wallin de reputatie van een van Europa's merkwaardigste improvisatoren. Ze hebben na twintig jaar nog niets verloren van hun opwindende excentriciteit.

Op het pas verschenen 9.9.99 (live op die datum opgenomen in Kopenhagen) speelt de inmiddels 54-jarige Wallin gedrongener en compacter dan vroeger. Aanvankelijk valt niet eens op dat hij geheel op zijn vingers is aangewezen; zijn fantasie blijkt nog geheel intact, en aan nuance en subtiel contrast is geen gebrek.

'Rhythm comes before the sound and the timbre', zegt Wallin zelf over zijn tegenwoordige stijl, waarin swing en ritme inderdaad vooropstaan. Zijn trio brengt in veertien stukken een hartelijk eerbetoon aan Thelonious Monk. Niet alleen in zes Monk-composities blijkt Wallins affiniteit met diens hoekige dissonantie (in Thelonious klinken knalharde accenten), ook eigen stukken met titels als The Question Of Evoking Social Disturbances Is Also A Question of Mental Health zijn doortrokken van Monks speelse intensiteit, met gesimuleerde struikelpartijen, doorhamerende motieven, razendsnelle toonladderfiguurtjes en gekke, hoekig verspringende slotnoten.

De duistere ondertoon die soms doorklinkt, is helemaal van Wallin zelf. 'The improvised expression does not stand out as an achievement to be applauded', zegt hij, 'it must be a way of life.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden