Altijd spanning tussen maker en beeld

Vooruitlopend op de uitreiking van de prestigieuze Citibank Photography Prize exposeren vier genomineerde, internationale fotografen in de Londense Photograph's Gallery....

Van onze correspondent Peter de Waard

Spanning lijkt op dit moment het toverwoord in de fotografie. De spanning moet van de foto's afspatten. Niet de spanning van de gebeurtenis zelf, maar de spanning van de confrontatie tussen de fotograaf en het beeld.

De Tsjechische fotografe Jitka Hanzlova (45) verbleef zes weken in de Londense achterstandswijk Brixton. 'Ik vond de mensen vreemd en de mensen vonden mij vreemd. Eigenlijk waren ze een beetje bang voor mij als ik vroeg of ik een foto van ze mocht maken. Die spanning zie je in hun ogen. Je ziet ook dat de bewoners in die wijk vechten voor hun voortbestaan. Maar er was ook iets dat we deelden: we waren allemaal vrouwen.' Daardoor kon Hanzlova uiteindelijk het vertrouwen van de vrouwen in Brixton winnen.

Ze slaagde erin de mensen op te laten gaan in hun omgeving: iets van de haarkleur, de make-up of kleding keert terug in de achtergrond.

Hanzlova is een van de vier genomineerden voor de Citibank Photography Prize 2003, een van de meest prestigieuze fotografieprijzen ter wereld. Net als de drie andere genomineerden, onder wie de Nederlandse fotografe Bertien van Manen, heeft ze vooruitlopend aan de prijsuitreiking op 27 februari haar werk tentoongesteld in de Photographs' Gallery in de Londense West End. Opvallend is dat fotografie in Londen populair lijkt te zijn. De rijen voor de fotogalerie zijn mogelijk nog dikker dan die voor de geschilderde portretten van de schuin aan de overkant gelegen National Portrait Gallery.

De Citibank Prize, die dit jaar voor de zevende keer wordt uitgereikt en is verhoogd tot 20 duizend pond, trekt ook steeds meer publiciteit. De prijs - in 1999 al een keer uitgereikt aan de Nederlandse fotografe Rineke Dijkstra - is een prijs voor degene die in een bepaald jaar de grootste individuele bijdrage heeft geleverd aan de fotografie. 'Het is een algemene prijs. Niet het kunstzinnige of journalistieke aspect staat voorop. Maar je kan zeggen dat we gezien deze nominaties zijn teruggekeerd naar de meer documentaire-achtige benadering van de moderne fotografie', zegt Suzanne Lawson van de Photographs' Gallery.

Fotografie is nog een jonge kunst, stelt de Duitse fotograaf Jürgen Teller, ook een van de genomineerden. Teller (38) heeft zijn sporen al verdiend. Hij is een veelgevraagd mode- en celebrity-fotograaf. Met modellen als Kate Moss en Stephanie Seymour is hij erin geslaagd de 'kosmetische perfectie van de jaren tachtig' om te zetten in de 'speelse en spontane look van de jaren negentig'. Met zijn foto's wil hij ook het gevoel, het denken en de stemming van beroemdheden laten zien. Ook in zijn werk staat voortdurend de spanning centraal. Filmster Arnold Schwarzenegger speelt met een krokodil, O.J. Simpson zwaait met een denkbeeldig geweertje.

Maar Teller is geen Mario Testino. Hij fotografeert ook andere dingen, zoals een bevroren dode hond die ergens weggegooid is in een vuilnisbak.

Simon Norfolk (39), de Britse kandidaat voor de prijs, heeft een andere spanning gezocht: die tussen schoonheid en horror. Hij reisde eind 2001 wekenlang door Afghanistan, vlak nadat het westen een einde had gemaakt aan het Taliban-regime. Hij combineert op zijn foto's de desastreuze gevolgen van de oorlog met prachtige luchten en architectonische kunstschatten. 'De foto's moeten tegelijkertijd het begin en einde van een tijdperk zijn. Oorlog kan mooi zijn, maar is altijd verschrikkelijk', legt Norfolk uit. 'Een gebouw dat is beschoten met duizenden kalashnikov-kogels krijgt een geheel andere dimensie als het daarna nog een keer wordt getroffen door een Amerikaanse 15 duizend-pounder.'

Norfolk heeft vaker de sporen van het conflict opgezocht. Eerder publiceerde hij een fotoboek over de genocide in Rwanda. Het boek - uitgebracht in vijf talen - werd wereldwijd een succes.

De Nederlandse fotografe Bertien van Manen (60) laat het resultaat van een reis naar China zijn. 'China is een prachtig en pittoresk land. Eigenlijk hoef je alleen maar te clicken. Maar dat is mij te makkelijk. Ik wilde de mensen vastleggen in hun eigen gesloten privé-omgeving. Ik ben op zoek gegaan naar hun intimiteit. Dat is mijn eigen China geworden.'

In tegenstelling tot Hanzlova heeft zij niet de confrontatie met de mensen gezocht, maar zich juist onzichtbaar proberen te maken. De Chinezen moesten haar aanwezigheid eigenlijk helemaal vergeten. Haar foto's, verzameld onder de noemer East Wind West Wind, hebben ook een thema: de invloed van de mondialisering op de armoede, het militarisme en de traditionele gebruiken: Chinezen in een nachtclub en Chinezen met mobieltjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden