Altijd ondermijnend en bron van chaos

De maandag onverwacht overleden acteur Rik Mayall, vooral bekend van The Young Ones en Bottom, zette een nieuwe toon in de Britse comedy: anarchistisch, ondermijnend, wild.

Rik Mayall, die maandag op 56-jarige leeftijd is overleden, was een grondleggers van de alternatieve komedie. Hij blonk daarbij uit in het spelen van afstotelijke personages. Zo maakte Mayall in de jaren tachtig faam als arrogante sociologiestudent en Cliff Richard-fan in sitcom The Young Ones. Later dat decennium sprak Mayall tot de verbeelding als corrupte en sarcastische Thatcher-adept Alan Beresford B'Stard in The New Statesman. Het was geen verrassing dat hij gevraagd werd voor de rol van klopgeest in een van de Harry Potter-films, al haalde de scène de eindmontage niet.


'The Young Ones vernietigde rock 'n' roll; Filthy, Rich and Catflap slachtten licht vermaak; The New Statesman maakte een einde aan de regering-Thatcher en Bottom was een frontale aanval op het bestaan zelf.' Zo vatte hij zijn bijdrage aan de moderne geschiedenis met in grootspraak verhulde zelfspot samen. Hij deed dat in zijn semi-fictieve en anarchistisch getinte autobiografie Better than Hitler - Bigger than Christ. Het tweede deel van de titel is een verwijzing naar zijn herrijzenis uit een dagenlange coma, waarin hij zestien jaar geleden was geraakt na een ongeval met zijn quad.


Richard Michael Mayall werd op 7 maart 1958 geboren in Harlow. Omdat zijn ouders beiden in de theaterwereld werkten, bracht hij veel van zijn tijd door met het bezoeken van toneelstukken. Halverwege jaren zeventig ging Mayall dramaturgie studeren in Manchester, waar hij Ade Edmondson ontmoette, jaren later zijn tegenspeler in Bottom. Tevens raakte hij bevriend met Lise Mayer, de latere co-auteur van The Young Ones, met wie hij een relatie zou krijgen. Zijn tocht door de wereld van de kleinkunst leidde onder meer langs de Raymond Revue Bar, de beroemde stripclub in Soho.


In 1984 toonde de BBC interesse in The Young Ones; de nihilistische taferelen in het studentenhuis bleken tot de verbeelding te spreken bij de kijkers. Iets minder enthousiast was inspiratiebron Spike Milligan, die Mayall 'the arsehole of British comedy' noemde. Het jonge enfant terrible beschouwde dit als een aanbeveling. Hij zou met Rowan Atkinson spelen in Blackadder en bleek een prima duo met Stephen Fry, zowel in The New Statesman als op de bühne in Cell Mates. Succesvol was ook zijn alternatieve jeugdkomedie Drop dead Fred, geregisseerd door Ate de Jong.


In de jaren na zijn ongeluk leek Mayall, die leed aan epilepsie, moeite te hebben zijn draai weer te vinden. Hij sprak teksten in voor videogames, probeerde Alan B'Stard nieuw leven in te blazen als New Labour-schurk en speelde bijrollen in politieseries als Midsomer Murders en Agatha Christie's Marple. Volgens mensen die met hem werkten en fans die hem bij de achteringang van een theater om een handtekening vroegen, was deze rebel van de Britse theaterwereld een innemende en vriendelijke man.


Mayall laat zijn vrouw Barbara Robbin en drie kinderen achter.


Mayalls laatste film is de nieuwe Heleen van Royen


'Hi, I'm Rik Mayall, the pan-global fenomenon, starring in The Escape.' In een achter de schermen-filmpje op de Facebooksite van de Nederlandse komedie De ontsnapping stelt de Britse komiek zich voor. Op zijn Mayalls: 'Sorry, mijn penis viel er zojuist af.'


Mayall speelt een bijrol in de tweede Heleen van Royen-boekverfilming. Hij is de Britse huisbaas Eddy, die het door Isa Hoes gespeelde hoofdpersonage onderbrengt in een villa in Portugal. De opnamen zijn momenteel nog in volle gang, maar Mayalls draaidagen zaten er al op. Hij vloog vorige week naar huis vanaf de filmset. 'Ontzettend treurig', zegt producent Sjef Scholte vanuit Portugal. 'We waren, en zijn, zo trots dat hij in onze film zit.'


In een scène neemt Julia, het personage van Isa, op een feestje twee dwergen mee naar huis als ze dronken is. De volgende ochtend wordt ze naast hen wakker in bed, maar ze willen niet weg. Dan belt ze Eddy, die de dwergen op zijn Rik Mayalls eruit werkt. Fantastisch grappig is dat.'


De ontsnapping zal vanaf april 2015 te zien zijn in de bioscoop.


Bor Beekman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden