Altijd met een prettig soort uitgesprokenheid

Josine van Dalsum..

Amsterdam Het werd een lange lijdensweg van meer dan vijf jaar, waarin ze toch nog in twee theaterproducties speelde, maar dinsdag is actrice Josine van Dalsum op 61-jarige leeftijd aan de gevolgen van kanker overleden.

LeefTijd (2005) en Vleugellam (2008) waren de laatste voorstellingen waarin ze als actrice te zien was. Beide stukken gingen over ziekte: de eerste over kanker, de tweede over afasie. In LeefTijd speelde ze samen met haar zoon Aram van de Rest, die ook acteur is en vooral bekend van de tv-serie Onderweg naar morgen. In dat stuk – geschreven door Haye van der Heyden – verwerkte ze deels haar eigen ervaringen als kankerpatiënt.

‘Als we straks in Big Brother zien hoe een vrouw gaat bevallen, waarom zou ik dan niet met mijn kanker op toneel mogen staan?’ Dat zei ze in 2005 in een interview in de Volkskrant. Sommigen vonden het ongepast om als kankerpatiënt in het theater een kankerpatiënt te spelen. Van Dalsum, altijd eigenzinnig, had daar lak aan. ‘Ik wil met dit stuk communiceren over een ziekte waarmee één op de drie Nederlanders te maken heeft of krijgt, en waarop nog steeds een taboe rust. Angst, verdriet, woede, het niet bespreekbaar zijn – bij kanker hoort het allemaal’.

Vanwege haar taboedoorbrekende theaterwerk over ziekte werd ze op 14 juli onderscheiden; ze werd Ridder in de Orde van Oranje Nassau.

Josine van Dalsum werd in 1948 geboren in Breda, in een katholiek Brabants gezin van tien kinderen. In 1971 ging ze naar de toneelschool in Amsterdam, in een periode waarin het Nederlandse toneel roerige tijden beleefde (Aktie Tomaat). Lange tijd ging de mare dat ze een van de bewuste tomatengooiers was, maar dat verhaal klopte niet. Ze hoorde wel bij de groep kritische jonge acteurs die vond dat het verstarde Nederlandse toneel nodig aan revisie toe was.

Grote bekendheid kreeg ze met de rol van Let in de televisieserie Een mens van goede wil (1972), waarin ze op prachtige wijze een in zichzelf gekeerd meisje speelde, met onder meer Hugo Metsers als tegenspeler. Later was ze te zien in series als Hollands Glorie, Van Oude Mensen, de Dingen die Voorbij Gaan, in 1980 speelde ze de titelrol in Mata Hari.

Eind jaren tachtig was ze veelvuldig in het theater te zien, meestal in producties van haar man John van de Rest die toen theater- en televisieproducent was. Indrukwekkende rollen speelde ze in Glazen Speelgoed van Tennessee Williams, Jeanne d’Arc en Kinderen van een mindere god. Terwijl ze hield van zwarte humor (‘Ik zeg wel eens: wat rijmt er op tumor? Humor!’), had ze als actrice een voorliefde voor serieuze, dramatisch ingekleurde rollen, die ze met een eigen gevoel voor inleving speelde.

In 1992 ging het theater- en televisiebedrijf van Van de Rest financieel kopje onder. Het gezin verhuisde later naar Keulen. Josine van Dalsum reageerde toen nuchter op de tegenspoed: ‘Als ik als mens maar functioneer, en me creatief kan uiten en dat hoeft niet per se acteren te zijn’. Uiteindelijk keerde het gezin terug naar Nederland, waar Van Dalsum haar carrière oppakte. Ze speelde in de tv-series De Erfenis en Baantjer.

Van Dalsum heeft altijd een prettig soort uitgesprokenheid gehad. Niet bang haar mening te geven, dingen te zeggen die in het acteurswereldje misschien niet zo diplomatiek zijn. Geen gewichtigdoenerij ook over het vak van acteren: ‘Drinken, roken, handjes schudden, kijk mij eens interessant zijn, zeg Allemaal flauwekul. Aanstellerij! Ik kan er niet tegen. Het is zo onoprecht.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden