Altijd een straatvechter gebleven

Lodewijk de Waal, commissaris bij ING, ligt onder vuur. Hij heeft ingestemd met een bonus van 1,25 miljoen euro voor topman Jan Hommen.

'Voor de SP zal het altijd te veel zijn, voor topmanagers te weinig. In het veld daartussenin kan ik mijn benen breken.'


Lodewijk de Waal (60) voelde kort na zijn aantreden als commissaris van ING in 2008 al nattigheid. Een oud-vakbondsman in de wereld van het grootkapitaal; in een renumeratiecommissie nog wel, die moet beslissen over topsalarissen - dat kán niet goed gaan, zou je zeggen.


Veel van zijn vroegere 'vrienden' vonden het een dom besluit. 'Je kunt dit nooit goed doen', zegt Hans de Boer, de oud-voorzitter van MKB-Nederland die tien jaar geleden menig akkoord met De Waal sloot. 'Je moet als commissaris mee in wat gangbaar is in de markt van topmanagers. Dat is nooit te rijmen met een salarisstijging van 2 procent in de metaal.'


Voeg daarbij de persoonlijkheid van De Waal en je krijgt een explosieve combinatie. 'Lodewijk stond altijd vooraan om iedereen de maat te nemen', herinnert zich oud-D66-Kamerlid Bert Bakker, die regelmatig de degens met hem kruiste. 'Hij speelde vaak op de persoon en heeft geen vrienden gemaakt. Er zijn mensen die het niet erg vinden dat hij op deze manier door de vloer zakt.'


Uitgerekend de man van de 'kleptocratentax' stemde in met bonussen bij ING en wanbeleid bij hulporganisatie SNV. Wat bezielde De Waal zich in het mijnenveld te begeven?


Was hij naïef? Deels wellicht. Een jaar geleden liet hij zich ontvallen dat geld een grotere rol speelt bij ING dan hij ooit had gedacht. 'Mensen gaan echt weg als je hun bonussen inhoudt.' Het zou geen nieuws moeten zijn voor iemand die al zo lang in het vak zit.


Taal van de straat

Toch spreken mensen die De Waal goed kennen deze versie met klem tegen. Hij heeft zich de risico's terdege gerealiseerd, stelt oud-strijdmakker Doekle Terpstra, destijds De Waals evenknie bij het CNV. 'Lodewijk is geen lemming die willoos de afgrond inspringt.' Ratio wint het bij De Waal veelal van intuïtie, zegt Terpstra. 'Deze situatie is niets voor hem. Risico's zien, balanceren tussen verschillende belangen is juist wat Lodewijk goed kan.'


Toch bieden zijn karakter en verleden ook aanknopingspunten waarom het De Waal ook zomaar wél kan overkomen. Hij zeilt graag scherp aan de wind, neemt risico's, zoekt de confrontatie en houdt van moeilijke klussen.


'Tegenwind doet de vlieger stijgen', zei hij daar ooit zelf over. 'Als je geen weerstand ontmoet, moet je je afvragen: doe ik het wel goed, doe ik eigenlijk wel iets?' Het geeft hem een argument zich in het hol van de leeuw te begeven en juist daar iets te willen bereiken.


De recalcitrantie zat er al vroeg in. Lodewijk Justus de Waal werd in 1950 geboren in Rotterdam, als nakomertje in een gezin met zes kinderen. Hij groeide op bij de paters van de Franciscanerschool, maar zwoer het geloof al op jonge leeftijd af. Na vijf jaar gymnasium werd hij van school gestuurd. Hij was toen al actief bij de Socialistische Jeugd, kraakte huizen, liep mee in Vietnam-demonstraties en gooide rookbommen. Diploma's heeft hij nooit meer gehaald.


Ook in de rest van zijn carrière ging het niet altijd even netjes. In 1985 werd hij hoofdbestuurder van de Dienstenbond FNV, als zelfbenoemd tegenkandidaat tegen het zittende bestuur. Voorzitter van de FNV werd hij in 1997 ten koste van Ella Vogelaar, de latere PvdA-minister voor Integratie. De Waal zei niet onder haar te willen werken en dreigde met opstappen. Waarna Vogelaar de handdoek in de ring gooide.


Dat kenmerkt De Waal. Hij is politiek zeer handig, intelligent, arrogant en ambitieus, maar is, ondanks akkoorden op het hoogste niveau, altijd een straatvechter gebleven. Onderweg naar zijn doel maakt hij vijanden. Ook zijn taal is van de straat. De Waal schroomt niet iemand in de krant een 'oetlul' te noemen. Mensen die hij niet mag, of die hem zijn zin niet geven, maakt hij steevast met de grond gelijk.


Bert Bakker herinnert zich een voorval in de Sociaal-Economische Raad. 'Een kroonlid kreeg onderuit de zak. Een adelaar kan wel laag vliegen, foeterde Lodewijk, maar een kip nooit hoog. Daar kun je het dan mee doen.' Zijn vileine retoriek en oneliners maakten De Waal niettemin populair bij zijn achterban.


Beredeneerd risico

Dat hij niet bevreesd is risico's te nemen, bewees De Waal in 2004 met zijn oproep voor een massademonstratie tegen het kabinet-Balkenende. Hij was op dat moment allerminst zeker van de actiebereidheid; Nederlanders staan er niet om bekend dat ze snel de straat opgaan. De vakbonden zouden in hun hemd staan als er op het Museumplein te weinig mensen zouden opdagen.


'Het was een gok', zegt Terpstra. 'We waren gedwongen het tot een succes te maken.' Er kwamen 300 duizend demonstranten en de naam van de vakbeweging was weer voor jaren gevestigd.


Ook privé neemt De Waal risico's. In 2006 vertelde hij aan Trouw over een beroving in Johannesburg. Hij was met zijn kinderen Daan en Hanna toen een paar mannen op hen afkwamen. 'Een van hen drukte een groot mes tegen mijn keel, een ander schopte mijn zoon omver. Rationeel weet ik dat het beter is je spullen onmiddellijk af te geven, maar ik verlies de controle.' De Waal verzette zich heftig. 'Toen ik mij realiseerde welk risico ik had genomen, stond ik te trillen op mijn benen.'


Risico's nemen om je doel te bereiken (Vogelaar, Museumplein, Johannesburg) - De Waal deed het vaker. Oud-MKB'er De Boer: 'Hij heeft gedacht: ik ga die klus bij ING op zo'n manier doen dat iedereen het ermee eens is.' Hij was een heel eind op weg, benadrukt De Boer. 'Inhoudelijk heeft hij prima geopereerd en hij heeft het bestuurlijk goed proberen af te dekken. Alles was keurig met het ministerie en de politiek besproken. Daarin herken ik Lodewijk.'


Krankzinnige hysterie

Ook Catelene Passchier, cao-coördinator bij de FNV, denkt dat het een beredeneerd risico was. 'Lodewijk is niet bang om verantwoordelijkheid te nemen, ook niet als het moeilijk wordt', zegt ze. 'Hij is pragmatisch en kan over alles onderhandelen.'


In die zin was het een nobel streven van de Humanitasdirecteur de klus bij ING aan te gaan. De Waal en ook de huidige vakbondstop zijn een groot voorstander van een 'werknemerscommissaris'. Het creëert de mogelijkheid het gevecht van binnenuit aan te gaan.


Dat het misging, en zelfs de oude vrienden van de PvdA om het hardst om zijn aftreden roepen, heeft volgens VNO-NCW-directeur Niek-Jan van Kesteren meer met de politiek te maken dan met De Waal. 'Ik ken Lodewijk vijftien jaar. Hij is dezelfde als altijd, volstrekt zuiver in de leer. Die agressieve, intolerante houding is een schande voor de PvdA. Er is een krankzinnige hysterie ontstaan.'


------------

Zwaar onder vuur vanwege rol bij ING

Oud-FNV-voorzitter Lodewijk de Waal ligt de laatste maanden zwaar onder vuur vanwege zijn rol als overheidscommissaris bij bank-verzekeraar ING en toezichthouder bij ontwikkelingsorganisatie SNV. Bij SNV stapte hij eind maart op na publicaties over hoge salarissen, financiële misstanden en vriendjespolitiek.


Bij ING stond De Waal als overheidscommissaris toe dat topman Jan Hommen een bonus kreeg van 92 procent van zijn jaarsalaris (1,25 miljoen euro), terwijl ING nog overheidssteun geniet. Hoewel de bonus binnen de Code Banken valt, had De Waal van zijn vetorecht gebruik moeten maken, vindt de politiek. De Waal kondigde aan dat hij aanblijft bij ING en nog met een verklaring komt. Overigens stort hij de vergoedingen voor zijn nevenfuncties op de rekening van Humanitas.


-------------


CV

1950 Op 4 november geboren in Rotterdam


1973 In dienst bij NVV-bond Mercurius


1975-1982Districtsbestuurder Dienstenbond FNV


1982-1985CAO-onderhandelaar


1985-1988 Coördinator arbeidsvoorwaardenbeleid Dienstenbond FNV


1988-1992 Voorzitter Dienstenbond FNV


1993-1997 Secretaris federatiebestuur FNV


1997-2005 Voorzitter FNV


2006-2010 Algemeen directeur Vereniging Humanitas


Nevenfuncties

Lodewijk de Waal heeft op dit moment dertien nevenfuncties, waaronder die van overheidscommissaris bij ING en commissaris bij pensioenfonds PGGM


De Waal is gescheiden en heeft twee kinderen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden