Altijd die rotjochies van de kostschool gebleven

Veel Britse politici, zo ook Boris Johnson, zijn gevormd door hun jaren op elitaire onderwijsinstellingen. Ze zien de echte wereld daar als een verlengstuk van, als een spel.

Vier maanden voerde Boris Johnson campagne voor de Brexit, waar de duim vaak voor omhoogging. Donderdag konden de handen weer in de zakken.Beeld epa

Vijf jaar geleden vond er een gedenkwaardig vraaggesprek plaats tussen Jeremy Paxman en Boris Johnson. Tegen het einde kwam ter sprake dat David Cameron cum laude had behaald op Oxford, en Johnson niet. De toenmalige burgemeester maakte er een grap over - de premier studeerde het inferieur geachte Politiek, Filosofie en Economie - waarna hij mompelde dat dit allemaal 'schoolpleingedoe' was.

Schoolpleingedoe.

Het woord is van toepassing op hetgeen er na de referendumschok heeft plaatsgevonden in de top van de Conservatieve Partij, met als climax de afrekening met Boris Johnson. Een kleine drie uur voordat hij donderdagmiddag zijn kandidatuur voor het leiderschap van de regeringspartij bekend zou maken kreeg zijn campagnemanager, de strateeg Lynton Crosby, een telefoontje van Johnson's trouwe metgezel Michael Gove. De minister van Justitie meldde dat hij zich alsnog in de strijd zou werpen.

In de val lopen

Dit was een enorme schok voor het Johnson-kamp, want Gove had altijd beweerd dat hij in Johnsons kielzog zou optrekken. Gove vertelde de pers dat hij zijn vriend niet serieus genoeg vond over het Britse vertrek uit de EU en hem ongeschikt achtte als premier. Johnson belde rond onder de parlementsleden en merkte dat er veel overlopers waren. De Anyone but Boris-beweging was groter dan hij had vermoed. Hierop besloot Johnson zijn toespraak snel aan te passen en aan te kondigen dat hij zich niet zou kandideren.

's Lands populairste politicus was in de val gelopen. Gove zou hem hebben gesmeekt om samen te strijden voor een Brexit, en na enige twijfel stemde Johnson toe. 'Nee' zeggen tegen vrienden is nooit zijn sterkste kant geweest. Voor Gove was Johnson een onmisbaar element bij zijn plan de Britten uit de EU te halen. Dat Gove zijn kandidatuur vrijdagochtend bekende maakte middels een rede met een Fidel Castro-achtige lengte, droeg bij tot het idee dat het om een uitgekiend plan ging. Al snel kreeg de coup een naam: het Koekoeks-complot.

09-06-2016.Beeld reuters

Onvermijdelijk viel ook de naam van minister van Financiën George Osborne, een schaker met een liefde voor complotten en het uiterlijk van een Romeinse keizer. Hij zou een geheime overeenkomst hebben besloten met Gove, bedoeld om zijn oude rivaal Johnson ten val te brengen. Jarenlang heeft Osborne, een baronet, kamerleden te vriend gehouden door ze te fêteren met dure etentjes. Als tegenprestatie moesten ze een oogje houden op de handel en wandel van troonpretendent Johnson. Dit was zijn kans.

Intriges. Vetes. Wraak. Complotten. Het is een fascinerend schouwspel en stof voor een boek, plus bijbehorende verfilming. Maar de prijs is hoog: een verdeelde natie met onrust op de financiële markten, een toenemende xenofobie op de straten en mogelijk een recessie, om maar niet te spreken over de splitsing van zowel het Verenigd Koninkrijk als de Europese Unie. Hebben Gove, Johnson en Osborne - allemaal Oxford-alumni - door wat ze aan het doen zijn?

'Ze realiseren zich wat er op het spel staat', zegt Andrew Gimson, biograaf van Boris Johnson, 'maar ze bezitten het vermogen om het leven tegelijkertijd te beschouwen als een spel, en als een dodelijk ernstige onderneming, zeker in het geval van Johnson.' 'Ze' zijn doorgaans de leden van de hogere klassen. Gepokt, gemazeld én verknipt door de kostscholen.

01-07-2016.Beeld getty

Koloniale gedachtengang

Wat meespeelt is een koloniale gedachtengang dat de wereld een uitvergrote versie is van de weiden op de kostscholen en de hofjes op de universiteiten. De Britse machtspolitiek in Centraal-Azië tijdens de negentiende eeuw werd 'the great game' genoemd, een soort uitje voor de Londense herenclubs. In Ben Macintyre's boek A spy amongs friends komt naar voren dat oude loyaliteiten (en vetes) binnen de Britse spionagediensten nogal eens zwaarder telden dan de veiligheid van het land, en andere landen.

In The Daily Telegraph wees historicus Tim Stanley erop dat Brexit een stem was tegen de gevestigde orde, de orde die dit soort smerige spelletjes speelt en zich niet bekommert om de rest van het land. Dat de revolutie, zoals dat gaat, nu haar eigen kinderen opeet, zoals Johnson en Gove, is daarbij juist en passend. Bij een partijcongres grapte Johnson ooit dat de Tories een schoonmaakploeg vormen die de puinhopen van Labour opruimt, met 'Cameron als bezem, Osborne als stoffer en blik, Gove als zeemlap en Hague als spons.'

Ironisch genoeg zijn het genoemde politici - met Hague als uitzondering - die een gedegen bijdrage hebben geleverd aan de huidige zwijnenstal. De roep is nu om serieuze politici. Dat de voornaamste kandidaten nu twee vrouwen zijn - Theresa May en Andrea Leadsom - is misschien geen toeval. Als moeders moeten zij de rommel opruimen die de kostschooljongens hebben veroorzaakt. 'Misschien hebben we er genoeg van,' beweerde het Conservatieve kamerlid Anna Soubry, 'dat al die jongens er een zootje van maken.'

22-06-2016.Beeld epa
09-04-2016.Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden