ReportageDe Schoolschrijver

Altijd de zon op je kop of een smoesjesverzinner, de schoolschrijver brengt fantasie tot leven

Kinderboekenambassadeur Manon Sikkel krijgt van leerlingen van openbare basisschool Het Startpunt in Den Haag een sjerp omgehangen tijdens de start van de tiende editie van De Schoolschrijver.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het is slecht gesteld met de leesvaardigheid van Nederlandse kinderen. Dat komt volgens Stichting De Schoolschrijver doordat er op de basisschool vooral aandacht is voor die saaie d’s en t’s. Schoolschrijvers laten zien dat lezen en taal ook leuk kunnen zijn.

Natuurlijk kan Manon Sikkel, drie keer bekroond door de Kinderjury, heus wel zelf een verhaal en personages verzinnen. Maar maandag schakelt de schrijfster van populaire boeken als Geheim agent oma en De niet zo enge buurman op openbare basisschool Het Startpunt de hulp in van de kinderen. ‘Jullie zijn nu even mijn hoofd.’

Aan het begin van deze schooldag heeft Abdelkader Benali, ambassadeur van Stichting De Schoolschrijver, Manon Sikkel officieel geïnstalleerd als Schoolschrijver. In de gymzaal van Het Startpunt, hartje Haagse Schilderswijk, hebben leerlingen haar een rode sjerp met gele bloem omgehangen. ‘Ik voel me net een beroemde YouTuber of vlogger!’, roept ze vereerd.

Sikkel, dit jaar tevens Kinderboekenambassadeur, is een van de veertig auteurs die deze week op 45 basisscholen aan de slag gaan. Gedurende een half jaar komen ze één ochtend per week naar ‘hun’ school. Elke auteur bedenkt met drie klassen verhalen, maakt de kinderen nieuwsgierig naar taal, prikkelt ze om zelf te lezen en schrijven. De Schoolschrijvers betrekken ook de ouders en docenten bij het programma.

Met de verbeeldingskracht van groep 6 op Het Startpunt is in elk geval niets mis. ‘Ik heb jullie fantasie nodig om uitvindingen te bedenken’, zegt Sikkel, ‘voor Faizal, een uitvinder met een hele dikke buik in mijn nieuwe boek.’ De vingers gaan de lucht in: een apparaat om je kamer op te ruimen (of om je moeder tot zwijgen te brengen als ze over de rommel begint), een robotbutler, een app waardoor de zon altijd boven je hoofd schijnt, een smoesjesverzinner, of, beter nog, een ‘Einstein 2-robot’ die je ’s nachts alle huiswerk influistert.

‘Ja, dat is een goed idee!’, zegt Sikkel. Ze pakt een vel papier uit haar tas om aantekeningen te maken. ‘Maar ik waarschuw jullie wel alvast: Faizal is een nogal onhandige uitvinder, dus hij leert je dat Madrid de hoofdstad van Zweden is en Londen die van België. En Faizal weet niet hoe hij een slechte uitvinding moet verbeteren.’

Teruglopende leesvaardigheid

Extra aandacht in de klas voor het plezier van taal is geen overbodige luxe. In december bleek uit het driejarige Pisa-onderzoek dat de leesvaardigheid van Nederlandse 15-jarigen achteruit holt vergeleken met hun Europese leeftijdsgenoten. In alle voorgaande Pisa-metingen zaten Nederlandse leerlingen voor leesvaardigheid nog boven het gemiddelde van 77 landen, nu is Nederland teruggezakt naar de middenmoot.

‘Voor mij is lezen de gewoonste zaak van de wereld, voor mij is het rijkdom’, zegt Annemiek Neefjes, die in 2010 Stichting De Schoolschrijver oprichtte. ‘Toch vindt één op de drie kinderen lezen niet leuk. Dat is zorgwekkend, want leesplezier is een voorwaarde voor taalbeheersing en talentontwikkeling.’

Een sluitende verklaring voor de teruglopende taalvaardigheid in Nederland heeft ze niet. ‘Vaak wordt gezegd dat kinderen te veel bezig zijn met hun smartphone of iPad. Maar dat geldt ook in andere landen en daar is het probleem minder groot. Recent onderzoek wijst uit dat begrijpend lezen te vaak een geïsoleerde plaats heeft in het onderwijs. Kinderen ervaren het daarom als saai. De onderwijsmethodes hebben de taal gefragmenteerd: een lesje dictee, een lesje woordenschat, een lesje leesvaardigheid.’

Plezier

Bovendien worden de leerlingen vooral getest op wat ‘toetsbaar’ is, aldus Neefjes. ‘Daardoor gaat het nauwelijks over het plezier dat je aan taal kunt beleven. Als kinderen een verhaal schrijven, wordt dat vooral beoordeeld op de d’s en de t’s. Het gaat amper over de vraag of ze levendig schrijven, of er een kop en staart aan zit, of een verhaal romantisch of spannend is, hoe de personages zijn.’

En dat is precies wat een Schoolschrijver de kinderen kan bijbrengen. ‘Uit onderzoek blijkt dat kinderen dankzij dit initiatief meer plezier en motivatie krijgen om te lezen, meer schrijfvaardigheid opdoen en meer zelfvertrouwen krijgen. Door de Schoolschrijver komt de fantasie terug in de klas. Fantasie gaat ook over durven.’

Manon Sikkel, die zich schrijfster voelt sinds ze op haar 7de een prijs won voor haar verhaal Dood konijn, vertelt in de gymzaal dat het vooral over veel oefenen gaat. ‘Wie houdt er van voetballen?’, vraagt ze. Tientallen vingers gaan de lucht in. ‘Nou, dan weet je dat je elke dag moet oefenen om goed te worden.’

Kinderboekenambassadeur Manon Sikkel en Abdelkader Benali in Den Haag.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Niet Randstedelijk

Tien jaar geleden begon de Schoolschrijver op twee Amsterdamse scholen, daarna ging het verder in Friesland en Groningen. ‘Dat haalt meteen het misverstand weg dat het een Randstedelijk probleem is’, zegt Neefjes. ‘60 procent van de laaggeletterden in Nederland is autochtoon.’

De Schoolschrijver heeft programma’s voor het gehele basisonderwijs. Want leesachterstand is zeker niet voorbehouden aan achterstandswijken, weet Manon Sikkel uit ervaring.  ‘Dat is een groot misverstand. De treurigste herinnering heb ik aan een school op het KNSM-eiland in Amsterdam. Een meisje vertelde dat ze thuis elke dag sushi at. Ik zei nog: lekker zeg! Maar het was omdat haar au pair elke dag sushi kocht bij de Albert Heijn. Haar moeder had nooit tijd om voor te lezen, zei het meisje, want ze moest op Facebook. Als je dat hoort, breekt toch je hart.’

Lees verder over de leescrisis

De leescrisis betekent meer dan een achterstand op school, betoogt columnist Frank Kalshoven. ‘Wat niet in dit onderzoek staat, maar wat we hier achteraan moeten bedenken, is dat deze leerlingen gedurende hun leven óók een kleinere kans hebben op werk, een grotere kans hebben op uitkeringsafhankelijkheid, een grotere kans lopen op gezondheidsproblemen, en grote kans hebben op een vroege dood.’

Dat we lezen, het belangrijkste schoolvak, hebben verwaarloosd is onvergeeflijk, aldus Aleid Truijens.  ‘Maar wie ligt er wakker van? Nou ja, beide onderwijsministers, eventjes.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden