Altijd bij de hand

Het fotoboek is, kort gezegd, de 'literaire roman' onder de fotografische boeken. De fotografen Martin Parr en Gerry Badger hebben een inventarisatie gemaakt van het fotoboek....

Eigenlijk is het helemaal geen boek. Het is een boekje, een veredeld foldertje, een catalogusje dat in 1993 werd uitgegeven door Galerie Du Jour in Parijs. Het heeft een slappe omslag en er staan welgeteld 22 foto's in. 22 Foto's van ontzettend verveelde, uitgeprate echtparen, zoals je ze in elk restaurant kunt tegenkomen. Meer is het niet.

En tegelijkertijd is het es. Want Bored Couples van de Britse fotograaf Martin Parr is nergens ter wereld meer te krijgen. Niet bij de antiquariaten, niet op bookfinder.com, ook niet op abebooks.com en zelfs niet bij de Londense boekhandelaar Mike Wells, naar wie de website van Martin Parr zelf verwijst wanneer de nae bezoeker hoopvol klikt op 'buy book'. Vergeet het maar.

Bored Couples begeeft zich al jaren in de cult-krochten van de wereld die Het Fotoboek heet. En wie denkt dat daarmee die dikke oeuvrecatalogus van Robert Frank wordt bedoeld, aangeschaft tijdens zijn overzichtstentoonstelling in Tate Modern, of de nieuwste heruitgave van Ed van der Elskens Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Pr gewoon verkrijgbaar in de boekwinkel, houdt zichzelf voor de gek.

Nee. Het Fotoboek is een eerste uitgave van Anonyme Skulpturen van het kunstenaarsechtpaar Bernd en Hilla Becher uit 1969, geruild voor een ander bijzonder hebbeding met een verzamelaar, en het liefst gesigneerd. Een exemplaar van Sashin yo Sayonara (Bye Bye Photography) uit 1972 van de Japanner Daido Moriyama; Llholy-Nagy's Malerei Fotografie Film uit 1925, een modernistisch manifest waarin fotografie en vormgeving een bijzonder verbond aangaan. Of dat kleine grijze boekje van Martin Parr dus, ondergedoken in de kasten en lades van een paar gelukkige verzamelaars, en waarover wordt gefluisterd dat de fotograaf er zelf niet eens meer een exemplaar van in zijn bezit heeft.

'Het fotoboek is, kort gezegd, de ''literaire roman'' onder de fotografische boeken.' Zo omschrijft Parr het zelf in de inleiding van zijn binnenkort te verschijnen krachttoer The Photobook: A History, volume 1 (Phaidon). Samen met fotograaf en criticus Gerry Badger beschrijft hij de geschiedenis van de fotografie aan de hand van het fotoboek. Omdat, zo zeggen ze, 'er (. . .) geen wetenschappelijke consensus (is) over welke boeken er precies bestaan, en geen duidelijke lijst van de belangrijkste fotoboeken ter wereld'.

Dat is niet helemaal waar. Parr en Badger zijn niet de eersten die zich met de geschiedenis van het fotoboek hebben beziggehouden. In 2001 verscheen The Book of 101 Books: Seminal Photographic Books of the Twentieth Century, samengesteld door boekentycoon Andrew Roth. Hierin haalt onder andere Daido Moriyama herinneringen op aan de tijd dat hij Sashin yo Sayonara maakte, en worden de grootste klassieke fotoboeken besproken.

Niet nieuw dus. Wel grootser. Parr en Badger bespreken alleen al in het ruim driehonderd pagina's tellende Volume 1 meer dan tweehonderd fotoboeken. Bovendien behandelt het tweetal in dit eerste deel het fotoboek van de negentiende eeuw tot de jaren negentig van de twintigste eeuw, en ligt de nadruk op fotografie uit Japan, die pas in de jaren vijftig furore begon te maken. Het tweede, volgend jaar te verschijnen, deel zal voornamelijk over hedendaagse fotoboeken gaan, met uitstapjes naar de negentiende eeuw daar waar het bijvoorbeeld het bedrijfsfotoboek betreft.

In acht pagina's inleiding maakt Martin Parr zijn lezers duidelijk wat hij precies onder het perfecte fotoboek verstaat - en ook: wat niet. En terwijl uitspraken als 'het fotoboek is the final frontier van het nog niet ontdekte' extra sjeu en gewichtigheid geven aan zijn tekst, komt dat zo ongeveer hierop neer.

In het fotoboek gaat het om de som, die groter is dan de delen. Het perfecte fotoboek hoeft niet eens te bestaan uit de beste foto's, het gaat erom of het geh - aan foto's, tekst, vormgeving - een onvergetelijk boek oplevert. Parr haalt het avantgardistische Paris van schilder en fotograaf Moer aan. Het verscheen in 1931 met een voorwoord van Fernand Lr, en hoewel 'de individuele beelden niet bepaald bijzonder zijn', levert het doorbladeren van Paris eenzelfde zinderende ervaring op als een wandeling door de lichtstad zelf. 'In het ware fotoboek kan', volgens Parr, 'elk beeld worden beschouwd als een zin, of een paragraaf, en de opeenvolging ervan maakt de uiteindelijke tekst.'

Parr en Badger breken m dan alleen een lans voor het fotoboek. Tussen de regels door breken ze ook met de gedachte dat een tentoonstelling de beste manier is om fotografie te tonen. De bestemming van de fotografie ligt volgens het tweetal in het fotoboek besloten, in dat medium tussen kunst en massa in. D komt het potentieel van de fotografie, volgens Parr de kracht om zowel ongrijpbare gevoelens te tonen als om tastbare plekken te 'beschrijven', pas echt tot uiting.

En en passant boren de auteurs daarmee ook een ander, minstens zo belangrijk, potentieel van de fotografie aan: het potentieel om verzamelaarsliefde om te zetten in geld. Nu de prijzen van individuele foto's, tot enorme proporties opgeblazen of expres klein en intiem gehouden voor het juiste 'snapshot-gevoel', de afgelopen jaren enigszins zijn gestagneerd, is het misschien het fotoboek dat de markt nieuw leven kan inblazen.

Want reken maar dat het de ruim 450 boeken in de twee delen van The Photobook precies zo zal vergaan als de 101 uit The Book of 101 Books. Daar wordt de komende jaren een ware klopjacht op gemaakt door verzamelaars en misschien zelfs wel door musea. Prijzen zullen nog verder stijgen, nog meer boeken zullen verdwijnen in de collecties van hen die het hoogste kunnen bieden.

Parr maakt zich geen zorgen. 'In tegenstelling tot tentoonstellingen', schrijft hij, 'zijn fotoboeken altijd aanwezig, ze zijn altijd wel ens, als makkelijk toegankelijke en draagbare exposities van het werk van een fotograaf, en ze hebben de mogelijkheid om op elk moment te worden herontdekt en te herleven.' Misschien krijgt hij zo zijn eigen Bored Couples nog eens terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden