Altijd afhankelijk van golfjes en windvlagen

De Nederlandse zeilerij is niet echt rijk bedeeld met Olympische medailles. Maar ditmaal lijkt er in Savannah wat meer kans op succes te zijn....

ROLF BOS; ROELF RIDDERIKHOFF

'ONBEGRIJPELIJK, al die aandacht voor zo'n Henk de Velde die in zijn eentje rond de wereld zeilt. Dat is toch gekkenwerk. Het is te bewonderen, daar niet van, maar met het echte wedstrijdzeilen heeft het niets te maken.'

Jeroen Pels (32), de bondscoach van het watersportverbond, kan zich behoorlijk ergeren aan de overmatige belangstelling die de avontuurlijke globetrotter ten deel valt, terwijl hij zijn Olympische zeilploeg in betrekkelijke anonimiteit voorbereidt op de Spelen.

Vast een mooie baan, bondscoach. Het hele jaar door reizen van de ene exotische bestemming naar de andere, vaak op blauw water onder een stralende zon, veel mooier kan het leven toch niet zijn?

'Er zijn inderdaad slechtere banen denkbaar, maar je moet je niet blindstaren op al dat reizen. Je bent zo vaak van huis dat het niet altijd even leuk is. Het aantal keren dat ik met een boot achter mij aan over de Autoroute naar het zuiden ben gereden, is niet meer te tellen.

'Als anderen op oudejaarsavond gezellig aan de champagne zitten, rijd ik daar in m'n uppie door de tunnel in Lyon naar de Middellandse Zee, voor weer een trainingsweek. Of zit ik op het vliegveld van Miami, en vraag me af: wat doe ik hier eigenlijk?'

Maar eenmaal op de plaats van bestemming aangekomen, valt het reuze mee. 'Dan ben je weer bij je zeilers, doe je nieuwe ervaringen op, en ga je door met je werk.' Bondscoach van het Koninklijk Nederlands Watersport Verbond is eigenlijk helemaal geen gemakkelijke baan, zegt hij. 'Andere trainers begeleiden een elftal of een team, die hebben veel meer overzicht. Mijn zeilers zitten vaak over de gehele wereld verspreid.'

Pels zit het zeilen in het bloed. In 1989 - hij was net afgestudeerd als jurist - werd hij door het KNWV tot bondscoach benoemd. Hij was toen 25 jaar. Hij komt uit een watersportfamilie; vader Pels was watersportjournalist. 'Op mijn vierde ging ik al mee naar kampioenschappen.' Hij was tijdens zijn studietijd lid van de Roei & Zeilvereniging Gouda in Reeuwijk, was actief zeiler, maar ging zich ook bemoeien met trainingen van jonge talenten en het uitzetten van banen. Het laatste doet hij trouwens nog vaak, tijdens de ontelbare trainingssessies met zijn ploeg. 'Ik ben de muppet die de boeien uitlegt, zoals de jongens zeggen', vertelde hij onlangs aan watersportblad Nautique.

'Het is ook niet zo dat ik de ploeg samenstel', bagatelliseert hij zijn functie. 'Dat doen de zeilers en zeilsters zelf door aan de limiet te voldoen.'

Pels is tevreden met de opzet van het KNWV (een van de grootste bonden van Nederland). Er is geld, en al in een vroeg stadium - vorig jaar bij de Spa-regatta - was bekend wie er in de kernploeg mocht plaatsnemen. 'Dat gaf veel rust. Alle voorwaarden zijn aanwezig om ditmaal succesvol te zijn. We zijn veel professioneler bezig geweest dan in de voorbereiding op Barcelona.

'De Potma's bijvoorbeeld, die in de Soling zeilen, beschikken over drie boten. Hun uitzending is nog niet zeker, maar als ze gaan, kunnen ze niet meer zeggen dat het aan het materiaal heeft gelegen. Je kunt achteraf nooit zeggen: in een andere boot was het wel gelukt. Dat risico is uitgebannen. En als Dorien de Vries extra wil trainen in Savannah, dan liggen de tickets klaar. Dat is topsportbeleid.'

Nederland mag een waterland zijn, met vele (recreatieve) zeilers, het is wel zestig jaar geleden, dat Daniël Kagchelland in zijn Olympia-Jol een gouden plak veroverde. Dat was tijdens de Nazi-Spelen van 1936, sindsdien is het opmerkelijk stil aan het Nederlandse zeilfront. De enige noemenswaardige successen kwamen in 1984 (goud) van Stephan van den Berg en 1992 (brons) van Dorien de Vries. Maar dat zijn plankzeilers.

In juli gaat Pels met een grote equipe naar Savannah. In zes klassen zijn zeilers al aangewezen. De sluitingsdatum is op 1 juni, zodat Martijn van Geemen zich met zijn Mistral tijdens de Spa-regatta in Medemblijk volgende week nog bij dat gezelschap kan voegen. De Potma's in de Soling-klasse zijn voor hun uitzending afhankelijk van het uitvallen van een ander team.

Pels is een voorzichtig man, hij houdt absoluut niet van koffiedik kijken, maar hij schat de kansen op succes ditmaal groter in dan in 1992. Vreemd misschien, want de meeste zeilers uit de huidige selectie waren er in Barcelona ook al bij.

'Hoho, wacht even', zegt de bondscoach, 'zeilen is een typische ervaringssport. De meeste winnaars van Olympische medailles hadden in de jaren voordat ze wonnen, al eerder aan Spelen meegedaan. Het komt zelden voor, dat een zeiler vanuit het niets naar goud vaart.

'Je moet veel trainingsuren maken, jarenlang, dan kom je op een niveau waar je heel lang kunt vertoeven. Een zeiler is geen marathonloper, die na drie weken rust van voren af aan moet beginnen.

'Het talent om een boot hard te laten gaan, is een gevoel dat je moet ontwikkelen. Daarbij komt dat iedere zeiler zijn eigen trim en zijn eigen zeil heeft. Iedereen is bovendien voortdurend op zoek naar snufjes, een nog sneller mastje of een nog beter gesneden zeiltje. Zelfs het water maakt verschil. Is het glad of knobbelig.

'In Savannah varen we op zee. Dat is heel ander water dan het IJsselmeer met zijn korte golfslag. Daarom trainen we nu ook niet meer hier bij Medemblik. Het gaat er nu om ingeslingerd te raken op Olympisch water.'

Ditmaal, zegt hij, zou het wel eens kunnen gaan lukken. Met ervaren zeilers als de broers Kouwenhoven (470), het Tornado-duo Van Teylingen/Dercksen, Europe-zeilster Margriet Matthijsse, plankzeilster Dorien de Vries en Serge Kats in de Laser, is er een hoop klasse in huis. Onlangs voegde ook zeilprof Roy Heiner zich met de Finn bij het gezelschap. Heiner begon pas laat met zijn Olympische voorbereiding, omdat hij de afgelopen maanden ook hard op zoek was naar sponsors voor de Whitbread Race 1997 en de America's Cup van 1999. Heiner is, zegt Pels, met zijn ervaring ook een kanshebber.

Het blijft echter wèl zeilen. 'Je kunt vooraf nooit met zekerheid zeggen dat een zeiler, wie het ook is, goud wint. Dat lukt misschien bij atleten als Michael Johnson of de Amerikaanse basketballers, bij zeilen ben je afhankelijk van te veel onberekenbare factoren. Het moet allemaal meezitten.'

Dat wil niet zeggen dat zeilen een gelukssport zou zijn, niet iedereen kan winnen. 'In alle tien Olympische klassen kun je een Top-10 maken van kanshebbers, uit die lijst komt de winnaar. Maar je kunt ook nummer tien worden. Kijk maar eens naar de uitslagen. We zeilen in elke klasse tien wedstrijden en elke dag wint er iemand anders. Degene die de ene dag wint, eindigt de volgende dag als twintigste. Het gaat erom de beste gemiddelde serie te varen. Daar hoef je dan niet eens een van de tien wedstrijden voor te winnen.'

Het kan aan veel zaken liggen als het toch misgaat, en vaak zijn ze niet te benoemen. Een golfje, een windvlaag, een ongunstige positie bij de start, iets te veel risico. 'Allemaal kleinigheden, maar doorslaggevend in een veld waar zo veel mensen op hetzelfde niveau zitten. Dan doe je precies wat je concurrent doet, en gaat die toch sneller. Hoe komt dat? Dan ga je twijfelen.

'Als dat twee, drie keer gebeurt aan het begin van de serie, dan wordt het vervolg een drama. Maar als je de eerste wedstrijden goed doorkomt, als je tot aan het eind blijft meedraaien voor een medaille, dan heb je het goed gedaan. Dan hoef je van mij nog niet eens in de medailles te vallen.'

Het Olympische zeilgebied is moeilijk toegankelijk. 'Dat is in ons voordeel. Wij zijn al wezen kijken. Armere zeillanden konden dat niet.' Of alles op tijd klaar zal zijn is de vraag. Bij pre-Olympische wedstrijden was er zelfs nog helemaal niks. 'Amerikanen zijn weinig plooibaar. Als je iets wilt, moeten ze altijd eerst een supervisor raadplegen. Sta je met een container met boten voor de poort van een dure jachtclub, omdat je daar nu eenmaal een wedstrijd komt zeilen, mag je niet naar binnen. Moeten ze eerst uitgebreid bellen. Is het niet van: komt u maar even binnen, zet 'm daar maar neer, nee, wáchten. Ze durven niks zelf te doen. Maar ik neem aan dat het nu wel in orde is.'

Of zijn ploeg naar de openingsceremonie gaat, is nog lang niet zeker. Savannah ligt in een Olympische uithoek. 'Het is vier, vijf uur rijden met een speciale bus. Dan moet je in Atlanta uren wachten, voordat je naar binnen mag in het stadion om je rondje te lopen. Dan moet je weer uren staan. En daarna weer die bus. . . Ik weet niet of dat nou wel zo gezond is.

'Die afgelegen ligging is wel zo rustig. Alleen als we succes hebben, komt de hele horde op ons af. De meeste verslaggevers weten weinig van de zeilsport. Kladblokje open, wat vragen, en snel weer weg.

'Dat gebeurde in Barcelona ook. Dorien de Vries won brons, er kwamen een paar elftallen journalisten tegelijk langs, ze stelden wat vragen, krabbelden wat in hun boekjes, en weg waren ze weer. Vroeg Dorien zich nog lachend af of ze het hier allemaal voor gedaan had.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden