Alt-J: slim en fascinerend óf irritant kunstacademiegeneuzel?

Muzikale collages maken ze, sprokkelpop die op toeval is gebaseerd en toch ook een reactie is op de Brexit. De Volkskrant sprak met Alt-J, hoofdact zonder meezingers.

Alt-J. Van links naar rechts: Thom Green, Joe Newman en Gus Unger-Hamliton Beeld Gabriel Green

Het zijn aardige, welwillende en welbespraakte jongens, die van Alt-J, zaterdag een van de geheide publiekstrekkers op Lowlands.

Joe Newman (zang en gitaar) en Gus Unger-Hamilton (toetsen) zitten ontspannen in een bovenzaaltje van de stoffige, besloten Union Club in de Londense wijk Soho en willen alles wel uitleggen, maar het probleem is: over Alt-J valt niet zo heel veel uit te leggen, want de liedjes van het drietal uit Leeds (al wonen ze nu allemaal in Londen) zijn een soort cryptische collages: tekstuele lappendekens, opgebouwd uit woorden en zinnen als gevonden legosteentjes.

Wie probeert aan de hand van titels, teksten en artwork te doorgronden wat Alt-J er nou eigenlijk mee bedóélt, eindigt met de handen in het haar.

Je begint bijvoorbeeld monter over de titel van dat nieuwe, derde album: Relaxer. Waarom kozen ze die? Is het eigenlijk een bestaand woord?

Nou, zegt Joe Newman dan, met zijn driedagenbaard en geblondeerde haar: 'Dat vroegen wij ons dus ook af toen we het zagen staan, op een winkelposter. Daarom vonden we het intrigerend. Relaxer bleek een kappersmiddel te zijn, een spulletje waarmee je krullend haar steil kunt maken. Maar het betekent verder niets.'

Vijf van Alt-J

3WW (2017)
Duister en pulserend: de beste triphoptrack sinds de triphopjaren.

Breezeblocks (2012)
Alt-J's frivole 'signature tune' met hun kenmerkende tjirpzang.

Every Other Freckle (2014)
Kek, excentriek who-ho-hooo-hitje van het tweede (en minste) album.

Tessellate (2012)
Tikje moeilijk en deftig? Wacht tot ze 'm live inzetten. Hitje.

In Cold Blood (2017)
Keyboardriedels, blazers, lalalamotief: in deze horlepiep gebeurt van alles.

Goed. En hoe verhoudt dat zich dan tot die merkwaardige hoesafbeelding: een wat naargeestige foto van een mensenlichaam op een weg, uit een Japans computerspel genaamd LSD: Dream Emulator?

'O, er is geen samenhang', zegt Unger-Hamilton, de getinte met bril en hipstersnorretje. 'Onze drummer Thom vond die afbeelding op internet. Hij was erdoor gegrepen omdat het zo'n beklemmend beeld is. Het contrasteert met de titel Relaxer, dat soort gevoelsmatige paradoxen vinden we leuk.'

Nog één duidingspoging dan: een screenshot uit een Japans computerspel, twee liedjes met Japanse telwoorden én een bewerking van de de popklassieker House of the Rising Sun, beroemd geworden als sixtieskraker van The Animals. Dat is toch zeker geen toeval?

Wel dus. Ze zeggen het op een haast geruststellende toon: er zit niets achter, geen zorgen. We hadden het kunnen raden.

'We verzamelen losse woorden, zinnen en flarden en van al die notities maken we een soort tekstcollages', legt Newman uit. 'Eigenlijk komt de muziek op vergelijkbare wijze tot stand: een gitaarloopje, een sample, een stukje elektronische muziek, een melodietje. Dat gooien we allemaal in een bak en dan gaan we bouwen met wat we hebben.'

Sprokkelpop van een fröbelband dus: popliedjes die in de kern vrij folky en pastoraal zijn, maar elektronisch zijn uitgewerkt. 'Bij uitstek studiomuziek', zegt Unger-Hamilton. 'Muziek voor op de koptelefoon' - en ja, dat is inderdaad zo.

Ook op Lowlands: Chronixx

Een prachtige Lowlandstraditie: reggae op zondagmiddag. Altijd fijn om dan even de opkomende stapelkaterdepressie uit het hoofd te laten spelen, het liefst door een klassieke rootsreggaeband. Komt helemaal goed dus, met Chronixx. Hij zong een paar dikke dancehallhits met Major Lazer, maar op zijn eigen platen doet Chronixx vooral aan viben in de perfecte reggaemodus. Ja, wij voelen ons straks allemaal kinderen van Selassie, al is het maar voor een uurtje. Zondag, Heineken, 15.20 uur.

Wonderlijk dus dat Alt-J er zo groot mee is geworden en dat ze hun van effectbejag gespeende luisterliedjes uitvoeren in grote zalen (eerder dit jaar was 013 in Tilburg ongebruikelijk klein voor ze) en als bijna-headliner op zomerfestivals, zoals zaterdag in Biddinghuizen. Zelfs de hitjes zijn geen meezingers, maar Alt-J verkocht vijf miljoen albums, evenveel in Noord-Amerika als in Europa, iets wat nog maar bar weinig Europese bands lukt.

Het debuut An Awesome Wave (2012) was in Groot-Brittannië goed voor de prestigieuze Mercury Prize. Opvolger This is All Yours (2014) en het nieuwe Relaxer werden lauwer ontvangen, maar verkochten ook uitstekend. Alt-J is zo'n band die uitgesproken vrienden en vijanden heeft: óf je vindt hun muziek slim en fascinerend, óf je vindt het irritant kunstacademiegeneuzel. Daar tussenin zit weinig, maar zelfs de haters moeten één ding toegeven: een eigen sound hebben ze. Ingetogen pulserende 'folktronica' met nasale, soms wat tjirpende zang van Joe Newman; geen andere band klinkt als Alt-J.

Na twee platen en vier jaren van bijna non-stop op tournee zijn, namen ze in 2016 een tijdje vrijaf. 'Niet om onze artistieke koers te evalueren of te bepalen waar we staan als band', zegt Newman, 'maar gewoon omdat het ons gezond leek eindelijk weer eens een tijdje op één plek te zijn, bij onze gezinnen, in de huizen die we dankzij twee succesplaten hebben kunnen kopen. We waren sufgetoerd.'

Tekst gaat verder onder de video

Ze moesten het allemaal even laten bezinken, de drie totaal verschillende jongens die als studenten Engels (Unger-Hamilton) en Fine Arts (de rest) aan de universiteit van Leeds eigenlijk éérst samen een band begonnen en daarna pas goed kennismaakten.

Unger-Hamilton hield van folk en was als enige klassiek geschoold, hij bespeelt meerdere instrumenten. Newman groeide op met zoete singer-songwriters als John Denver en James Taylor, omdat zijn vader daarvan hield. Drummer Thom Sonny Green had in metalbands gespeeld.

'Elkaar leren kennen, elkaars voorkeuren leren begrijpen, zoeken naar muzikale raakvlakken en al zoekend iets moois proberen te construeren: eigenlijk is dát Alt-J', zegt Newman.

Ook op Lowlands: Car Seat Headset

Een gekoesterde indiedroom, op Lowlands 2017. Will Toledo alias Car Seat Headrest verschijnt in tent India en gaat ons daar de traantjes uit de ogen proberen te spelen. Hij heeft liedmateriaal zat: hij nam, aanvankelijk frummelend op een setje eigen elektronica, een plaat of dertien op. Hij is nog altijd een soort cultheld. Op zijn laatste plaat Teens of Daniel staan bloedmooie liedjes, zoals het zeer psychedelische Vincent. Hopelijk gaat Toledo dat spelen.
Zondag, India, 18.10 uur.

Daaraan is na vijf jaar eigenlijk nog maar weinig veranderd. Zo lang als ze in 2016 en 2017 thuis in Engeland waren, schavend aan wat Relaxer zou worden, waren ze sinds 2011 niet meer geweest. Ze beleefden de brexit van dichtbij en zagen Engeland in die periode voor hun ogen veranderen.

En kijk, daar was toch plotseling een liedje met een thema, al zag Newman dat zelf pas toen hij er door een vriend op werd gewezen: de pastorale, gedragen afsluiter Pleader is een bitterzoete ode aan Engeland, met de terugkerende verzuchting: 'How green, how green was my valley?'

'Dus niet: mijn vallei is zo mooi groen', legt Newman uit. 'Het is een licht wanhopige vraag: hoe groen was hij eigenlijk? Ik ben tégen de domme kamikazepolitiek van de brexit, maar ik heb desondanks ontdekt dat ik een vrij trotse Brit ben. Ik heb wel degelijk iets met de vlag en het koningshuis. Als koningin Elizabeth overlijdt, huil ik. Beslist.'

Unger-Hamilton: 'Zoals ik ze interpreteer, raken die woorden over die vallei aan de discussie die in Groot-Brittannië wordt gevoerd met de brexiteers van UKIP (UK Independence Party). Zij zeggen altijd dat ze Britain weer Great willen maken, maar naar welk tijdvak verwijzen ze precies? Wanneer was het dan zo goed? In de victoriaanse tijd, toen kleine kinderen in fabrieken moesten werken en er voor de armen geen gezondheidszorg was? In de jaren vijftig, toen op veel etablissementen een bordje hing met de tekst: 'No Blacks, No Jews, No Irish'? Op de vraag naar welke gouden tijd we terug moeten, heeft UKIP geen antwoord. Het is vage romantiek. En wanneer is Britain precies weer Great? Geeft UKIP dan een seintje? Dáárover gaat Pleader. Althans: voor mij.'

Zo zie je maar, zelfs als bandlid van Alt-J kun je nog alle kanten op met de teksten, als de cryptische collages eindelijk zijn voltooid en de liedjes samen op een plaat mogen ('We denken in losse songs, een album is een tentoonstelling van songs').

Alt-J had weer een ruime hoeveelheid tijd nodig om tot een album te komen, verzucht Unger-Hamilton: 'Stukjes schrijven, opnemen, even laten liggen, terugluisteren, schrappen, iets toevoegen.' En die haters, die met een vies gezicht zeggen dat de muziek van Alt-J gekunsteld en academisch is? Te veel van het hoofd, te weinig uit het hart?

Joe Newman grijnst: 'Die hebben eigenlijk gelijk. We kunnen gewoon niet anders.'

Alt-J: Relaxer. Infectious/PIAS. Live: zaterdag, Lowlands, Biddinghuizen, (Alpha, 19.35uur).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden