Alsof je nooit hebt gerookt

Amerikaans epidemiologisch onderzoek geeft ex-rokers een flinke steun in de rug. Ze zijn tenminste niet voor niets gestopt.Door Broer Scholtens..

Stoppen met roken heeft zin. Na vijf jaar is veel rookschade aan hart en bloedvaten hersteld. Na vijftien tot twintig jaar is een ex-roker niet slechter meer af dan iemand die nooit heeft gerookt, constateren Amerikaanse epidemiologen deze week in een artikel in The Journal of the Medical Association (JAMA).

De bevindingen zijn niet nieuw. Nieuw is de keiharde en gedetailleerde epidemiologische onderbouwing waarbij meer dan honderdduizend vrouwen waren betrokken. Roken is schadelijk voor bloedvaten en longen: hoe eerder met roken wordt begonnen en hoe meer er wordt gerookt, des te groter is de schade aan bloedvaten en longen, des te groter ook is het overlijdensrisico. Maar ook: hoe eerder met roken wordt gestopt, des te sneller herstelt de schade zich, luidt de analyse van de Amerikaanse epidemiologen.

‘Een mijlpaalstudie’, karakteriseert de antirookstichting Stivoro de nieuwe Amerikaanse studie. Niet vanwege nieuwe inzichten, maar vanwege de degelijke onderbouwing, zegt directeur Lies van Gennip. Ook epidemioloog Bert Hofman van het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam, zelf uitvoerder van een vergelijkbaar grootschalig bevolkingsonderzoek, is onder de indruk. ‘Gedegen en methodologisch sterk. Er is erg veel bekend over gezondheidsrisico’s van roken voor met name mannen. Uit die nieuwe Amerikaanse studie blijkt duidelijk dat de risico’s voor vrouwen daar niet van afwijken.’

De rookstudie is uitgevoerd door onderzoekers van de Harvard School of Public Health in Boston. Zij volgen al jaren achtereen de gezondheidssituatie van meer dan honderdduizend vrouwen – verpleegsters en ex-verpleegsters. Van sommigen al sinds 1976, verpleegsters van toen dertig tot 55 jaar. Meer dan twaalfduizend zijn er nu overleden. De epidemiologen turfden het aantal doden, de doodsoorzaak en het rookgedrag dat aan de hand van vragenlijsten in kaart werd gebracht (zie kader). Hun analyse levert een consistent en gedetailleerd beeld op over het risico van roken.

Zware niet-rokers

Zware niet-rokers
Uit de onderzoeksresultaten blijkt dat de helft van de verpleegsters, die verspreid over de Verenigde Staten wonen, nooit heeft gerookt. Een kwart heeft gerookt, gemiddeld vijftien jaar, maar is gestopt. En een kwart rookt nog, gemiddeld vanaf hun twintigste jaar. Niet-rokers zijn twee kilo zwaarder dan rokende vrouwen, bevestigt de Amerikaanse studie. Rokers drinken aanzienlijk meer alcohol; ze bewegen wat minder.

Zware niet-rokers
De Amerikaanse verpleegstersstudie laat zien dat het risicoprofiel van rokers geleidelijk kantelt ten opzichte van niet-rokers. Ze lopen een grotere kans op vroegtijdig sterven. De kans dat ze overlijden aan een hart- of vaataandoening en aan kanker, met name longkanker, is enkele malen groter dan bij niet-rokers. Dit kan variëren van twee- tot driemaal zoveel, tot uitschieters van acht tot veertien maal zoveel voor zeldzamere aandoeningen als de longziekte COPD. Opvallend is de lineaire correlatie tussen het rookgedrag en het risico, ongeacht de doodsoorzaak, de aandoening. Bij een matige roker is het risico iets verhoogd, bij een straffe roker is dat risico flink verhoogd.

Zware niet-rokers
Rokende vrouwen lopen blijkbaar vergelijkbare gezondheidsrisico’s als rokende mannen, zegt epidemioloog Bert Hofman van Erasmus MC na lezing van de JAMA-publicatie . ‘Daar is weleens anders over gedacht.’ Hofman verwijst naar een populatiestudie over het rookgedrag van 35 duizend Britse mannelijke artsen.

Zware niet-rokers
In sigarettenrook zitten duizenden stoffen als nicotine en zuurstofradicalen als NO. Vele zijn kankerverwekkend. Nicotine werkt verslavend en vernauwt de aderen. Agressieve zuurstofradicalen tasten longweefsel aan, en de binnenbekleding van aderen. Daarbij ontstaan ontstekingen.

Zware niet-rokers
De processen zijn grotendeels omkeerbaar, de schade wordt snel hersteld. Wanneer iemand stopt met roken, kantelt het risicoprofiel opnieuw, blijkt uit het Amerikaanse artikel in de JAMA. Terug dus naar af. Na vijftien tot twintig jaar hebben ex-rokers eenzelfde risicoprofiel als niet-rokers op dezelfde leeftijd, analyseren de Amerikaanse onderzoekers.

Zware niet-rokers
De kans dat ex-rokers overlijden aan kanker of aan hart- en vaatziekten, is na verloop van tijd weer net zo groot als die van nooit-rokers.

Lichaamsschade

Lichaamsschade
Ook hier vinden de Amerikaanse epidemiologen een lineair verband met het rookgedrag. Gezondheidsrisico’s nemen sneller af als er minder is gerookt en ook als er minder lang is gerookt. Opvallend is, schrijven de onderzoekers onder leiding van epidemiologe Stacey Kenfield, dat schade aan hart- en bloedvaten veel sneller verdwijnt dan schade aan andere organen, zoals longen. Al na vijf jaar, blijkt uit de onderzoeksresultaten van de verpleegstersstudie, is het risico van deze aandoeningen al bijna op het ‘oude’ niveau van niet-rokers. Veel mensen – in de verpleegstersstudie 40 procent –, en dus ook rokers, overlijden aan hart- en vaatziekten. Kanker is de tweede doodsoorzaak.

Lichaamsschade
‘Er zijn meer studies die wijzen op herstel’, zegt Lies van Gennip van Stivoro. ‘Als rokers voor hun zestigste levensjaar stoppen, leven ze drie jaar langer. Doen ze dit voor hun vijftigste, dan gaan ze zes jaar langer mee.

Lichaamsschade
‘Het is daarom ook op latere leeftijd nog steeds de moeite waard om te stoppen met roken’, concludeert Van Gennip. De Amerikaanse onderzoekster Stacey Kenfield beaamt dat: ‘Je kunt niet vroeg genoeg stoppen, maar het is ook nooit te laat.’

Lichaamsschade
Kenfield maakt zich vooral bezorgd om de jeugd: ‘Hoe vroeger een kind begint met roken, des te groter is de kans om een gewoonteroker te worden. Stoppen is er dan bijna niet meer bij. Mediacampagnes vormen een antwoord.’

Lichaamsschade
In Nederland loopt sinds twee jaar een Nationaal Programma Tabaksontmoediging. Mediacampagnes, accijnsverhogingen en overheidsfinanciering van rokersbegeleiding zijn de belangrijkste middelen die tegen het roken moeten worden ingezet, heeft het Rijksinstituut voor de Volksgezondheid (RIVM), in opdracht van het gezondheidsministerie VWS, uitgezocht.

Lichaamsschade
Nu rookt nog 28 procent van de Nederlanders, in 2010 moet dat 20 procent zijn, heeft de overheid zich voorgenomen. Maar zelfs als alle middelen uit de kast worden gehaald, gaat dat niet lukken, voorspelde het RIVM eind vorig jaar. Dan had het rokerspercentage nu in de buurt van 23–24 procent moeten liggen. Volgens Stivoro is het aantal rokers de afgelopen jaren niet meer verder gedaald, er is sprake van een stagnatie, mogelijk van een stijging.

Onrealistisch

Onrealistisch
Het overheidsvoornemen is onrealistisch, oordeelt het RIVM. Dat komt doordat de overheid te weinig geld beschikbaar stelt voor anti-rookmaatregelen, zoals ontmoedigingscampagnes. Ook wordt rokersbegeleiding niet via de basiszorgverzekering vergoed, zoals in het buitenland, zegt Stivoro-directeur Van Gennip. Om in de buurt te komen van die 20 procent, is vijftien tot twintig miljoen euro per jaar nodig, leren buitenlandse ervaringen, onder meer in de Verenigde Staten, waar het rokersaandeel veel lager ligt.

Onrealistisch
‘De Nederlandse overheid besteedde in 2004 tien miljoen euro aan voorlichtingscampagnes. Het budget voor massamediale campagnes is drastisch verlaagd naar vijf miljoen per jaar. Het is elk jaar weer bedelen om geld’, klaagt Stivoro, de belangrijkste uitvoerder van antirookcampagnes.

Onrealistisch
Om een beetje effect te sorteren, moet er om de twee jaar een grote voorlichtingscampagne worden georganiseerd, vindt Van Gennip. ‘In 2004 was de laatste mediacampagne. Die was succesvol: het aantal rokers daalde van een rokersaandeel van 30 procent in 2003 naar 28 procent in 2005.’

Onrealistisch
Mediacampagnes zijn kosteneffectief om weifelaars over de streep te trekken, oordeelt ook het RIVM. Een kwart van de rokers, blijkt uit een enquête van drie jaar geleden, geeft aan binnen een jaar te willen stoppen met roken, 13 procent wil nooit stoppen. De meerderheid denkt ooit te stoppen of weet het niet.

Onrealistisch
Overheidscampagnes verdienen zich op termijn terug, rekent het RIVM voor. Met een pakket maatregelen van 10 tot 15 miljoen euro per jaar komt er op termijn jaarlijks 30 tot 80 miljoen euro terug, omdat mensen langer gezond leven, waardoor zorgkosten lager uitvallen.

Onrealistisch
De tijd zal leren of onze doelstelling in 2010 wordt gehaald, reageert het ministerie van VWS op de kritiek. ‘Per 1 juli komt er opnieuw een accijnsverhoging op sigaretten en gaat ook het rookverbod in de horeca in. Bovendien wordt er overwogen om vanaf 2009 begeleiding bij rookstopkuren en beweegtherapieën in het basiszorgpakket op te nemen’, aldus het ministerie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden