'Alsof ik in een slechte detective zat'

Rijk de Gooyer (76) vertelde vrijdagavond in Nova dat hij van 1959 tot 1961 als CIA-informant in Berlijn heeft gewerkt. 'Soms maakte ik niks mee, dan verzon ik er maar wat bij'...

Rijk de Gooyer, komiek en acteur. De man van Paturain. Het gezicht van KPN Telecom. En, naar nu blijkt, ook spion.

- Geheim agent De Gooyer?

'Ik noem het liever informant De Gooyer. Zoveel stelde het trouwens niet voor. Het was de Koude Oorlog en die Amerikanen wilden alles weten. Nou, dan help ik een handje mee.'

- Hoe bent u geworven?

'Dat is via de Binnenlandse Veiligheidsdienst gegaan. Ik ben vlak voordat ik naar Berlijn ging benaderd voor een cursus aan de acteursopleiding UFA. Ene meneer De Graaf, een schuilnaam, dat weet ik zeker, vroeg of ik voor ze wilde werken. Ze zullen wel op de hoogte zijn geweest van mijn anticommunistische gevoelens. De BVD heeft mij in contact gebracht met de CIA.'

- Hoe ging dat?

'Eigenlijk heel erg klungelig. Mijn eerste dag in Berlijn had ik een afspraak met mijn CIA-contact. Die zou ik herkennen aan een Berliner Zeitung onder de arm en een bloem in zijn knoopsgat. Ik dacht nog: kan dat niet anders? Dat hebben ze vast uit een boek. Zo heb ik mij in die periode ook vaak gevoeld: of ik in een slechte detective terecht was gekomen.'

- Wat was uw opdracht precies?

'Ik moest in Oost-Berlijn infiltreren. Informatie verzamelen van communistische partijleden om ze chantabel te maken. De bedoeling was dat de Amerikanen ze dan als dubbelagenten konden gebruiken. Ik heb van alles geprobeerd. Werkte voor een filmmaatschappij. Deed mee aan televisieuitzendingen. Alles om die Oost-Duitsers uit de tent te lokken. Helaas hebben ze niet gehapt. Toch wilden de Amerikanen met me verder. Twee jaar heb ik voor ze gewerkt. Die 3000 gulden in de maand kon ik goed gebruiken.'

- Hoe rapporteerde u?

'Eén keer in de week, op donderdag, sprak ik af met mijn CIA-contact. In anderhalf uur vertelde ik wat ik had meegemaakt.'

- Wat maakte u mee?

'Ik ging eten in hotels en restaurants in Oost-Berlijn waar ook partijleden kwamen. Voor hen was ik een Kaufmann die handelde in elastiek. We praatten over ditjes en datjes. Gezellig orkestje erbij. En dat vertelde ik dan die Amerikaan. Maar ja, ik moest ook bij de UFA werken. Soms maakte ik dus helemaal niks mee. Dat vond ik dan zo lullig. Ik kreeg wel die centen. Dan verzon ik er maar wat bij. Had ik zogenaamd die en die ontmoet of ik maakte toespelingen. Schreef die Amerikaan allemaal op.'

- Was u de enige Nederlandse acteur/spion in Berlijn?

'Bij mijn weten wel. Ik was de enige Nederlandse acteur aan de Ausbildungsschule. Ik weet nog dat ik als regieassistent bij het Brecht Theater terechtkwam. Werkte ik drie maanden onder Brechts vrouw Helene Weigel. Vreselijk mens. Maar ja, links georiënteerd. Voor de Amerikanen was dat het bewijs dat ik als informant goed bezig was. In die tijd heb ik ook DDR-leider Walter Ulbricht ontmoet. Die Amerikanen vonden zoiets geweldig. Zo'n gesprek was weer goed voor een halfjaar salaris.'

- Was u niet bang om gepakt te worden?

'Ik heb wel bij de risico's stilgestaan. De Amerikanen wilden het liefst dat ik in Oost-Berlijn ging wonen, maar dat wilde ik niet. Te link. Toch besefte ik pas goed het gevaar toen de Nederlandse ambassadeur in Berlijn mij een keer apart nam: ''Meneer De Gooyer, pas op. Als ze u snappen, krijg ik u er niet uit.'' Uiteindelijk heb ik de beslissing om te stoppen nooit hoeven te nemen. De UFA ging failliet en ik moest terug naar Nederland. Toen hield mijn werk als informant vanzelf op.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden