'Alsof 'gewone mensen' nooit interessante conflicten hebben'

René Appel (69) is liever schrijver dan wetenschapper. Gisteren verscheen zijn 23ste misdaadroman. 'Als iemand iets verkeerd zegt, kan ik een betweter zijn.'

Haro Kraak
null Beeld Frank Ruiter
Beeld Frank Ruiter

Tomas Ross, Charles den Tex of René Appel? 'Wij zijn wel eens de beste thrillerschrijvers van Nederland genoemd. De verschillen tussen ons zijn groot. Willem Hogendoorn (Tomas Ross), is ontzettend goed in het bedenken van plots die gebaseerd zijn op waargebeurde verhalen, bijvoorbeeld De zesde mei, zijn boek over de moord op Fortuyn, waarmee hij De Gouden Strop won. Dat zijn faction thrillers - die hebben niet mijn voorkeur: ik blijf met de vraag zitten wat echt is en wat niet. Dat heb ik ook bij faction tv-series. Wat is verzonnen? Dat zijn altijd de smeuïge dingen. En waarom moeten de acteurs zo dik geschminkt worden dat ze er precies zo uitzien als de echte figuur? Kijk naar Freddy, leven in de brouwerij. Thom Hoffman verliest zijn mimiek om zo veel mogelijk op Heineken te lijken. Van sommige scènes weet je: dit is nooit zo gebeurd. Dat bederft mijn plezier.

'Charles den Tex vind ik erg goed. Met name het boek waarmee hij is doorgebroken, De Macht van meneer Miller, zit ontzettend knap in elkaar. En hij heeft een mooie stijl. Maar hij schrijft over heel andere situaties en mensen dan ik. Zijn boeken gaan over grote complotten: misstanden in het bedrijfsleven of identiteitsfraude bijvoorbeeld. Ik hou het kleiner. Een recensent noemde mij eens de meester van de doorzonwoningthriller. Ik vind het leuk om over veel verschillende sociale groepen te schrijven.

'De hogere literatuur gaat vaak over advocaten, cellisten en schrijvers. Allemaal uit het hoge milieu, het NRC Handelsblad- en Concertgebouwpubliek. Alsof 'gewone mensen' nooit interessante conflicten hebben. De hoofdpersoon in mijn nieuwe boek, De kortste nacht, is manager van een partycentrum. Ik heb ook wel eens een dominee als hoofdpersoon gehad, maar ook een rijschoolhouder en een apothekersassistente. De uitdaging is het leven van een normaal persoon totaal te laten ontsporen op een geloofwaardige manier. 'Dat had mij ook kunnen gebeuren', zeggen lezers soms. Prima, denk ik dan, zo wil ik het hebben.'

Hoogkarspel of Amsterdam?

'Ik ben in het West-Friese Hoogkarspel geboren, in een milieu waarin niemand gestudeerd had. Toen ik 16 was, ben ik in Amsterdam gaan studeren. Ik voelde me er meteen thuis en ben nooit meer weggegaan. Het is fijn om af en toe op het platteland te zijn - mijn vrouw en ik houden van wandelen - maar wonen wil ik er absoluut niet meer. Er zit een vreemde tegenstelling in het leven op het platteland: het is ruim en open, maar ik voel een bepaalde benauwdheid en beklemming. Iedereen let op elkaar. Er is niet veel te doen. In Amsterdam heb je theaters, bioscopen en restaurantjes; het is druk bebouwd en bevolkt. Maar voor mij is het ruimer, ik kan er vrijer ademhalen.'

Wetenschap of schrijven?

'Als hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam deed ik onderzoek naar het leren van Nederlands door anderstaligen. Ik gaf college over tweetaligheid, en met name Nederlands als tweede taal. Wat is tweetaligheid precies? Hoe beïnvloeden talen elkaar? Dat soort vragen behandelde ik. Het was een leuk en maatschappelijk relevant onderwerp, maar het wetenschapsbedrijf begon mij steeds meer tegen te staan. De bureaucratie en de rompslomp wogen niet op tegen het genot van college geven en onderzoek doen. Het ging ten koste van mijn schrijven.

'Elf jaar geleden - zeven jaar voor mijn pensioen - ben ik er mee opgehouden, en ik heb er nooit spijt van gehad. Het schrijven is veel leuker omdat ik een vrij man ben. Bij wetenschap combineer en analyseer je feiten uit de werkelijkheid en presenteer je je bevindingen. Bij fictie maak je die feiten zelf en construeer je de werkelijkheid. Het moet er wel aan raken, maar je mag verder alles zelf bedenken. Dat is ook de moeilijkheid ervan, maar als het lukt, is het extra bevredigend.'

CV René Appel

1945 Geboren te Hoogkarspel

1963 Studie Nederlandse taal en letterkunde

1976-1986 Thrillerrecensent NRC Handelsblad

1984 Academische promotie

1987 Thrillerdebuut Handicap

1991 De Gouden Strop voor De Derde Persoon

1994-2003 Bijzonder hoogleraar verwerving en didactiek van het Nederlands als tweede taal

2001 De Gouden Strop voor Zinloos geweld

2004-2008 Voorzitter van de Vereniging van Letterkundigen

2010-2014 Voorzitter van PEN Nederland, de Nederlandse afdeling van de internationale schrijversorganisatie.

2014 De kortste nacht, 23ste roman

Beter dan of beter als?

'Ik zeg altijd 'beter dan', maar ik twijfel er niet aan dat het uiteindelijk 'beter als' wordt. Dat is een sterke trend.

'Eigenlijk is dit dilemma natuurlijk: moeten we tegen taalverandering strijden omdat het taalverloedering betekent of moeten we het laten gebeuren? Ik hierin een tussenpositie in die kwestie. Ik constateer dat de taal verandert, maar soms gaat het te snel. Het is daarom goed dat er oppositie is.

'Ik kan ook een oude betweter zijn, hoor. Als iemand iets verkeerd zegt, heb ik sterk de neiging hem of haar te verbeteren. Een verandering die bijvoorbeeld al bijna niet meer opvalt: 'het programma wat' in plaats van 'het programma dat' - op televisie hoor je niet anders. Dat is al min of meer geaccepteerd taalgebruik, terwijl iedereen loopt te steigeren als weer een voetballer 'hun hebben' zegt. Taal is vaak een middel om te laten zien dat jij wél weet hoe het moet.'

Hiddink of Koeman?

'Ik vond het belachelijk om Hiddink bondscoach te maken. Hij is van mijn leeftijd, dus ik zou solidair met hem moeten zijn. Die man heeft alles gedaan en gezien, maar hij is het contact met de jongere spelers kwijt. Koeman is veel beter. Hiddink is de opa en Koeman de vader. Een vader kan de spelers beter motiveren.

'In het radioprogramma De Taalstaat wordt het taalgebruik van een BN'er geanalyseerd. Komende zaterdag doen we Hiddink. Ik pik er dan enkele interessante fragmenten uit. Je ziet dat hij rommelig gaat praten als hij de controle verliest over de situatie. Hij maakt zijn zinnen niet meer af en komt niet uit zijn woorden. Als Oranje zondag verliest van Letland en Hiddink opstapt, horen we hem waarschijnlijk weer hakkelen.'

The Sopranos of Breaking Bad?

'The Sopranos wint nipt, vanwege Tony Soprano. De acteerprestatie van James Gandolfini is geweldig, maar het personage is ook erg goed geschreven. Aan de ene kant is hij een ongelooflijke klootzak, hij is meedogenloos en bruut als maffiabaas, maar aan de andere kant kan hij erg grappig en scherp zijn. Het is een sympathieke hufter. Als kijker sta je achter hem.

'Met Walter White in Breaking Bad, heb ik dat net wat minder. De verandering van ploeterende scheikundeleraar naar drugsbaron is schitterend weergegeven. Dat is de grote kracht van de serie. Walter White is nog sympathiek omdat hij het allemaal voor zijn gezin doet. Langzaamaan wordt Walter White steeds minder aimabel. Op een gegeven moment is de verhouding compleet scheef met zijn vrouw Skyler, die de goedheid zelve lijkt. Dan passen de schrijvers een geniaal psychologisch trucje toe: ze laten Skyler vreemdgaan. Plots is de dynamiek terug in de relatie. Het is mooi te zien hoe scenaristen een verhaal zo levend houden.'

James Gandolfini Beeld anp
James GandolfiniBeeld anp

Kroongetuige Fred R.: held of verrader?

'In eerste instantie is hij een verrader, hij redt er gewoon zijn hachje mee. Hij heeft geen zin dertig jaar in het gevang te zitten. Maar als hij straks vrijkomt heeft hij een flinke make-over nodig, anders weten ze hem wel te vinden. Je moet dat verraad niet al te serieus nemen trouwens. Alsof er een erecode van eerlijke mannen is in dat misdaadmilieu. Schei toch uit, dat zijn allemaal bedriegers, manipulatoren en chanteurs. Het is in dit geval gelegitimeerd verraad. Wat Fred R. zegt zal voor 90 procent waar zijn. Maar de advocaten van de tegenpartij mikken op die 10 procent. Als ze daar gaten in schieten, blijft er reasonable doubt over. Dan maakt het Hof gehakt van zijn verklaring en leidt het nergens toe.'

Thrillers: literatuur of lectuur?

'Er is natuurlijk een behoorlijk verschil tussen Appie Baantjer en Bernlef, maar binnen de thrillerwereld bestaat ook een literair segment. De boeken van misdaadauteur Patricia Highsmith zijn wat mij betreft evenveel waard als die van bepaalde literaire auteurs. De scheidslijn is niet zo scherp. Je hebt de tegenstelling character-driven versus plot-driven: misdaadromans hebben de plot als uitgangspunt en literaire romans de personages. Mijn boeken worden meer voortgedreven door de personages dan door de plot. Ik weet de plot niet precies als ik begin met schrijven. Een serie zou ik ook niet schrijven. Dan zit je vast aan een personage en wordt het al snel clichématig: een moord in het begin en iemand die het varkentje wel even zal wassen. Aan de andere kant: het werk van literaire auteurs kan ook clichématig zijn. Als ik weer eens lees over een twintiger in een identiteitscrisis verveel ik me al snel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden