'Alsof dit in Kiev niet is gebeurd!'

In het bestuurskantoor van Charkov hangt de lucht van verbrande autobanden. De politie heeft de pro-Russische bezetters uit het pand verdreven, maar op straat klinkt nog 'Rusland! Rusland!'

CHARKOV - 'Voeten vegen! Ach man! Zie je niet dat ik hier net gedweild heb?' De tientallen poetsvrouwen in het grote Sovjetgebouw van het regionale bestuur hebben hun handen vol. Dinsdagmorgen maakten de Oekraïense ordetroepen een einde aan de bezetting van het pand door pro-Russische activisten, een paar uur later moet de grote schoonmaak beginnen.


Het meubilair is uit de kabinetten gesleept, om er barricades van te maken. Langs het trappenhuis hangen brandslangen. In verschillende vleugels van het gebouw hangt de doordringende geur van smeulende autobanden. Brandkasten zijn geplunderd, ruiten ingeslagen.


Lang heeft de bezetting niet geduurd. Nadat de activisten de republiek hadden uitgeroepen, is het pand bestormd, zeventig betogers zijn opgepakt. Forensische experts onderzoeken het gebouw grondig. Je hoeft er geen specialist voor te zijn, op sommige deuren staan nog duidelijk de voetafdrukken van degenen die ze intrapten. De experts morren, soms zijn de poetsvrouwen hen voor geweest.


'Dat ze mijn laptop gestolen hebben, dat snap ik nog wel. Maar dat ze ook alle planten omver moesten smijten en met hun vieze voeten op mijn bureau moesten zitten, begrijp ik niet.' De vier vrouwen die op de vierde verdieping het departement voor gezondheidszaken bestieren, maken de balans op. Behalve de laptop zijn ook de waterkoker, oploskoffie en kopjes verdwenen. 'Ons land lijdt', zucht Julia Solokhat. 'Die kopjes kunnen er nog wel bij.' Angstig kijken de dames uit het raam. De boze menigte zwelt gedurende de dag weer aan. 'Rusland! Rusland!', klinkt het.


De revolutie wordt met haar eigen middelen bestreden. De demonstranten in Charkov verzamelen zich op het enorme Vrijheidsplein in het centrum van de stad. Via de sociale media houden ze elkaar op de hoogte. Zelfverklaarde patrouilles jagen waar nodig bussen met agenten van de oproerpolitie weg. Het is een soort mini-Maidan, dezelfde formule als de opstand in Kiev, maar dan met andere doeleinden.


'Ze hebben in Kiev een hekel aan het oosten van Oekraïne, ze kijken daar op ons neer', zeggen Janina en Galina, twee pedagogen van middelbare leeftijd. 'Ze luisteren niet naar ons. Wij staan hier gewoon vreedzaam te betogen.'


Industrie

Ja, hun mannen hadden dat gebouw overgenomen. 'Nou en? Alsof dat in Kiev niet gebeurde! Dat was nog veel erger. 'Wij hebben hier altijd diepe banden met Rusland gehad. Onze industrie is ervan afhankelijk. Zonder Rusland stikken wij hier. En dat is in de zomer. In de winter vriezen we gewoon dood.'


De twee collega's hebben in 2010 op de inmiddels verdreven president Janoekovitsj gestemd. Dat hij op de vlucht is geslagen deert hen niet. 'Alles wat men nu probeert is gewoon onwettig. Dat nieuwe parlement in Kiev neemt meer wetten aan dan dat er paddestoelen in het bos groeien.'


Als een bulldozer de barricade wegschuift, ontstaan er opstootjes op het plein. Af en toe proberen groepen boze vrouwen langs de oproerpolitie te breken. De mannen steken hun middelvinger op naar de zwaarbewapende agenten die het gebouw maandagavond laat hebben ontruimd. Al snel worden er tentjes opgetrokken. Iemand komt een aggregaat aandragen. 'Nee, die moet je ver van de microfoon zetten, anders krijg je een echo.'


De spanning is te snijden. Niemand weet wat er gaat gebeuren, maar het lijkt een beproefde methode. De demonstranten nemen overheidsgebouwen over, kondigen de onafhankelijkheid aan en eisen een referendum. Bij buurland Rusland staat het leger op volle oorlogssterke aan de grens klaar. Rusland is vanuit Charkov hemelsbreed slechts 30 kilometer verwijderd.


'De agressie van de ruim betaalde pro-Moskoubetogers kent geen grenzen', aldus de Oekraïense minister van Binnenlandse Zaken Arsen Avakov dinsdag op Facebook. Hij geeft persoonlijk leiding aan een 'anti-terreuractie' die het oosten van Oekraïne onder controle moet houden.


Interim-president Oleksandr Toertsjinov liet in een televisieboodschap weten dat 'separatistische groepen onder controle van Rusland' achter de onrust zitten. Hij zei een 'Krim-scenario' te zullen voorkomen. Dat demonstranten eerder in Charkov een theater bestormden in de overtuiging dat het gebouw een gemeentekantoor was, lijkt die theorie te bevestigen.


Nog geen twee jaar geleden sloegen fans van het Nederlands elftal hun oranjekamp op in Charkov, precies op het plein waar dinsdagavond weer duizenden pro-Russische betogers demonstreren. 'Dat was erg leuk toen tijdens het EK', herinnert universitair docent Maksim Deskanjak zich. 'Toch jammer dat jullie geen enkele wedstrijd gewonnen hebben.'


Trots laat hij zijn Oekraïense paspoort zien. 'Wat denk je, dat ik hier op mijn fiets op instructies van Poetin ben? Wat een onzin. Ik ben geboren en getogen in Charkov.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden