Als zingen macho was, was er geen tenortekort

Koren hebben een gebrek aan mannen met een hoge stem. ‘Je kunt ook niet trainen om lange benen te krijgen.’

Twee vrouwen zitten dinsdagavond tijdens een repetitie verdwaald in de tenorensectie van het amateurkoor KCOV Excelsior uit Amsterdam. De overige dertien tenoren zijn man.

Mannenbak
De meeste koorleiders willen niets weten van vrouwen in de ‘mannenbak’, maar dirigent Wim van Herk moet wel. Er is een nijpend tekort aan mannelijke tenoren in Nederland. Bijna de hele korengemeenschap heeft er last van.

Niet alleen de amateurs hebben moeite tenoren te vinden. ‘Eerdaags kunnen we alleen nog programma’s voor vrouwenkoren maken’, heeft Monica Damen, manager van het professionele Groot Omroepkoor, laatst nog tegen een collega gezegd. Het Groot Omroepkoor heeft plaats voor zeventien tenoren, maar moet het doen met elf.

Vrijwel alle koren zijn naarstig op zoek naar mannen met een relatief hoog stemgeluid, mannen met een stem die Luciano Pavarotti had, al is diens niveau geen directe vereiste. Vrouwelijke tenoren missen het diepe timbre. De klank van hun ‘a’ is anders en ze hebben minder lucht.

Uitbundig
Theorieën over het tekort zijn er genoeg. ‘Het zijn de tijd en de cultuur waarin we leven’, denkt Joop Dorresteijn, aanvoerder van de tenoren van KCOV Excelsior. ‘Nederlanders zijn niet zo uitbundig. In Italië en Spanje zijn de mannen ongeremder. Die durven meer de hoogte in te gaan.’

De Italianen kennen dit probleem inderdaad niet, is dirigent Van Herk het met hem eens. ‘Als Italiaanse tenoren een riedeltje omhoog zingen, gaat de adrenaline stromen. Hier is het andersom. Hier zorgt het voor verlegenheid. Mannen zingen liever een lage partij.’

Een andere, veel gehoorde, speculatie is dat het aan de lengte van de Nederlandse mannen ligt. Lange mensen zouden langere stembanden hebben, en daardoor een lagere stem. De meeste Nederlandse mannen zouden daardoor een een bas of een bariton hebben.

Stemplooien
Emeritus hoogleraar stem- en spraakgeneeskunde Harm K. Schutte verwijst die veronderstelling naar de prullenbak. Volgens hem is ongetwijfeld een matig verband aan te tonen, maar dan worden een heleboel factoren vergeten. Langere stembanden, liever gezegd stemplooien, zorgen niet automatisch voor een lagere stem, zegt hij. ‘Dat verhaal komt uit de vioolwereld, maar stemplooien zijn geen snaren.’

Training maakt verschil, weet Janny Brinkman van het Koninklijk Toonkunstkoor Concordia in Leeuwarden, dat ook krap zit in de tenoren. Allemaal te wijten aan de verloedering van het zangonderwijs, denkt ze. In het basisonderwijs wordt niet meer genoeg gezongen. Hoe meer zangtraining, des te hoger je gaat zingen. ‘Dat scheelt minstens een toon.’

Als je een tenorstem hebt, kun je die inderdaad trainen om hem geschikter te maken voor een koor, zegt Schutte, maar het type stem is genetisch bepaald. Een stem kun je trainen wat je wil, als je een bas bent, word je geen tenor. ‘Je kunt ook niet trainen om langere benen te krijgen.’

Bollenstreek
De Nederlandse Händelvereniging heeft als een van de weinige koren geen tenorentekort. Volgens voorzitter Fred de Vries van het 120-koppige amateurkoor heeft de bekendheid die het koor kreeg toen het in 2005 optrad tijdens het kerkelijke huwelijk van prins Floris en prinses Aimée, er gedeeltelijk voor gezorgd dat het koor goed in de tenoren zit. Ineens kwamen mensen uit de Bollenstreek en Amsterdam zich aanmelden voor het koor, dat in Bussum repeteert.

Het zijn volgens hem niet zozeer de tenoren die moeilijk te vinden zijn, maar mannen in het algemeen. Die vinden het überhaupt niet zo macho om te zingen, zegt hij. En mannen hebben vaak minder vrije tijd, dus die denken twee keer na voordat ze aan een tijdsintensieve hobby beginnen.

Kom je bij de Händelvereniging, dan moet je wekelijks repeteren, zelf je partij oefenen, zangles nemen en optreden. De Vries: ‘Er melden zich drie keer meer vrouwen dan mannen.’

Aanschuiven
‘Als je een goede tenor vindt, moet je hem zien te houden’, zegt Damen van het Groot Omroepkoor. Een goede tenor kan volgens haar overal aanschuiven en hoeft zich niet te binden aan één koor. Hij heeft de luxe alleen mee te doen aan projecten die hij leuk vindt.

‘Zolang een tenor geen vrouw, kind of hypotheek heeft, staat de wereld voor hem open.’

Tenoren zingen in het KCOV Excelsiorkoor in de Willem de Zwijgerkerk. (Guus Dubbelman / de Volkskrant)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden