Reportage Burenruzies

Als woonoverlast uitmondt in een burenruzie, komt de buurtbemiddelaar in actie

Burenruzies: de gemiddelde tv-kijker smult ervan, maar in het echt kan een ruzie ziekmakend zijn. De buurtbemiddelaar probeert de boel te sussen. Vaak met succes, maar soms staat de bemiddelaar machteloos: vooral mensen met psychische problemen laten zich lastig helpen.

Buurtbemiddelaar Louis Dirks in Eemnes. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

‘Een meneer bij wie we langs gingen, zei last te hebben van een camper in de straat’, zegt Louis Dirks (62), buurtbemiddelaar bij Versa Welzijn, een maatschappelijke hulporganisatie in de Gooi- en Vechtstreek. ‘De man had het over grote chaos en ruzie met de buren, omdat die camper daar niet geparkeerd mocht worden, maar toen ik bij hem thuis kwam, zag ik nergens een camper. Bleek ie drie straten verderop te staan. Dan weet je: hier speelt wat anders.’

Dirks is nu zeven jaar buurtbemiddelaar, en hij komt het steeds vaker tegen: mensen met psychosociale problemen die overlast ervaren van de buren. Of die zelf veroorzaken. Waar een conflict over een blaffende hond of overhangende tak doorgaans met een goed gesprek kan worden opgelost, is dat anders als het probleem zich in het hoofd afspeelt. ‘Aankaarten bij de huisarts of de GGZ is in zo’n geval de enige ingang’, zegt Dirks. 

Woonoverlast neemt toe
Ook dit jaar is de woonoverlast in Nederland weer toegenomen, blijkt uit de donderdag gepubliceerde Corporatiemonitor Woonoverlast van Aedes, de vereniging van woningcorporaties. Ten opzichte van 2017 hebben woningcorporaties meer meldingen binnengekregen over geluidsoverlast, vervuiling en verwaarlozing, agressief gedrag tegen buren of corporatiemedewerkers en nachtelijke overlast door psychoses of paniekaanvallen. ‘Verwarde’ huurders hebben hierin volgens de woningcorporaties het grootste aandeel.

Om de problemen het hoofd te bieden, zoeken gemeenten en woningcorporaties hun heil bij buurtbemiddeling. Dit uit Amerika overgewaaide concept werd in 1996 voor het eerst op Nederlandse bodem toegepast, in probleemwijken in Zwolle en Rotterdam. Inmiddels maken acht op de tien gemeenten er gebruik van. 

Waar De Rijdende Rechter, het tv-programma dat burenruzies tot landelijk erfgoed heeft gebombardeerd, uitspraak doet in de vorm van een juridisch bindend advies, heeft een buurtbemiddelaar (vaak een vrijwilliger) slechts een begeleidende rol. Hij brengt de kemphanen bij elkaar op neutraal terrein en probeert ze door middel van een kosteloos gesprek nader tot elkaar te brengen.

Vaak lukt dit, blijkt uit de cijfers van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV), de organisatie die gemeenten en woningcorporaties helpt bij het opzetten en begeleiden van buurtbemiddeling. Zeventig procent van de aangemelde zaken wordt opgelost. En dat is maar goed ook, zegt Frannie Herder, adviseur buurtbemiddeling bij het CCV, want ruzie met de buren kan mensen letterlijk ziek maken. ‘Het wekt spanning op. Mensen slapen slechter, functioneren slechter.’

Grijs gebied

Het CCV bestempelt 20 procent van de 17 duizend zaken die het in 2018 afhandelde als ‘complex’, een term die wordt gebruikt om ‘multiproblematiek’ te duiden. Vaak wordt die veroorzaakt door bewoners met psychosociale problemen. Een toename is niet terug te zien in de cijfers. ‘Dat zou kunnen komen omdat deze problematiek niet altijd goed wordt geregistreerd’, aldus Herder. ‘Een hele grote groep zit in een grijs gebied. Er zijn mensen die best goed meekomen in de samenleving, maar sociaal wat minder behept zijn. Ze hebben lang niet altijd een zorgbegeleider.’

‘De scheidslijn tussen standaard burenproblemen of problemen die worden veroorzaakt door ‘verwarde’ huurders is erg dun’, zegt ook Esther Lindoorn, coördinator buurtbemiddeling bij Versa Welzijn. ‘Een autistisch of hypersensitief persoon kan gevoelig zijn voor een nachtelijk draaiende wasmachine, maar voor iedereen geldt dat de standaarden per persoon verschillen. De een schrikt ’s nachts op van een speld die op de grond valt, bij de ander kun je een kanon afsteken. Bovendien is het een momentopname. Iemand wiens relatie net verbroken is of die net zijn baan kwijt is, stoort zich waarschijnlijk sneller aan een vrolijk zingende buurman dan iemand die zijn leven op de rit heeft.’

Het is in elk geval een misvatting dat het altijd de ‘verwarde’ persoon is die overlast veroorzaakt, benadrukt Lindoorn. ‘Geregeld ook ervaart die persoon overlast dóór zijn ziekte. Het grote verschil is dat je lastiger kunt communiceren met iemand die psychische problemen heeft. Daarom vragen we altijd of de zorgbegeleider van aanwezig kan zijn bij een gesprek met de buurtbemiddelaar.’

Dit gebeurt lang niet altijd, weet Michel Vols, hoogleraar Woonoverlast aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Vaak wordt bij psychiatrische gevallen of bij mensen die agressief zijn geen buurtbemiddeling aangeboden, omdat organisaties bang zijn dat de vrijwilligers die langsgaan (ze gaan altijd met z'n tweeën) gevaar lopen. Hierdoor sluit je een groot deel van de potentiële zaken uit.’ Zonde, vindt hij. ‘Iemand met dergelijke problematiek kan best voor rede vatbaar zijn. Er zijn grote verschillen tussen iemand die depressief, bipolair of dement is. Juist door in een vroeg stadium met zo iemand in gesprek te gaan, kunnen duidelijke afspraken worden gemaakt, waardoor verdere escalatie of zelfs een gang naar de rechter wordt voorkomen.’

Vooroordelen

Als buurtbemiddelaar komt Louis Dirks in sociale huurwoningen én villawijken. De problemen die hij aantreft komen overeen. ‘Ook mensen die comfortabel wonen ergeren zich aan geluidsoverlast’, zegt hij. ‘Vaak komt irritatie voort uit vooroordelen of onwetendheid over elkaars situatie. Ik heb een keer meegemaakt dat mensen klaagden over twee statushouders – de buren – die een hoop kabaal maakten en een sterke etensgeur verspreidden. ‘Ze zijn niet benaderbaar’, kreeg ik te horen. Maar toen ik aanbelde, bleken ze hartstikke toegankelijk. Ik heb ze bij elkaar gebracht en ze hadden een hele gezellige middag. Met wat kleine afspraken was de situatie verholpen: het onbegrip maakte plaats voor begrip.’

De zaak van de man die zich ergerde aan een camper die drie straten verderop stond geparkeerd, liep iets anders af. ‘Van een gesprek met een tegenpartij is het nooit gekomen, want de man wist niet eens wie de eigenaar van de camper was’, zegt Dirks. ‘We hebben gezegd dat hij contact met ons op mag nemen als hij er weer ‘last’ van zou hebben. Dan zouden we de afweging hebben gemaakt om hem door te verwijzen naar maatschappelijk werk.  Maar we hebben nooit meer iets gehoord.’  

Overlast in andere wijken

Woningcorporaties hebben in de afgelopen twee jaar alle vormen van woonoverlast zien toenemen. Dat blijkt uit de donderdag gepubliceerde Corporatiemonitor Woningoverlast van Aedes.

In de Zaanse achterstandswijk Poelenburg wordt met ‘zachte maatregelen’ geprobeerd het achteruit kachelende leefklimaat te verbeteren. Vorig jaar namen we een kijkje in de buurt die naast het sensationele gezicht dat ‘treitervlogger’ Ismail Ilgun eraan gaf, ook een meer schrijnende kant heeft.

Verslaggever Margriet Oostveen liep vorig jaar een dag mee met buurtbemiddelaar Dianne Hoogstrate in Walcheren. ‘Mensen in koopwoningen realiseren zich niet hoe flinterdun de muren van goedkope huurwoningen kunnen zijn. Hoeveel geluid en etensluchtjes ze doorlaten, en de soms verschrikkelijke stank van mensen die niet goed voor zichzelf kunnen zorgen.’

Ook in het chique Parc Zonnehove in Oostkapelle zorgde een verwarde bewoner voor overlast. De buren voelden zich bedreigd. Broer van de man zegt dat de buren hem probeerden ‘weg te pesten.’ Uiteindelijk werd de man verdachte in een moordzaak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden