interview

‘Als we nu zouden doorgaan met vaccineren, zou dat tot alleen maar meer wantrouwen leiden’

CBG-voorzitter Ton de Boer: ‘We hebben gezamenlijk besloten nu maar even de pauzeknop in te drukken.’ Beeld ANP
CBG-voorzitter Ton de Boer: ‘We hebben gezamenlijk besloten nu maar even de pauzeknop in te drukken.’Beeld ANP

Het tijdelijk stoppen met het vaccineren met het AstraZeneca ‘doet natuurlijk iets met het vertrouwen’, zegt Ton de Boer, voorzitter van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. ‘Maar als we nu zouden doorgaan, zou die schade alleen maar groter zijn.’

Wat is er gebeurd tussen donderdagmiddag 18 uur, toen u op de radio zei dat we nog rustig konden doorvaccineren en gisterenavond, toen u plots adviseerde het inenten met het AstraZenecavaccin tijdelijk te staken?

‘Toen ik dat donderdag zei waren er dertig gevallen bekend van trombose, een stollingsaandoening van het bloed. Dat is een veelvoorkomend ziektebeeld, in Nederland stellen we dat 17 duizend keer per jaar vast. Het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) heeft er naar gekeken en vastgesteld dat niet het vaccin de trombose had veroorzaakt, maar dat de samenloop van vaccinatie en trombose op toeval was gebaseerd. Dus de mededeling was: er is niets aan de hand.

‘Van het weekend kregen we informatie uit Denemarken en Noorwegen toegezonden van nieuwe gevallen met een totaal ander ziektebeeld. Van mensen met trombose, maar tegelijkertijd met een laag aantal bloedplaatjes.

‘Een gevolg van een laag aantal bloedplaatjes is bloedingsneiging, omdat bloedplaatjes de eerste verdedigingslinie vormen om een bloeding te stelpen. Mensen zien dan op hun lijf puntbloedinkjes ontstaan, blauwe vlekjes onder hun nagel of op hun vingers bijvoorbeeld.

‘Aan de andere kant ontstaan er juist stolsels, niet alleen in de kuiten, zoals meestal bij trombose, maar op allerlei plekken in het vaatstelsel. Als het stollingseiwit fibrine zich ophoopt, kan dat stuwing geven in een ader, en dan kan het bloed er niet langs. Als het in een slagader optreedt, kan het weefsel of het orgaan dat daarop aangesloten is te weinig zuurstof krijgen. Dat is een ernstig, heel zeldzaam beeld, totaal anders dan gewone trombose.

‘Ik vermoed dat deze gevallen voor enkele Scandinavische landen ook de aanleiding waren om vorige week hun inentingscampagne al te staken, maar zeker weet ik dat niet.’

En deze nieuw gevonden aandoeningen kunnen dus door het AstraZenecavaccin veroorzaakt worden?

‘Vooralsnog denken we van niet, maar daar hebben we nog geen duidelijkheid over. De landen die deze gevallen hebben gemeld, zijn zelf gestopt met vaccineren. Dat is voor ons een belangrijk gegeven om ook te stoppen. We moeten nu uitzoeken wat er precies aan de hand is.

‘Het kan zijn dat er sprake is van onderrapportage, misschien zijn er wel meer gevallen die we nog niet kennen. Dit ziektebeeld is ontstaan pas zes à zeven dagen na de injectie. De eerste, gebruikelijke klachten zijn dan al weer voorbij. Het kan daarom zijn dat mensen de link niet hebben gelegd, ook omdat dit geen bijwerking is die vanuit de productinformatie bekend is.’

In het Verenigd Koninkrijk zijn al meer dan 3 miljoen mensen gevaccineerd. Daar is deze bijwerking ook niet gevonden.

‘Ook daar kan onderrapportage een rol spelen. En in het VK worden vooral ouderen gevaccineerd, terwijl de nieuwe ziektegevallen relatief jong zijn. Dat kan een verschil betekenen. Maar in Nederland zijn ook al 300 duizend mensen ingeënt, onder wie jonge zorgmedewerkers, en ook hier hebben wij geen meldingen.’

Wat dacht u toen u de informatie dit weekend onder ogen kreeg?

‘Het is natuurlijk niet fijn als je dat leest. Juist omdat vaccineren zo ontzettend belangrijk is om uit deze crisis te komen. Maar als nu al een aantal landen in Europa besluiten tot het tijdelijk stilzetten, dan denkt iedereen: wat is er aan de hand? En dat is niet goed voor het vertrouwen. We hebben snel overleg gezocht met het RIVM, de Inspectie, de minister. We hebben gezamenlijk besloten nu maar even de pauzeknop in te drukken.’

Waarom is dat geen Europa-breed besluit? Nu lijkt het willekeurig. Denemarken stopt, Duitsland prikt gewoon door.

‘Dat is inderdaad best lastig. Elk land gaat over de eigen volksgezondheid, en de instanties van elk land schatten voor zichzelf de situatie in. Bij onze overweging speelde mee dat de landen die het eerste meldden dat dit is opgetreden, ook de eerste waren om het vaccineren te stoppen.’

Nu ligt de campagne met AstraZeneca twee weken stil. Berokkent dat niet veel schade doordat ziekenhuisopnames en sterftegevallen nu níet voorkomen worden?

‘Daar kunt u inderdaad allemaal rekensommen van maken. Dat maakt dit ook zo’n moeilijk besluit. Maar de hele onzekerheid over wat er nu precies aan de hand is, dat we niet weten of er sprake is van onderrapportage op ernstige ziektebeelden, maakt dat we zeggen: we wachten nu eventjes.

‘Het Prac, het Europese bijwerkingen-bewakingscomité, buigt zich nu over de meldingen, spit databases door en vraagt zo nodig extra informatie op over de ziektegevallen. Ik hoop dat ze daar korter dan twee weken voor nodig hebben. Dit is een voorzorgsmaatregel, zodat we straks hopelijk goed geïnformeerd kunnen herstarten.’

Wat betekent dit voor het vertrouwen onder de bevolking in de vaccinatiecampagne?

‘Natuurlijk doet dit iets met het vertrouwen in het vaccin. Maar ik denk dat je het vertrouwen alleen maar meer zou schaden als je bij een nieuwe bevinding, en terwijl allerlei landen om ons heen ook stoppen, je gewoon zou doorgaan. Daarom is het goed dat we deze maatregelen nemen. Zodat we vertrouwen houden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden