INTERVIEW

'Als we niet in actie komen is 2017 een nieuw triest recordjaar'

De speciale EU-migratietop deze week is cruciaal, volgens EU-voorzitter Malta. Drastische maatregelen zijn nodig. 'Anders gaat 2017 de geschiedenis in als een nieuw triest recordjaar.'

Geredde bootvluchtelingen tillen een lotgenoot op een brancard op de marinebasis bij de Libische hoofdstad Tripoli.Beeld AFP/Getty Images

Het is de kleinste EU-lidstaat en voor de eerste keer EU-voorzitter, maar de ambities zijn er niet minder om. Malta wil de komende maanden een waterscheiding teweegbrengen in de Europese asielpolitiek. Maar dan moeten de Europese regeringsleiders vrijdag tijdens de speciale migratietop in Valletta wel ruggengraat tonen. 'De migrantenaantallen zijn ongekend, onze maatregelen dienen dat ook te zijn', zegt de Maltese minister van Binnenlandse Zaken Carmelo Abela.

'Vorige week', antwoordt hij op de vraag wanneer de stroom migranten naar Italië moet zijn opgedroogd. Met andere woorden: hij juicht het toe als de regeringsleiders straks een harde deadline afspreken. 'Deadlines van de leiders zijn heel nuttig, ze zetten druk op de discussies en de besluiten. Mijn premier Muscat heeft de lente genoemd als het moment waarop de stroom moet stoppen. Een kwestie van de urgentie. Slagen we er niet in, dan doen we in 2017 wat we in 2016 en 2015 en 2014 ook deden: mensen uit zee opvissen, aan land brengen, de asielprocedures starten en ze vervolgens proberen over de lidstaten te spreiden. Een andere keuze is er niet.'

Gezeten in zijn museale kantoor in Valletta, vertelt Abela (44) hoe zijn eiland destijds werd overspoeld door migranten. In 2013 vroegen er 2.200 asiel aan, veel voor Malta met 420 duizend inwoners. Omgerekend naar bevolkingsomvang zou het in Nederland om 85 duizend asielzoekers gaan. En niemand die Malta destijds te hulp schoot. Nog steeds figureert Malta in de top-3 van Europese landen met de meeste asielzoekers per inwoner.

De Poolse staatssecretaris Jakub Skiba met Carmelo Abela, de minister van Malta (rechts).Beeld EPA

Is de EU-top deze week de laatste kans?

'Het is in ieder geval een gemiste kans als we niets doen. Vorig jaar kwamen er 181 duizend migranten aan in Italië, een record, ook qua doden in de Middellandse Zee: bijna 5.000. Tienduizenden, honderdduizenden staan in Libië te wachten om dit voorjaar de overtocht te maken. Het probleem lost zich niet vanzelf op, we moeten in actie komen. Anders gaat 2017 de geschiedenis in als een nieuw triest recordjaar.'

Vorige week presenteerde de Europese Commissie voorstellen om de migratie naar Italië in te dammen, vooral gericht op Libië. Is het ambitieus genoeg?

'Als we straks weer met tienduizenden migranten zitten, dan duidelijk niet. Het gaat niet alleen om plannen, het gaat erom of ze worden uitgevoerd. Met ambitieuze ideeën kom je niet ver. Er moeten minder mensen komen en we moeten er meer terugsturen. Ik weet, dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Maar de meeste migranten in Italië zijn economische migranten. Die moeten terug, willen we de echte vluchtelingen kunnen helpen.'

Wat moet de Vallettatop minimaal opleveren?

'Concrete en afdwingbare afspraken. We praten en discussiëren al heel lang, nu is het tijd voor besluiten. Actie overtuigt meer dan woorden. Migratie wordt een steeds groter en complexer probleem, we hebben geen tijd meer te verliezen.'

Maar welke afspraken?

'Zeker nodig zijn nieuwe investeringen in Afrika zodat de mensen niet meer weg hoeven te gaan. In najaar 2015 is daar een verklaring over opgesteld, hier in Valletta, met de Afrikaanse landen. Maar de migranten blijven komen. Geld geven alleen is niet voldoende, het moet aan strikte voorwaarden worden verbonden willen we ons doel - minder migranten - bereiken. We moeten afspraken maken met transitlanden, vooral met Libië maar ook met Egypte, Tunesië en Algerije. We weten dat het moet, maar doen we het ook?'

De Commissie zet hoog in op het trainen van de Libische kustwacht zodat die de migranten kan opvissen en naar Libische wal brengen. Hoe betrouwbaar zijn de Libische matrozen? Straks keren ze zich tegen de EU.

'Tot nog toe is de ervaring met de trainingen beter dan verwacht. We screenen de zeelui zorgvuldig maar het kan dat sommigen naar een vijandige militie overstappen. Dat risico moeten we nemen, want anders gebeurt er niets.'

U besprak vorige week met uw EU-collega's het idee van veilige opvangkampen voor migranten in Afrika. Duitsland, Oostenrijk en België brachten dit naar voren. Is het een realistisch plan?

'We sluiten geen enkele optie bij voorbaat uit. We hadden een goede discussie, lidstaten zijn bereid tot een compromis. Het stemt mij gematigd optimistisch. Natuurlijk zijn er meningsverschillen maar ik heb van geen van de ministers een hard 'nee' gehoord.'

Het terugsturen van migranten lukt nauwelijks. Welke drukmiddelen heeft de EU?

'Door de investeringen te koppelen aan tegenhouden en terugnemen van de migranten. Datzelfde geldt voor de handelsvoordelen met de EU en ontwikkelingshulp: verbind er voorwaarden aan.'

Het akkoord tussen de EU en Turkije is succesvol, is dat het voorbeeld?

'De situatie verschilt, Libië is geen Turkije. Maar de Turkijedeal leert ons dat als de EU in actie komt, resultaat mogelijk is.

'Soortgelijke afspraken met Libië, Egypte en Tunesië kunnen tot eenzelfde resultaat leiden.'

Honderden miljoenen tegen migrantenstroom

De EU-landen zijn bereid honderden miljoenen euro's extra op tafel te leggen om de migrantenstroom naar Italië in te dammen. Dat blijkt uit de vertrouwelijke ontwerpverklaring waarover de Europese regeringsleiders zich vrijdag buigen tijdens een speciale EU-top op Malta.

In de ontwerpverklaring staat dat de leiders 'vastberaden' en met nieuwe maatregelen de komst van migranten vanuit Libië naar Italië willen tegenhouden. 'Die maatregelen zullen worden ondersteund door de benodigde (financiële) middelen', aldus de verklaring.

De 200 miljoen euro die de Europese Commissie vorige week voorstelde, wordt verwelkomd als 'een eerste stap'. Meer geld moet uit het EU-budget komen of direct van de lidstaten. Afgaande op de tien maatregelen waarmee de leiders willen instemmen, gaat het om forse bedragen.

Net als de Commissie en EU-president Tusk sturen de leiders aan op meer actie door Libië om de migranten tegen te houden. De Libische kustwacht moet met EU geld worden getraind en uitgerust en Europese en Libische inlichtingendiensten dienen informatie te delen om de mensensmokkel tegen te gaan. Investeringen in Afrika moeten voorkomen dat mensen voor een beter leven naar Europa vertrekken. De leiders zetten verder in op het snel uitzetten van de economische migranten in Italië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden