interview

'Als we één leven kunnen redden, dan heeft het al zin'

Morgen opent de eerste vondelingenkamer in Nederland. Niet ideaal voor vrouwen die hun kind niet kunnen opvoeden, erkent Barbara Muller. Maar misschien nu wel het best mogelijke.

Barbara Muller bij de vondelingenkamer in Papendrecht, die morgen in gebruik wordt genomen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Een ledikantje op de begane grond van een gewoon woonhuis in Papendrecht. Hier kan een moeder vanaf dinsdag 2 september anoniem haar baby te vondeling leggen - wettelijk gezien een strafbare daad. Het is de eerste vondelingenkamer in Nederland.

'Het is absoluut geen charmante oplossing', erkent Barbara Muller (42), zelf niet de bewoonster, maar de initiatiefneemster van Stichting Beschermde Wieg. Na Papendrecht wil de stichting vondelingenkamers openen bij particulieren in Groningen (eind september) en Utrecht en Amsterdam (2015). 'Het is altijd beter dan dat een baby na een ongewenste zwangerschap wordt gedood of achtergelaten op een onveilige plek.'

Vrouwen kunnen toch al terecht bij FIOM, de specialist voor ongewenste zwangerschap en afstammingsvragen?

'FIOM is een prettige, veilige organisatie, maar sommige vrouwen zijn doodsbang voor de officiële hulpverlening. Ze durven, kunnen of willen er niet heen. Vanwege incest, vrees voor eerwraak, een vrouw die ongewenst zwanger raakte nadat ze zelf een jeugd lang van het ene tehuis naar het andere is gesleept: ik heb het allemaal gehoord. Al zit FIOM op de hoek van elke straat, dan nog zijn er vrouwen die ze niet bereiken.'

Er wordt slechts één vondeling per een tot twee jaar gevonden. Hoe nodig zijn deze kamers?

'Iedereen vergeet de gemiddeld zes dode kindjes per jaar. Het babylijkje in Eindhoven, maart dit jaar. Een lijkje in Rotterdam, juli 2013. Daarnaast is er een dark number, de factor x: hoeveel kinderen worden kort na hun geboorte gedood, in de kliko gegooid en nooit meer gevonden? Niemand weet het. Als we het leven kunnen redden van één kind, dan heeft het al zin.'

Te vondeling leggen is strafbaar.

'Klopt, je ontneemt het kind het recht te weten van wie hij of zij afstamt. De moeder kan maximaal 4,5 jaar cel en 19.500 euro boete krijgen. Vrouwen weten dat, maar ze zijn radeloos. Het te vondeling leggen op een veilige plek vergt moed. Het is een daad van liefde en zorg. Wij bereiken een groep waarvan politiek Den Haag hardnekkig volhoudt dat ze niet bestaat.'

Hoe werkt de vondelingkamer?

'Een moeder gaat naar de kamer; de buitendeur is niet op slot. Binnen kan ze op een bel drukken. Dan is er binnen vijf minuten iemand om te helpen. Ze kan ook het kindje in de wieg leggen, een enveloppe meenemen die klaarligt en vertrekken. In de brief staat in zeven talen uitleg. Dat ze zelf hulp kan krijgen. Dat ze altijd op haar beslissing kan terugkomen. Dat het belangrijk is dat een kind wel weet wie de moeder is. In de enveloppe zit ook een puzzelstukje, het tweede stukje blijft bij ons. Dat kan later de eerste stap naar identificatie zijn.'

Blijft het kind ook hier?

'Nee. Als de vrouw vertrekt, wordt de buitendeur automatisch vergrendeld. Dat hebben we technisch uitgewerkt met een beveiligingsbedrijf. Een netwerkje van mensen krijgt een seintje via een app. Via een camera die alleen gericht is op het gezicht van het kind, kunnen we zien of het loos alarm is.

'De baby gaat direct naar een arts voor medische controle. Bureau Jeugdzorg wordt ingeschakeld. De burgemeester moet aangifte doen en het kind een naam geven. Dan wordt het opgenomen in een pleeggezin.'

Papendrecht en Groningen zijn niet blij met uw initiatief, de Raad voor de Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) vindt het 'geen toereikende oplossing'.

'De Raad voor Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming schreef een mooi, genuanceerd advies. De RSJ vindt een wettelijk verbod op vondelingenkamers niet noodzakelijk. Letterlijk schrijven de raadsleden dat het nodeloos criminaliseren van partijen met goede bedoelingen moet worden voorkomen. Dat lost de problemen van vrouwen die een kind te vondeling willen leggen niet op. In Frankrijk en België zijn vondelingenkamers ook niet verboden.'

Wat is wel een ideale oplossing?

'In Duitsland en België kun je anoniem bevallen. Dat hebben vijfhonderd vrouwen gedaan. Uiteindelijk ging 51 procent van die vrouwen toch met de baby naar huis. Van de andere 49 procent liet 98 procent persoonlijke gegevens achter.'

U bent ook initiatiefnemer van het Babyhuis in Dordrecht, waar kinderen worden opgevangen als ouders het even niet meer aan kunnen. Wat is uw persoonlijke drijfveer?

'Zelf heb ik een gelukkig gezin met twee dochters. Ik werd zwanger van Eva door de pil heen. Ik wilde geen kinderen, ik dacht dat ik absoluut geen goede moeder zou worden. Feline was een huilbaby. Na tien slapeloze weken dacht ik: als ik niet bij zinnen was, stond ik nu niet voor mezelf in. Niet iedereen heeft een netwerk van grootouders en vriendinnen.

'Het Babyhuis helpt ouders die zich pedagogisch onmachtig voelen en bang zijn bij de reguliere hulpverlening de zeggenschap over hun kind te verliezen. We werken nauw samen met het Leger des Heils en het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling. Ik heb anderhalf jaar bij de Raad voor de Kinderbescherming gewerkt. Ik zag hoe kinderen uit huis werden geplaatst, broertjes en zusjes werden als puppy's uit elkaar gehaald. Ik heb ontslag genomen.

'Ik kom altijd op voor kinderen die gepest worden. Nog steeds spring ik er zonder nadenken tussenin als ik een ruzie zie. Dan kook ik. Op mijn 6de zei ik al: ik wil in een weeshuis in Afrika werken.'

Barbara Muller, Kind zonder stem (House of Books, 19,95 euro). Dinsdag opent een hulplijn: 085-4017955. beschermdewieg.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden