Column

'Als verdere inperking van de hypotheekrenteaftrek onontkoombaar is, doe het dan nu maar'

Zonder vertrouwen in de huizenmarkt geen positieve economische dynamiek. Aan het kabinet de taak dat mogelijk te maken, schrijft Volkskrant-columnist Rens van Tilburg.

(VLNR) Premier Mark Rutte, D66-leider Alexander Pechtold, Cees van der Staaij van de SGP en Arie Slob van de CU na afloop van de onderhandelingen over de woningmarkt. Beeld anp

Zomer 2013, Nederland zweeft tussen hoop en vrees. De makelaars melden dat ze weliswaar zojuist het meest beroerde kwartaal ooit hebben gehad, maar dat herstel onderweg is. Een verslag in de Volkskrant uit de gemeente Ede toonde het menselijke gezicht van de problemen op de huizenmarkt. Een jong gezin had zojuist de verkoopprijs van hun woning fors verlaagd. De restschuld nemen ze op de koop toe: 'Je moet toch een keer bloeden. Dat kan maar beter zo snel mogelijk.' Een restschuld van tienduizenden euro's is echter een luxe die niet iedereen zich kan veroorloven. Een andere geportretteerde verzucht bij het horen van de prijs waarvoor appartementen in haar flat van eigenaar verwisselen: 'Zo laag kan ik niet gaan. Ik kan dat verlies gewoon niet lijden.'

Voor de crisis voedden de stijgende huizenprijzen een onhoudbare consumptie. Sinds midden jaren negentig verzilverden huishoudens jaarlijks zo'n 10 tot 20 miljard euro van de overwaarde op hun huis. Dat is bijna de hele economische groei in die jaren. Nederland nam letterlijk een hypotheek op de toekomst. De onvermijdelijke correctie kan niet pijnloos zijn. Het is ook niet een kwestie van enkel 'nu even minder'. Structurele aanpassingen zijn nodig. Wie zijn brood verdiende met de excessen van gisteren moet nieuwe manieren vinden om van waarde te zijn voor de samenleving.

Wijs beleid
De politiek moet deze structurele aanpassingen mogelijk maken en de conjuncturele neergang waar mogelijk verzachten. Het energieakkoord in wording is een voorbeeld van goed beleid: het gaat de conjuncturele neergang tegen door bouwers aan werk te helpen en bespoedigt de benodigde structurele aanpassing: niet nog meer kantoren maar energiezuinige woningen en windmolens. De voorgenomen zes miljard aan bezuinigingen en lastenverzwaringen is een voorbeeld van slecht beleid: het versterkt de neergaande conjunctuur en levert structureel weinig op.

Wat is zo bezien wijs beleid voor de huizenmarkt? De genomen maatregelen, versobering van de hypotheekrenteaftrek en verlaging van de maximale hypotheken, zijn noodzakelijke structurele aanpassingen, maar versterken de economische neergang. Dalende huizenprijzen hakken in het vermogen van de Nederlander en daarmee in zijn humeur als consument. Het kabinet wil het hier voorlopig bij laten. Dat was ook de voorwaarde van de VVD om akkoord te gaan met het versoberen van de hypotheekrenteaftrek: dat het daar de komende tien jaar bij blijft. Dat, zo was de gedachte, zal zorgen voor de broodnodige rust op de huizenmarkt. Een begrijpelijk verlangen waar ook het idee aan is ontsproten om de huizenmarkt te stutten met pensioengeld.

Onrust
Maar is het realistisch en heeft het daarmee kans van slagen? Hebben de huizenprijzen inmiddels een houdbaar niveau bereikt? Dat is zeer de vraag. Vanwege hun weerzin tegen verlies verlagen mensen maar langzaam hun verkoopprijs. Vanwege de restschuld kunnen veel mensen niet eens zakken met de prijs. De prijzen zijn, bijvoorbeeld afgezet tegen het inkomen, dan ook nog altijd hoog. Als de rente gaat stijgen, zal de betaalbaarheid van woningen snel dalen.

En dan liggen er nog aanbevelingen van de bankencommissie-Wijffels om de hypotheeklimiet verder te verlagen en van de Europese Commissie om de hypotheekrenteaftrek verder te versoberen. Te snel een bodem in de huizenmarkt proberen te leggen, kan een recept zijn voor jaren onrust waarin de markt op slot blijft, de prijzen toch verder dalen en daarmee het consumentenvertrouwen en pensioenvermogen.

Kan het kabinet niet beter een voorbeeld nemen aan de jonge vader uit Ede: Als je dan toch moet bloeden, dan maar beter zo snel mogelijk. Als verdere inperking van de hypotheekrenteaftrek onontkoombaar is, doe het dan nu maar. Dat geeft zekerheid, levert de schatkist direct geld op en maakt de economie structureel sterker.

Huizenbezitters moeten dan wel in staat zijn het verlies te dragen. Dit is vooral een verdelingsvraagstuk en daarmee is de politiek aan zet. Via de woningmarkt heeft voor 2008 een enorme vermogensoverdracht plaatsgevonden van jong naar oud. Het netto vermogen van Nederlandse huishoudens verdubbelde tussen 1981 en 2011 van 200 procent van het nationaal inkomen naar 400 procent. Dit was vooral een feest voor ouderen. Veel jonge huizenkopers blijven nu met een restschuld zitten.

Zonder vertrouwen in de huizenmarkt geen positieve economische dynamiek. Aan het kabinet de taak om die rust mogelijk te maken door ervoor te zorgen dat iedereen tegen zijn verlies kan.

Rens van Tilburg is econoom en columnist van de Volkskrant.

 
Als je dan toch moet bloeden, dan maar beter zo snel mogelijk
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden