Als vanouds reist de arbeidsonrust per spoor

Jarenlang werkte de NS aan betere verhoudingen met het personeel, maar een blunderende topman Rob den Besten gaf de radicale elementen weer een kans....

Even leek het er op dat bij NS normale arbeidsverhoudingen waren ontstaan. Stakingsdreigingen waren al een paar jaar makkelijk afgewend, de radicale, categorale spoorwegbonden werden steeds stiller, en van het harde, gestaalde kader van NS-personeel werd zelden meer iets vernomen. Overleg tussen bonden en NS-top verliep prima. Er werd weliswaar keihard onderhandeld, maar er werd niet meer gestaakt. NS leek wel een normaal bedrijf.

Tot onlangs. Toen barstte de bom. Ineens stond de radicale NS-achterban weer op. De radicalen torpedeerden eerder gemaakte afspraken met de NS-top en pestten en passant de alomgeroemde FNV-bestuurder Leo Vlek weg.

Vlek sprak van bewuste obstructie tegen zijn beleid. In een schrijven aan FNV-leden waarschuwde hij voor het ondemocratische gehalte binnen de vakbond. 'Dit is geen democratie meer maar beïnvloeding van een klein groepje mensen dat de wil oplegt aan de rest.'

Waar komen deze rebellen opeens vandaan? De NS-top noch de vakbondstop zag de wederopstanding aankomen. Wel is duidelijk dat scheidend bestuursvoorzitter Rob den Besten een kwalijke rol heeft gespeeld.

Een blunder van Den Besten bracht de manier waarop bij de spoorwegen werd getracht tot normale arbeidsverhoudingen te komen ernstig in gevaar. Sinds 1996 wordt er door medewerkers van Den Besten gewerkt aan betere arbeidsverhoudingen. Na het bittere gevecht om een kortere werkweek in 1996 besloot de NS-top dat het zo niet langer kon. De stakingen waren een bedrijfsrisico geworden. Zowel FNV als NS hadden last van radicale NS-werknemers. Er werd een gezamenlijke strategie bedacht om de rebellen te marginaliseren. Daarvoor was nodig dat NS een betrouwbare partner was, die geen afspraken met de FNV openbrak, omdat de radicalen met een staking dreigden. Daarnaast moest blijken dat een constructieve opstelling van de FNV-top voordeel opleverde. Tot december vorig jaar ging het goed. De FNV kreeg veel gedaan en de NS-top hield zich aan de afspraken.

Totdat NS-topman Den Besten zijn eigen bedrijfsstrategie opzij zette. Onder druk van ouderenbonden die geen automaten in plaats van loketten wilden, draaide hij een deel van de reorganisatie terug.

De actie van Den Besten vertraagde niet alleen het proces, maar gaf tevens de radicalen de kans om op de onbetrouwbaarheid van de NS-top te wijzen. De positie van vakbondsbestuurder Vlek kwam daardoor in het geding en via een lastercampagne wisten de rebellen hem te lozen.

Daar kwam bij dat het gestaalde NS-kader snapte dat zijn machtspositie in het gevaar was. De NS wil dat het personeel niet langer door het hele land reist, maar vaker aan een vast traject (het rondje om de kerk) wordt gekoppeld. Volgens de spoorwegen vermindert dat het aantal vertragingen met 6 procent.

De radicale kaderleden zagen in dat ze door deze reorganisatie in de verdrukking kwamen. 'NS wil de vakbondscultuur breken. Straks zitten we geïsoleerd op een vaste standplaats', zegt VVMC-bestuurder Jaap Wildschut.

Bij de NS-top speelt dat zeker in het achterhoofd mee. Geregeld valt te horen dat door het onbeperkte reizen van conducteurs en machinisten ook de arbeidsonrust door het land spoort.

De harde NS-kern besloot zich fel te weer te stellen. Met succes. De harde kern heeft inmiddels een groot deel van het personeel en de vakbonden achter zich. Weliswaar geven de vakbonden toe eerder al akkoord te zijn gegaan. Maar, zeggen ze nu: 'Er is geen draagvlak meer.' Ze eisen nieuwe onderhandelingen. Door deze opstelling koersen de bonden aan op een conflict met de NS. De NS-top zegt niet te wijken, want er is een akkoord. 'De reiziger profiteert ervan, omdat het zowel de punctualiteit als de de kwaliteit verbetert.'

De NS-bestuurders zetten zo de stakingsbeluste werknemers onder druk. Mocht het conflict tot een staking leiden, vindt de NS-top, dan moeten de conducteurs in de trein maar gaan uitleggen, waarom ze vertragingen niet willen aanpakken en tegen de belangen van de treinreiziger ingaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden