ALS-symptomen zaaien onrust

De spelregels in het American football zijn al aangepast: het wordt steeds duidelijker dat klappen krijgen kan leiden tot hersenschade.

In het briefje dat voormalig American footballspeler Dave Duerson achterliet toen hij in februari 2011 zelfmoord pleegde, stond dat zijn hersenen moesten worden onderzocht. Bijna twintig jaar na zijn afscheid van de sport kampte de 50-jarige oud-sterspeler van de Chicago Bears met toenemend geheugenverlies, slecht zicht en agressief, impulsief gedrag.

Drie maanden later kwam de diagnose: Duerson leed aan chronische traumatische encephalopathie (CTE), een voortschrijdende hersenziekte die in verband wordt gebracht met veelvuldige klappen op het hoofd. De atleet maakt deel uit van een trieste rij ex-sporters die, ten prooi gevallen aan paranoïa, beginnende dementie en gedragsproblemen, zich van het leven beroven. De afgelopen jaren is de ziekte bij tientallen oud-sporters vastgesteld. Onder hen hockeyers, boksers, een worstelaar en veel football-spelers.

Ruim drieduizend oud-footballspelers en familieleden van overleden atleten hebben de afgelopen maanden een rechtszaak aangespannen tegen de National Football League, de profcompetitie. De bestuurders ervan zouden hebben geweten dat het gebeuk hersenschade kon opleveren en zouden medisch bewijs hebben achtergehouden.

CTE is lang geassocieerd met boksers, met Muhammad Ali als dramatisch voorbeeld. Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde schreef vijftig jaar geleden dat de ziekte vooral voorkomt bij 'goede verliezers', boksers die veel slagen kunnen incasseren. Bij boksers die knock-out gaan, ontstaan onder de schedel bloedingen en hersenletsel, verduidelijkt hoogleraar neurologie Marianne de Visser (AMC). Dat leidt tot chronische hersenschade. De laatste tijd wordt duidelijk dat die aandoening ook voorkomt bij andere sporten waarbij het hoofd als stootblok fungeert.

Met de toegenomen aandacht voor CTE groeit ook de wetenschappelijke verwarring. Probleem is dat CTE pas na de dood kan worden vastgesteld, door te kijken naar een opeenhoping van bepaalde, verkeerd gevouwen eiwitten. Bovendien lijken de symptomen van de ziekte op die van alzheimer en de dodelijke hersenziekte ALS. Het gevolg: onderzoeken waarin de oorzaak van ALS (nog altijd onbekend) wordt toegeschreven aan klappen tegen het hoofd. Bijvoorbeeld door ALS-patiënten te vragen naar eerder hoofdletsel (een onbetrouwbare testmethode) of door van een cohort sporters de ziektegeschiedenis na te gaan. Andere onderzoeken ontkennen dat verband weer.

Zo verscheen deze week in Neurology een studie waaruit zou blijken dat football-spelers een vier keer zo hoge kans hebben te overlijden aan alzheimer en ALS. De aantallen zijn te gering voor conclusies, zegt De Visser: van de 334 overleden spelers hadden er 7 alzheimer en 7 ALS. En de spelers die officieel zijn gestorven aan ALS hadden in werkelijkheid wellicht CTE, zegt ze. Niet alleen kan CTE bij leven onmogelijk worden vastgesteld, het staat ook niet op de lijst van doodsoorzaken.

De Visser sluit verkeerde diagnoses niet uit. ALS kan niet worden vastgesteld met een bloedtest of een scan en kent verschillende verschijningsvormen. 'Bij de ene patiënt begint ALS met slikproblemen, bij de ander met problemen met de motoriek. Na verloop van tijd is de schade aan de zenuwcellen bij alle patiënten hetzelfde maar of we het allemaal onder een noemer kunnen scharen, weten we niet.'

Voordeel van de commotie is dat er aandacht komt voor de preventie van hoofdletsel, zegt De Visser. De football-spelregels zijn zo aangepast dat botsingen minder voorkomen. De NFL erkent het gevaar van hersenschade, en doneerde 1 miljoen dollar aan de universiteit van Boston, waar een CTE-onderzoekscentrum is gevestigd. Tientallen sporters hebben laten weten dat ze na hun dood hun hersenen ter beschikking stellen aan die universiteit.

ALS HOUDT NAAM HONKBALLER

ALS heet in Amerika Lou Gehrig's disease, naar de honkballer die zeventig jaar geleden aan de ziekte overleed. De ziekte werd vorig jaar bijna van zijn naamgever beroofd nadat onderzoekers suggereerden dat Gehrig mogelijk niet aan ALS leed maar aan CTE, een hersenziekte die ontstaat na veelvuldig hoofdletsel. Deskundigen trokken die bevinding in twijfel. CTE kan alleen na de dood worden vastgesteld en het brein van Gehrig is nooit onderzocht.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden