Column

'Als SP bij formatie sleutelrol krijgt, is dat mede te danken aan Wouter Bos'

Wouter Bos mag dan pleiten voor een zo breed mogelijke coalitie, Marcel van Dam ziet er niets in. 'De sleutelrol die de SP waarschijnlijk bij de formatie krijgt is mede te danken aan Wouter Bos die de SP altijd heeft behandeld als oud vuil.'

April 2012: de Kunduz-coalitie, de fractievoorzitters van VVD, CDA, D66, GroenLinks en de ChristenUnie, overlegt met demissionair minister van Financiën Jan Kees de Jager over de begroting 2013 vlak voor het debat over de begroting in de Tweede Kamer.Beeld ANP

Je kon er op wachten, een pleidooi voor een nationaal kabinet. Hoewel het idee voor sociaal-democraten altijd verwerpelijk was, is het niet echt verrassend dat Wouter Bos er als eerste mee kwam in zijn column van vorige week waarin hij stelde dat het volgend kabinet 'niet breed genoeg kan zijn'. Hij is altijd bezig geweest de sociaal-democratie aan te passen aan de bestaande orde in plaats van te pogen die aan te passen aan de sociaal-democratie.
Het maken van een echt nationaal kabinet zal niet meevallen, omdat de PVV door iedereen wordt gemeden als de pest, maar volgens Bos is de vorming van een heel breed kabinet niet zo moeilijk.

Al bij de kabinetsformatie in 2010 was volgens Bos de huidige PvdA-fractievoorzitter Samsom een van de weinige PvdA-ers die 'bereid was serieus te praten over een middenkabinet met CDA en VVD'. Bos ziet met instemming CDA en PvdA nu al naar elkaar toe kruipen.

Samsom is dus niet zo links als hij zich voordoet. En dat is volgens Bos maar goed ook want in de context van de crisis 'zijn de
verschillen tussen beide partijen bijna te verwaarlozen'.

Het streven van Bos naar een kabinet met een zo breed mogelijke samenstelling houdt natuurlijk ook in dat de VVD moet aanschuiven, want CDA en PvdA brengen volgens de huidige peilingen niet meer dan zo'n veertig zetels mee. Tel er dertig van de VVD bij op en je komt er nog steeds zes tekort. Maar met D66 en GroenLinks, twee partijen die al jaren bezig zijn ter wille van het meeregeren zich te ontdoen van ieder principe dat daarbij in de weg staat, ontstaat er een ruime meerderheid.

Behalve de PvdA, althans de PvdA van Samsom en Spekman, heeft geen van de deelnemende partijen aan deze Grijze Coalitie belang bij het meedoen van de PVV of de SP. De PVV heeft zichzelf uitgeschakeld en het is heel makkelijk om gezamenlijk de SP buiten boord te houden.

Ik acht het waarschijnlijk dat er straks een verkiezingsuitslag is waarbij de SP alleen buiten boord kan worden gehouden met een Grijze Coalitie waar ook de PvdA deel van uitmaakt. Het alternatief voor Samsom is het gedogen van een minderheidsregering. De sleutelrol die de SP waarschijnlijk bij de formatie krijgt is mede te danken aan Wouter Bos die de SP altijd heeft behandeld als oud vuil.

Door zijn keuze voor de Derde Weg richting neoliberalisme maakte hij voor de SP de weg vrij om de rol van hoeder van het sociaal- democratisch gedachtegoed over te nemen.

Een Grijze Coalitie zou een ramp voor de democratie zijn. Een toenemend aantal kiezers was al van mening dat de politiek één pot nat is en dat het eigenlijk niet uitmaakt of je nu door de hond gebeten wordt of door de kat. Dat politieke nihilisme zal alleen maar toenemen.

Maar het bezwaar gaat veel dieper. Het belangrijkste onderscheid tussen de eenpartijstaat en de democratie is de externe pluriformiteit. In het communistisch systeem kende men interne pluriformiteit. Het zogenoemde democratisch centralisme zou er voor zorgen dat men binnen de partij over meningsverschillen kon discussiëren waarna er een besluit werd genomen waar iedereen zich bij moest neerleggen. We kennen de afloop. Iedereen die een afwijkende mening publiek maakte werd uitgestoten of erger.

De externe pluriformiteit van de democratie zorgt ervoor dat verschillende partijen de belangentegenstellingen in de samenleving boven tafel brengen zodat daarover een publiek debat ontstaat en kiezers mede op basis daarvan bepalen welke politici hun vertrouwen krijgen.

In een Grijze Coalitie worden de belangrijkste tegenstellingen toegedekt. De ministers zijn gebonden aan de 'eenheid van de kroon'. Zij worden geacht ieder kabinetsbesluit te verdedigen, ook al zijn ze het er niet mee eens.

De volksvertegenwoordigers van de partijen die deel uitmaken van de Grijze Coalitie worden geacht het voor hun partijgenoot ministers op te nemen en ze zoveel mogelijk uit de wind te houden. De toch al ergerniswekkende gewoonte van huidige politici om de verslechteringen die zij bepleiten te verkopen als een weldaad voor de slachtoffers zal epidemische trekken aannemen.

Ik moet er niet aan denken: VVD, CDA, PvdA, D66, GroenLinks en ChristenUnie die eensgezind de verdere uitverkoop van de verzorgingsstaat verkopen onder het motto dat ze die daarmee willen redden. Een leugen die al dertig jaar wordt verkondigd.

Weg met een zo breed mogelijk kabinet.

Marcel van Dam is socioloog

 
Een toenemend aantal kiezers was al van mening dat de politiek één pot nat is en dat het eigenlijk niet uitmaakt of je nu door de hond gebeten wordt of door de kat.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden