'Als schrijver gebruik ik de timmerkist van de journalistiek'

In zijn nieuwe thriller, Conclaaf, begeeft de Britse schrijver Robert Harris zich in kringen van konkelende kardinalen. Prima setting voor twee van zijn lievelingsthema's: macht en Italië.

Robert Harris Beeld Els Zweerink

Een dag voor het gesprek heeft de schrijver een korte excursie gemaakt naar Utrecht, om aldaar het Paushuize te bekijken. Dat werd in 1517 gebouwd door de geestelijke die een paar jaar later de enige paus zou worden die Nederland ooit voortgebracht heeft, Adrianus VI. De kerkvorst heeft er echter nooit gewoond, Adriaan Floriszoon Boeyens stierf in 1523 in Rome.

'Interessant tripje', zegt Robert Harris een dag later in Amsterdam, 'ik kende de geschiedenis van deze Nederlandse paus niet.'

De Engelse schrijver heeft zich de laatste twee jaar uitputtend beziggehouden met de geschiedenis van de katholieke kerk, hetgeen resulteerde in Conclaaf, een literaire thriller over de verkiezing van een nieuwe paus.

Het boek speelt in de nabije toekomst. De zittende paus, lichtjes gebaseerd op de huidige, sterft onverwachts en dus klinkt sede vacante, de Heilige Stoel is vacant. Aan ruim honderd kardinalen de taak binnen de hermetisch afgesloten Sixtijnse Kapel een nieuwe kerkvorst te kiezen. De kiesmannen zijn zonder uitzondering, in de woorden van Harris, 'vrome mannen, maar niet zelden ook ambitieus en elkaars keiharde rivalen'.

Volgt een flinke machtsstrijd. Soms zijn het de vele Italiaanse kardinalen die zich tegen de andere kerkleiders keren ('Na veertig jaar moet er weer een Italiaanse paus komen!'), dan weer worden ranzige details over een Afrikaanse kardinaal door een concurrent op tafel gegooid. Geen strijdmiddel wordt geschuwd. Te lang mag de verkiezing ook weer niet duren, want dat zou duiden op tweespalt binnen de kerk. Buiten wachten honderdduizenden gelovigen op de verlossende witte rook en het habemus Papam.

Harris, die eerder historische thrillers schreef als Enigma, De officier en Pompeï, beschrijft de verkiezingsstrijd binnen de muren van het Vaticaan prachtig en zeer gedetailleerd, alsof hij zelf ooit tussen de kardinalen zat. Recensenten zijn zonder uitzondering enthousiast: 'A triumphant Vatican showdown', oordeelde The Guardian.

Nee, hij is niet katholiek - 'al ben ik niet geheel ongelovig'. De voormalige journalist heeft zich 'zoals altijd' gewoon goed voorbereid op zijn werk. Hij mocht bij hoge uitzondering rondkijken op plekken binnen het Vaticaan waar gewone stervelingen niet welkom zijn. 'Iedereen was hulpvaardig. Ze wisten dat ik een thriller ging schrijven, met misschien wel moord, doodslag en corruptie, maar dat deerde geenszins. Ik kreeg de indruk dat er binnen het Vaticaan meer transparantie bestaat onder de huidige paus.'

CV 

7 maart 1957 Robert Harris wordt geboren in Nottingham, Engeland
1975-'78 Studeert Engelse literatuur aan Selwyn College, Cambridge
1979 Gaat werken voor de BBC, voor onder meer Panorama en Newsnight
1983 Boek over de media en de Falklandoorlog verschijnt: Gotcha! The Government, the Media and the Falklands Crisis
1986 Schrijft Selling Hitler: Story of the Hitler Diaries, over de vervalste dagboeken van Adolf Hitler
1987 Wordt politiek redacteur bij The Observer. Schrijft ook columns voor Sunday Times en Daily Telegraph
1992 Eerste thriller, Vaderland, komt uit, verfilmd in 1994, met onder meer Rutger Hauer
1995 Enigma, verfilmd in 2001
1999 Aartsengel
2003 Pompeï; verkozen tot 'Columnist of the Year'
2006 Imperium, eerste deel van de Cicero-trilogie
2007 Geest, in 2010 verfilmd als The Ghost Writer, regie: Roman Polanski
2009 Lustrum, tweede deel Cicero-trilogie
2013 De officier
2015 Dictator, laatste deel Cicero-trilogie
2016 Conclaaf

Robert Harris is getrouwd met de schrijfster Gill Hornby. Ze hebben vier kinderen.

Hij voerde talloze achtergrondgesprekken, sprak een kardinaal die de verkiezingen al een paar keer meemaakte en las zich ongans aan boeken over de kerk. Veel had hij aan het dagboek van een anoniem gebleven kardinaal die, tegen alle regels in, minutieus verslag doet van de pausverkiezing in 2005.

'En daarna was het een kwestie van in de hoofden kruipen van de kardinalen en een plausibel verhaal verzinnen.'

Hij koos voor dit onderwerp omdat hij 'geïnteresseerd is in macht'. Dat is het belangrijkste thema dat in al zijn boeken opduikt, vanaf de faction-thriller Vaderland (het is 1964: Hitler, die de oorlog gewonnen heeft, gaat president Kennedy ontvangen!) tot aan de trilogie over de Romeinse filosoof, politicus en redenaar Marcus Tullius Cicero.

Harris mag soms uitstapjes maken - in De Officier gaat het over het proces tegen de Franse officier Dreyfus, in Geest over een politicus die veel op Tony Blair lijkt - hij blijft toch vooral schrijven over Italië en over thema's rond de Tweede Wereldoorlog.

'Mijn volgende boek speelt waarschijnlijk weer in Duitsland, in de jaren dertig.'

Robert Harris Beeld Els Zweerink

1. Schrijver: George Orwell

'Als schrijver gebruik ik de timmerkist van de journalistiek om mijn ideeën over macht voor het fictieve voetlicht te brengen. Ik begon als politiek journalist en ik zie mezelf nu als een schrijver die over politiek schrijft. Mijn grote held en voorbeeld is George Orwell, en dan vooral zijn boek 1984. Daarin vermengde hij de politieke ideeën van die tijd met zijn fantasie - en dat deed hij op onnavolgbare wijze.

'Alle grote politieke thema's zijn in 1984 aanwezig: macht, controle, het gebruik van taal - Orwell schrijft over zaken die vandaag de dag nog steeds relevant zijn. En 1984 is een thriller, laten we dat niet vergeten, het boek is geschreven volgens de wetten van het genre.

'Orwell had een zeer directe, simpele stijl, waardoor zijn boeken nog steeds heel goed te lezen zijn. Ik las hem als 14-jarige voor het eerst, en herlees hem nog steeds.'

2. Universiteit: King's College, Cambridge

'Ik ging naar Cambridge toen ik 18 was. Ik kom uit een arbeidersmilieu. Niemand uit onze familie was ooit naar de universiteit geweest. Het was een fantastische ervaring om daar te mogen studeren. Ik wandelde elke dag over het gras van King's College, en het uitzicht was steeds weer overweldigend. Het gebouw rijst op een magnifieke manier op uit het vlakke land. Je bent je ter plekke ook heel erg bewust van de geschiedenis en de traditie.

'Ik studeerde daar van 1975 tot 1978, en ik passeerde er 's avonds vaak een jongeman in een rolstoel, soms begeleid door een andere student, soms alleen. Jaren later kwam ik erachter dat die jongeman Stephen Hawking was.'

Universiteit: King's College, Cambridge. 'Ik ging naar Cambridge toen ik 18 was, als eerste uit mijn familie.' Beeld Hollandse Hoogte

3. Wijn: Chateau Lafitte 2000

'Buiten de schrijverij en het lezen heb ik weinig hobby's. Ik ben wel een groot liefhebber en redelijk kenner van rode wijn, vooral de bordeaux. Ik heb jaren terug een paar kistjes Château Lafitte 2000 gekocht, toen dat nog betaalbaar was. Ik kocht ze voor 100 pond de fles, nu zijn ze ruim duizend pond waard. Ik heb die wijn, moet ik bekennen, nog nooit gedronken, maar volgend jaar, als ik 60 word, wil ik toch een fles ontkurken. Maar misschien is die wijn dan wel zo in waarde gestegen, dat het een schande is om een fles te openen.

'Een van de prettige zaken van mijn succes als schrijver is dat ik me regelmatig een goede fles kan veroorloven. Ik heb er zo'n vijfhonderd in de kelder liggen. Na het werk mag ik graag een goed glas drinken. Omdat Gill, mijn vrouw, niet drinkt, moet ik de aangebroken fles altijd in m'n eentje leegdrinken. Dat is bepaald geen straf.'

4. Stad: Pompeï

'Ik kwam er jaren terug met Gill, als toerist. Ik was meteen onder de indruk. Het is zo'n plek die je verandert, die je laat zien hoe vluchtig het leven is - het kan zo voorbij zijn. Ik ben erg gevoelig voor historische plekken, steden als Rome en Berlijn, waar de geschiedenis nooit ver weg is. Pompeï is wat dat betreft het ultieme voorbeeld.

'Jaren na dat eerste bezoek had ik het idee om een boek over Pompeï te schrijven. Ik kwam er in die tijd heel veel, ook in de maanden dat er weinig toeristen zijn. Geleidelijk kende ik de straten net zo goed als die in mijn woonplaats. Het was een fijne periode gedurende mijn schrijverschap.

'Pompeï veranderde mijn leven. Tot dan was ik als schrijver vooral bekend met thema's over de Tweede Wereldoorlog, met dat boek bewees ik, ook voor mezelf, dat ik ook andere genres aankon.'

Stad: Pompeï. 'Dit is zo'n plek die je verandert, die je laat zien hoe vluchtig het leven is - het kan zo voorbij zijn.' Beeld Hollandse Hoogte

5. Politicus: Marcus Tullius Cicero

'Ik wilde na Pompeï over een echte politicus schrijven, maar wilde geen fictief personage creëren. De politieke aspecten binnen de republiek Rome fascineerden mij altijd al en zo kwam ik uit op Marcus Tullius Cicero. Ik heb zijn verzameld werk gekocht en heb die 29 delen achterelkaar uitgelezen.

'Daar is de trilogie Imperium, Lustrum en Dictator uit voortgekomen, in totaal 400 duizend woorden. Ik heb er - ik schreef tussendoor ook andere boeken - in totaal twaalf jaar over gedaan. Al die tijd was Cicero mijn metgezel, ik leerde hem heel goed kennen. Hij was van alle markten thuis. Hij was intelligent, filosofisch, humanistisch. Cicero kwam uit een armoedig milieu, had geen militaire achtergrond en nauwelijks geld. Maar hij kon toch carrière maken in Rome, dankzij zijn fabelachtige gebruik van het gesproken en geschreven woord.

'Nee, er is tegenwoordig geen politicus die ook maar in de verste verte op hem lijkt. In de recente geschiedenis kun je eigenlijk alleen Winston Churchill noemen, maar die was wel veel oorlogszuchtiger dan Cicero.

'Op mijn bureau staat een buste van Cicero. Hij zal in mijn leven altijd aanwezig zijn.'

Cicero

6. Schrijfgereedschap: Remington portable typemachine uit 1920

'Vanaf mijn 8ste wilde ik schrijver worden. Ik heb lang gespaard voor een Remington portable typemachine uit 1920. Ik kocht hem toen ik 12 was, in een achterafstraatje in Nottingham, voor tien pond.

'Mijn ouders vonden het prima, zij hebben me altijd aangespoord te gaan schrijven, mijn vader las ook veel in zijn vrije tijd. Hij had er alle tijd voor, als kind had hij polio gehad, hij kon dus niet sporten. Dat gen van niet-sporten heeft hij trouwens op mij overgedragen. Ik ben totaal niet geïnteresseerd in sport.

'Jazeker, mijn vrouw Gill Hornby is de zus van Nick Hornby, de schrijver die ook een fanatiek Arsenal-fan is en daar veelvuldig over schrijft. Maar wij spreken samen nooit over sport, nee.'

Harris gniffelt: 'Weet je, ik denk dat zijn zuster met mij getrouwd is omdat ze thuis al dat gepraat over voetbal zat was.'

Maar terug naar die Remington: 'Ik heb mezelf erop leren typen. Ik schreef als jonge tiener al hele verhalen, tikte fictieve krantenberichten.

'Nee, ik heb er later nooit een van mijn boeken op geschreven, toen ik echt ging schrijven waren er al computers. Maar de geur van de olie van de tikmachine en het rood en zwart van het lint, het stimuleert me nog steeds. Hij staat op een prominente plek in mijn werkkamer en elke keer als vastzit in een scène, kijk ik ernaar. Die aanblik beurt me altijd weer op.'

Schrijfgerei: Remington portable typemachine uit 1920. 'Vanaf mijn 8ste wilde ik schrijver worden. Ik kocht deze typemachine toen ik 12 was, voor tien pond.'

7. Muziek: Bach, Concert voor vier klavecimbels in a klein, BWV 1065.

'Ik ben een groot liefhebber van barokmuziek. Het is de enige muziek die ik tijdens het werken kan horen. De periode daarna, die van Mozart en Beethoven, vind ik te romantisch, die is aan mij minder besteed.

'Johann Sebastian Bach staat eenzaam aan de top. Vooral zijn concert voor vier klavecimbels vind ik van superieure klasse. Er bestaan ook uitvoeringen waarbij het stuk op vier klavieren wordt gespeeld.

'Er is een pianoversie van Deutsche Grammophon die ik dertig jaar geleden heb ontdekt en die ik nog steeds draai. Christoph Eschenbach is orkestleider en een van de pianisten is Helmut Schmidt, de oud-bondskanselier van de West-Duitsland. Ik moet er wel vijfduizend keer naar geluisterd hebben.

'Het feit dat een politicus als Schmidt meespeelt, vind ik erg stimulerend. Het samengaan van hogere kunsten en politiek zag je vroeger veel vaker, tegenwoordig is het wat dat betreft maar armoedig gesteld binnen de politiek.'

Muziek: Johann Sebastian Bach. 'Dit is van superieure klasse. Ik heb het wel vijfduizend keer gedraaid.'

8. Woning: Old Vicarage in Kintbury, Berkshire

'Het huis waar ik woon en werk, waar ik het gelukkigst ben, waar twee van onze vier kinderen geboren zijn.

'Ik heb er tien boeken geschreven. Het Victoriaanse huis uit 1860 was toen nog een halve ruïne, we hebben het helemaal verbouwd. Ik kocht het na het succes van Vaderland, het boek over nazi-Duitsland. Ik had plotseling een flinke zak geld, voor het eerst in mijn leven.

'Mijn vrienden maken er grapjes over: 'Dit is het huis dat Hitler kocht', zeggen ze.

Robert Harris: Conclaaf.
Cargo; 400 pagina's; euro 21,99.

Robert Harris - Conclaaf
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.