Analyse

Als Sap van Dibi verliest, dan zijn de rapen gaar

De affaire over het lijsttrekkerschap van GroenLinks moet de partij om verscheidene redenen serieus zorgen baren. De onenigheid brengt al langer sluimerende weeffouten op een ongelukkig moment aan de oppervlakte.

GroenLinks-fractievoorzitter Jolande Sap (M), Ineke van Gent (R) en Tofik Dibi. Beeld anp

De partij lijkt een compromis te hebben gevonden; het Tweede Kamerlid Tofik Dibi mag door als lijsttrekkerskandidaat, de debatten kunnen beginnen. Daarover zijn de Haagse fractie en het partijbestuur het eens. Probleem opgelost.

Maar door alles wat er is gebeurd, dreigt dit een wel erg ongemakkelijke verkiezing te worden. Winnen van een 'ongeschikte' kandidaat is voor Jolande Sap geen kunst. Mocht Sap van Dibi verliezen, dan zijn de rapen gaar. Bovendien staan, bij nadere beschouwing, de Haagse top enerzijds en de sollicitatiecommissie, de geschillencommissie en het partijbestuur anderzijds lijnrecht tegenover elkaar.

Omslachtig
Sap liet dit weekeinde weten de procedure voor de verkiezing van een lijsttrekker te omslachtig te vinden. Ze heeft flinke druk uitgeoefend om de partijleiding tot een referendum over te halen. Andere Haagse kopstukken zoals Ineke van Gent vielen haar bij, oud-partijleider Femke Halsema zei zich geschaamd te hebben voor de manier waarop met Dibi is omgesprongen. Kort samengevat luidde de kritiek: de procedure is niet meer van deze tijd, in de dynamiek van de moderne Haagse politiek valt een kandidatuur geen weken stil te houden.

Maar de geschillencommissie kwam tot een tegenovergestelde conclusie: het probleem met het advies van de sollicitatiecommissie onder leiding van GroenLinks-senator Tof Thissen was juist dat dat te snel en onzorgvuldig tot stand is gekomen. Van binnen en buiten de partij is onevenredig zware druk uitgeoefend op de commissie-Thissen, vond de commissie.

Het partijbestuur besloot tot iets wat bedoeld was als een Salomonsoordeel: een referendum, maar tegenkandidaat Dibi kreeg overeenkomstig de bevinding van de sollicitatiecommissie wel het predicaat 'ongeschikt' mee.

'Haagse dynamiek'
Achter dit meningsverschil zit iets diepers. In grote delen van de partij leeft weerzin om zich te voegen naar de 'Haagse dynamiek'. Daar wordt de invloed van moderne sociale media als Twitter niet onderkend. Dit gevoel is altijd latent aanwezig geweest. De samenstellende delen van de fusiepartij, bewegingen als PPR, PSP, CPN en EVP, stonden in hun tijd niet bekend om hun conformisme.

Toch was de partij de afgelopen jaren opmerkelijk dociel. Sinds 2006 kende GroenLinks geen grote affaires meer. Dat had zeker te maken met de politieke antenne van de toenmalige voorvrouw Femke Halsema, die potentiële incidenten vaak tijdig onschadelijk maakte.

Ook speelde mee dat de partij al vijftien jaar bezig is te transformeren van getuigenispartij naar potentiële regeringspartij. Paul Rosenmöller was in 2002 dichtbij, tot Pim Fortuyn verscheen en alles anders werd. Tijdens de onderhandelingen over 'Paars Plus' in 2010 viel het de andere onderhandelaars op dat Halsema veel vrijheid genoot en nauwelijks hoefde terug te koppelen. Zolang regeringsverantwoordelijkheid wenkte, werd de Haagse fractie niet voor de voeten gelopen.

Schaduwzijde
Afgelopen zomer al bleek de schaduwzijde van die jarenlange rust; de partij was kritische bejegening ontwend. Toen bleek dat het Tweede Kamerlid Mariko Peters de schijn van belangenverstrengeling op zich had geladen, reageerde GroenLinks als een konijn in de koplampen.

Die gang van zaken vertoont overeenkomsten met de huidige affaire over Dibi: eerst schrik, dan boosheid, vervolgens dagenlang niets en dan veel defensieve verklaringen waarin om de haverklap het woord 'procedures' valt. Dat is niet wat de aanhang verwacht van een progressieve partij. Voor een deel is het forse verlies in de peilingen daaruit te verklaren.

'FC Kunduz
Daarin speelt ook de teleurstelling mee over de preciezere inhoud van het Lenteakkoord van de 'FC Kunduz' - de begrotingscoalitie met ChristenUnie, D66 en de regeringpartijen - die afgelopen week bekend werd.

Dat is voor de partij zo mogelijk nog vervelender: na een moeizame start als partijleider was Jolande Sap met dat akkoord GroenLinks juist voor de derde maal in tien jaar aan het positioneren als potentiële regeringspartij. Met slechts de nu gepeilde vier zetels zou Sap in een formatiedans al snel verworden tot muurbloem. Als dat het vooruitzicht is, heeft de overgebleven achterban nog maar weinig reden zich koest te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden