Reportage

Als nep-Syriër naar Europa

Veel vluchtelingen die Europa willen binnenkomen, maken gebruik van een geheim wapen: een Syrisch paspoort. In de Libanese havengebied Tripoli tiert de handel welig. Maar ook in Turkije is voor 800 dollar zo'n paspoort te krijgen. De contacten lopen via internet.

Vluchtelingen arriveren op het Griekse eiland Lesbos. Beeld anp

Omar al-Abboushi wilde altijd al naar Europa, en dankzij de Syrische vluchtelingencrisis hoopt deze jonge Libanees binnenkort ook eindelijk zijn droom waar te maken. De 21-jarige bouwvakker is al vier maanden niet betaald, in de arme noord-Libanese havenstad Tripoli, en nieuw werk vinden is er niet bij; Syrische vluchtelingen hebben alle banen ingepikt. Maar één ding hebben ze wel goed gedaan, die Syriërs: ze hebben de deur naar Europa op een kier gewrongen. Nog even sparen en dan verkiest ook Omar het ruime sop richting Turkije.

'Van Turkije naar Griekenland ga ik in ieder geval als Syriër', zegt Omar, een kleine jongen getooid met zilveren schakelketting, zijn korte donkerblonde krullen met gel achterover gekamd. 'Maar in Duitsland moet ik nog zien hoe ik het aanpak. Als ik me meld als Libanees, sturen ze me misschien terug. Maar als ik doe alsof ik Syriër ben en ze ondervragen me, val ik misschien door de mand en sturen ze me later ook terug. Ik hak de knoop door als ik er eenmaal ben.'

Voor een echt Syrisch paspoort wordt op de zwarte markt ten minste 800 dollar gevraagd. Onder uv-licht laat deze pas echtheidskenmerken zien.

Gratis zakgeld

Omar volgt duizenden Libanezen die hem afgelopen maanden al voorgingen. De enorme aantallen Syriërs die nu naar Europa trekken, verschijnen ook in de Arabische wereld op de televisieschermen. Moe, nat en koud aan de grenzen, maar uiteindelijk vaak triomfantelijk als ze eenmaal aankomen: nu zijn we toch maar mooi in de EU. Met gratis zakgeld en uitzicht op een verblijfsvergunning, opleiding, werk - een wens die eveneens wordt gekoesterd door talloze armlastige en werkeloze Egyptenaren, Palestijnen en Libanezen. Alleen is het bij hen geen oorlog en dus blijft de deur naar Europa op slot.

Maar in Tripoli hebben ze daar wat op gevonden. De verpauperde noord-Libanese havenstad is sinds deze zomer een knooppunt voor Syriërs die via Turkije richting Europa trekken. In hun kielzog reizen nu ook duizenden Libanezen mee, in de hoop op een toekomst in het beloofde land en gesterkt met een geheim wapen: valse Syrische papieren. Het is een trend die ook vanuit Egypte en Turkije op gang komt, dankzij corrupte Syrische overheidsbeambten en een flinke voorraad blanco paspoorten in handen van de Syrische oppositie, die dringend om geld verlegen zit. Wie betaalt, krijgt Syrische papieren en daarmee toegang tot Europa.

Abdullah Bakka, een mukhtar (wijkhoofd) in het havengebied van Tripoli, heeft de uittocht geprobeerd te tellen. 'De afgelopen vier maanden waren het er zeker tweeduizend uit Mina (het havengebied) alleen al', zegt Bakka (38). 'Eerst de jongemannen. En toen bleek hoe makkelijk het was later ook hele gezinnen. Ze vluchten voor wat er altijd al was: armoede, werkeloosheid, een falende overheid, politiek geweld. Maar sinds de Syriërs massaal naar Europa trekken, is er een maffia ontstaan - hier en daar - die ze erheen smokkelt. Van die structuur maken Libanezen nu ook gebruik.'

Nep Syrisch paspoort

Vrolijke selfies

Bakka's schatting lijkt bescheiden: een mensensmokkelaar die het vervoer naar Europa organiseert, houdt het op vierduizend personen uit Tripoli en 14 duizend mensen uit het noorden van Libanon in zijn geheel. Bij een rondvraag in de stad komen uit alle hoeken en gaten jongens tevoorschijn die druk aan het sparen zijn voor de geplande reis. Vaak omdat de helft van hun vriendengroep het afgelopen zomer al heeft geprobeerd en ze nu plaagt met vrolijke selfies vanuit Europa op Facebook. 'Sinds Europa heeft besloten dat Syriërs naar binnen mogen, proberen wij het ook allemaal', verklaart een van de achterblijvers.

De noord-Libanese stad Tripoli, in een grijs verleden de trotse uitvalsbasis voor de zeegaande kustbewoners van de Levant, is een troosteloze stad. De bevolking lijdt onder apathie van de overheid, die haar matige inspanningen vooral op de hoofdstad Beiroet concentreert. De ooit fiere haven is verpauperd, de jeugd veelal werkeloos en gefrustreerd. Radicale islam tiert er welig. Bij politiek onrust in Libanon gaan ze in Tripoli als eerste op de vuist met een rivaliserende religieuze groep. Eindeloze verzamelingen tieners op afgetrapte scooters maken de stad onveilig. Militiemannen met pistolen in hun broekband lopen rond bij de haven die het startpunt van de reis naar Europa vormt.

Het is onduidelijk hoe groot de markt precies is, maar inwoners van Tripoli zijn bepaald niet uniek in hun vindingrijkheid. Tienduizenden blanco paspoorten zijn in het strijdgewoel verdwenen uit Syrische overheidskantoren en met hen de machines om ze te drukken. De Bulgaarse douane stuitte onlangs op onderdelen voor valse paspoorten en ook de Duitse autoriteiten onderschepten pakketten met valse en echte exemplaren in de post. Op Facebookgroepen waar Syrische vluchtelingen tips uitwisselen, bieden talloze mensensmokkelaars hun diensten aan. Een Syrisch paspoort is simpelweg een van de beschikbare extra opties in je reispakket (zie kader 'De valse pas').

Een familie uit Syrië wacht in het Libanese Tripoli op de boot naar Turkije. Beeld Reuters

Voorwaarden

Abu Mahmoud - niet zijn echte naam - biedt zulke reispakketten aan. Vanuit zijn kantoor in het havengebied van Tripoli, behangen met de foto's van een lokaal parlementslid voor wie Abu Omar en zijn jongens als militie optreden, heeft hij de afgelopen maanden zeker vijftig bootjes met tientallen migranten per stuk naar Turkije gedirigeerd. Hij heeft twee voorwaarden voor het gesprek: niet zijn naam noemen en niet die van de politicus die hem de hand boven het hoofd houdt. Abu Mahmoud specialiseert zich in het opschrapen van de meest kansloze gevallen - zij die zelfs niet legaal naar Turkije kunnen reizen: Palestijnen, Libanezen die door politie of leger worden gezocht, Syriërs zonder papieren. Dat zijn er nogal wat in noordelijk Libanon, dat wemelt van de Syrische rebellen, Libanese militanten en jihadistische strijders.

'Wij brengen migranten in contact met onze mensen in Turkije', zegt Abu Mahmoud. 'Die bieden ze keurig onderdak, totdat ze genoeg mensen hebben om een zodiac naar Griekenland mee te vullen. Vandaar zorgen we voor vervoer naar Macedonië. Met bussen hè, heel netjes. We laten ze niet lopen. Voor 1.200 dollar garandeer ik de reis van Turkije naar Macedonië. En een Syrisch paspoort is 1.200 extra, kun je zelf je naam kiezen. Een identiteitsbewijs is honderd dollar, maar het is beter als je ook een rijbewijs en geboortecertificaat koopt. Duurder, maar geloofwaardiger.'

Opgeruimd

Eigenlijk bewijst Abu Mahmoud de regering in zijn land een dienst, zegt hij: ze zijn al die werkeloze Libanezen, Syrische vluchtelingen en armlastige Palestijnen liever kwijt. Daarom laten ze hem ook ongemoeid; iedereen kent de bootjes waarmee Abu Omar hen 's nachts naar Turkije vaart, maar leger en politie leggen hem geen duimbreed in de weg. 'Of je nu wordt gezocht of niet, ze laten je gewoon gaan. Palestijn, Libanees, of Syriër - opgeruimd staat netjes.'

Het grootste deel van de aspirerende Libanese migranten is simpelweg op zoek naar een toekomst, heeft maanden knarsetandend de Syrische intocht in Europa gevolgd en toen besloten zelf ook een poging te wagen. Omar, de tengere Libanese bouwvakker die spaart voor een overtocht, werkte vroeger als timmerman en waste auto's. Vetpot was het nooit, maar hij had wat geld en kon tenminste met opgeheven hoofd over straat. Maar sinds Syrische vluchtelingen massaal neerstrijken in Tripoli, hebben zij al dat die baantjes overgenomen. Zij werken immers voor minder geld. Nu zit Omar zonder betalend werk, kans op een behoorlijke opleiding of een toekomst. En plotseling is daar die weg naar Europa, die verkocht wordt als een deur-tot-deurreis met gegarandeerd succes.

Voor een echt Syrisch paspoort wordt op de zwarte markt ten minste 800 dollar gevraagd.

Angstaanjagende stap

Of al die Libanezen straks daadwerkelijk een leven als nep-Syriër in Europa proberen op te bouwen, is nog even afwachten; voor velen is dat toch een angstaanjagende stap. Omar wil een Syrische identiteitskaart - een paspoort is te duur - gebruiken om Griekenland te bereiken, maar net als veel van zijn vrienden zou hij op zijn eindbestemming het liefst eerlijk zijn. 'Ik wil mijn nieuwe leven niet met een leugen beginnen, dat is niet netjes', zegt hij. 'Ik hoop dat ze zien dat ik kom om te werken en te studeren, om bij te dragen en te bewijzen dat ik het waard ben. Dat is toch de meest logische manier om een verblijfsvergunning te krijgen?'

Bovendien: zeven van zijn vrienden uit Tripoli zitten inmiddels in Duitsland en Zweden, en whatsappen dat de ondervragers in die landen echt niet overal intrappen. 'In Zweden huren ze zelfs al Syriërs in voor de ondervragingen', meldt een van de jongens. Omars vrienden whatsappen ook verhalen terug over Libanezen die op hun eigen paspoort asiel hebben aangevraagd en nu te horen krijgen dat ze weg moeten. Hij is er nog niet uit.

Niet iedereen maakt zich zorgen over ontdekking. Via een krakerige verbinding vanuit een noord-Europees asielzoekerscentrum vertelt een jonge Libanees - op papier nu een Syriër - dat zijn valse paspoort genoeg was voor een papier waarmee hij twee maanden kan blijven. Na die twee maanden hoort hij of hij een verblijfsvergunning krijgt of dat meer onderzoek volgt. Hij denkt dat hij ermee wegkomt: het paspoort is niet van echt te onderscheiden. 'En er zijn veel Syriërs hier, ze kunnen niet alles diepgaand onderzoeken. Mijn paspoort is goed. Heb je alleen een Syrische id-kaart, dan zijn ze wantrouwiger.'

Als we verder doorvragen wordt de verbinding door de Libanees die het paspoort voor zijn vriend in Europa regelde. Hij is bang dat er iemand meeluistert. Met een grijns spreekt hij even later toch zijn vertrouwen uit op een goede afloop: 'Man, we hebben het perfect aangepakt. Zijn paspoort is origineel, gekocht van de Syrische oppositie in Turkije. We hebben als zijn adres opgegeven, dat van een Syrisch familielid waarbij hij vroeger in Syrië vaak op visite ging. Dat is het enige stukje Syrië dat hij kent. Alleen maken we ons zorgen om zijn accent, dat is hartstikke Libanees.' Hij grinnikt. 'Maar daar hebben we hem op getraind: aaaa, niet èèè.'

Op dit moment ligt de hele operatie grotendeels op haar gat: het dondert en bliksemt rond deze tijd boven de Middellandse Zee en de dood van tientallen Syriërs op weg van Turkije naar Griekenland deze maand heeft er aardig ingehakt bij de 'Syrische vluchtelingen' van Libanese afkomst. Maar dat is tijdelijk, zegt Abdullah Bakka, het wijkhoofd in het havengebied: 'Ze gebruiken de winter om zich voor te bereiden. Zodra het lente wordt, loopt het de hele boel hier leeg.' Een grote grijns verschijnt op zijn gezicht. 'Misschien ga ik zelf ook. Als wijkhoofd verdien je nauwelijks wat en dit is het moment.'

Taliban-dreigbrieven
Zeer gewild in Afghanistan, dezer dagen: dreigbrieven van de Taliban. Ze zijn bijna altijd vervalst en Afghanen die het bestaan in hun door burgeroorlog geteisterde land beu zijn, gebruiken ze om hun asielaanvraag in Europa te onderbouwen. De prijs kan volgens vervalsers oplopen tot 1.000 dollar voor een geloofwaardig uitziende brief. Handgeschreven brieven met het logo van het Islamitisch Emiraat van Afghanistan (de officiële naam van de Taliban) vormden ooit een serieus probleem.
Ze werden gestuurd aan burgers die samenwerkten met de buitenlandse troepenmacht of met het Afghaanse leger, met de waarschuwing dat hun misdaden bestraft zouden worden. Maar de Taliban zeggen dat ze de praktijk allang hebben gestaakt.
Volgens woordvoerder Zabiullah Mujahid bellen de Taliban heel soms de familie van mensen die met de regering samenwerken, met het dringende verzoek daarmee te stoppen. De 35-jarige Mhukamil, een vervalser in Kabul, schat dat 99 procent van de dreigbrieven vals zijn. Zelf heeft hij er al twintig verkocht. Zijn manier van werken is simpel: een brief met de beschuldiging schrijven en daar het logo van de Taliban boven zetten, gekopieerd van hun website. Aan potentiële klanten geen gebrek. De Afghaanse regering denkt dat eind dit jaar 160 duizend Afghanen het land verlaten zullen hebben, vier maal zoveel als in 2013.
Door: Rob Vreeken

De valse pas

In Turkije bestaat een levendige handel in Syrische paspoorten. Via Facebook leggen we contact met een handelaar, een Syriër die is gevlucht uit Aleppo en nu in het zuidwesten van Turkije nabij Antalya zijn handel drijft. We spreken hem via viber, de gratis internettelefoondienst, en doen ons voor als Palestijn van de Westelijke Jordaanoever die in Turkije zit en naar Nederland wil. Door ons verleden komen we niet in aanmerking voor asiel. We hebben daarom een Syrisch paspoort nodig. We winnen het vertrouwen van de man door ons Arabisch accent dat door veel Palestijnen wordt gesproken. 'In je paspoort zet ik wel een district in Syrië waar veel Palestijnen wonen.'

Er volgen zes telefoongesprekken. We vragen naar bewijs van zijn werk. Hij stuurt ons via internet foto's toe. Een vals Syrisch paspoort kost 400dollar. Dat paspoort is niet geschikt om per vliegtuig mee te reizen, waarschuwt hij. Het laat geen echtheidskenmerken zien als het onder uv-licht wordt gehouden. Daarvoor heb je een echt (gestolen) blanco Syrisch paspoort nodig. Zo'n paspoort kost 800 dollar. De paspoorten worden gemaakt met apparatuur die door de Syrische autoriteiten werd gebruikt, maar tijdens de burgeroorlog is gestolen.

De documenten zijn niet van echt te onderscheiden. Met één verschil: de passen staan niet geregistreerd in Syrië. Je kunt er wel Turkije mee uitreizen en er EU-landen mee binnenkomen. Maar als je naar Syrië reist, zal het bedrog mogelijk worden ontdekt. De man stelt voor dat we digitaal een foto sturen. We kunnen desnoods een dag bij hem logeren. De pas is binnen 24uur klaar. De man vertelt dat hij onderdeel is van een groter netwerk van handelaren. Hij krijgt naar eigen zeggen tien verzoeken per dag doorgespeeld voor valse documenten.

Door: Sakir Khader

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden