Opinie

Als negenduizend mensen roepen dat je je niet hoeft te schamen, waarom zou je dan nog?

De muur van Mussert mag blijven. De minister heeft deze week besloten dat het een rijksmonument wordt. Het laatste stuk muur van wat ooit een imposant NSB-bouwwerk was, staat al jaren af te brokkelen op een camping in Lunteren. Het platform van waaraf de grote leider ooit zijn kameraden toesprak, is er meteen na de oorlog al afgesloopt. De droevige camping die er nu is, is het tegenbeeld van de glorie ooit. In de jaren dertig verzamelden duizenden NSB'ers zich hier met Pinksteren. Niet om te herdenken dat de Heilige Geest werd uitgestort, ook wel bekend onder de naam de grote trooster, maar om de grote leider te zien: Anton Mussert, die door zijn vrouw ook wel Boems werd genoemd, omdat hij zo onhandig was en altijd overal tegenaan liep.

Het is heel gemakkelijk om Mussert belachelijk te maken. Hij was een naïeve molligerd, die trouwde met zijn tante, en een affaire had met zijn achternicht. Een man die zijn colbert en vest uittrok vlak voor zijn executie om aan zijn zwager door te geven die dezelfde maat had als hij en wel een goed pak kon gebruiken. Zijn broek hield hij aan, omdat zijn zus hem had verboden in zijn onderbroek voor het vuurpeloton te verschijnen.

Iemand die altijd het beste met Nederland voor had gehad. Hij erkende na de oorlog dat hij met de NSB weliswaar gecollaboreerd had, maar enkel om erger te voorkomen. Met het idee van een Germaanse statenbond had hij juist willen verhinderen dat Nederland door Duitsland geannexeerd zou worden, zoals de SS wilde. Tijdens zijn proces betoogde hij nog dat de NSB een bovengrondse verzetsbeweging tegen de SS was geweest. Hij sprak daar trouwens zo vol vuur, dat hij in de rechtszaal de aanwezigen eens per ongeluk aansprak met 'mijne getrouwen'.

Een historicus vroeg hem vlak na de oorlog: 'Vond U zich zelf niet ongeschikt als leider, omdat U de dingen zoo laat doorzag?'

Mussert zei: 'O nee, want menschen die zoo goed alles doorzien, die deugen niet. Ik kan beter honderdmaal bedrogen worden dan een maal te bedriegen. Ik heb inderdaad een zekere naïviteit, maar geloof dat dat goed is.'

Mussert was tot ver in de jaren dertig nog beledigd als men zijn partij antisemitisch noemde. In 1938 hield hij in Amsterdam een toespraak voor negenduizend NSB'ers en kondigde daar aan dat de NSB werd gesloten voor Joden. Die lid waren, mochten vooralsnog blijven.

Voor hij dit zijns inzien zeer redelijke besluit aankondigde, wilde hij zich alvast verdedigen tegen zijn vijanden die dit wel weer antisemitisch zouden vinden, en hij stelde zijn kameraden een retorische vraag: 'Zijn wij antisemiet?', verwachtend dat zij dit met z'n allen zouden weerspreken.

Maar de kameraden riepen enthousiast: 'Jaaa!'

Mussert wist even niet meer wat te zeggen. Antisemitisme was toch iets om je voor te schamen? Maar als negenduizend mensen roepen dat je je niet hoeft te schamen, waarom zou je dan nog? Wat een bevrijding.

Hij boog dus mooi mee en sprak: 'Meer en meer blijkt dat in de machten die het volk ondergraven, joden een belangrijke rol spelen. Deze machten hebben wij te breken. Wil men dit antisemitisme noemen, mij wel.'

Ik probeer me voor te stellen wat er vandaag de dag zou gebeuren als Thierry Baudet aan zijn aanhang zou vragen: 'Zijn wij racistisch?' Zou ik er mijn geld op durven inzetten dat ze 'nee' zouden roepen? Of ben ik dan even naïef als de grote leider?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden