Bellen metJoost de Vries in Bolivia

‘Als Morales straks terugkeert naar Bolivia is de grote vraag welke rol daar voor hem is weggelegd’

De Beweging naar Socialisme (MAS) van ex-president Evo Morales heeft opnieuw de verkiezingen gewonnen in Bolivia. Als zijn partij straks weer aan de macht is, zal hij zeker willen terugkeren naar het land. Maar welke rol er voor hem is weggelegd, weet niemand. We bellen met correspondent Joost de Vries.

Joost de Vries interviewt jonge aanhangers van de MAS (de partij van ex-president Morales) over een gewelddadige clash in Sacaba, Bolivia. Het leger reageerde met traangas en kogels op een protestmars, elf mensen kwamen om.Beeld Joost de Vries

Ha die Joost, je bent in Bolivia vanwege de verkiezingen daar. De uitkomst is verrassend: de Beweging naar Socialisme (MAS) van ex-president Evo Morales won, met ruim 50 procent van de stemmen. En dat terwijl Morales een jaar geleden het land nog ontvluchtte, omdat er bij de door hem gewonnen verkiezingen zou zijn gefraudeerd.

‘Dat de MAS zo’n stevige overwinning boekte was onverwacht, ze presteerden veel beter dan in de peilingen. De officiële telling is nog gaande, maar de exitpoll toonde een gapend gat tussen MAS-kandidaat Luis Arce en de rest. Dat betekende in elk geval dat het rustig bleef in Bolivia, want de vrees was dat de MAS-aanhangers zich zouden roeren als hun partij niet zou winnen. Dan was het ook de vraag geweest of ik door alle wegblokkades nog wel het MAS-gebied, waar ik dit weekend verbleef, had kunnen verlaten.

‘Ik was in El Trópico, hét Morales-bastion. Een plek tussen de Andes en het laagland in. De hitte is er tropisch, vandaar de naam El Trópico. Het is ook de perfecte plek om coca te verbouwen. Morales werd hier als vakbondsman groot tussen de cocaboeren. ‘El Evo’ is er nog steeds een god, vooral de oudere generatie blijft hem trouw, omdat hij als inheemse president een stem gaf aan de onderklasse en aan de inheemse Bolivianen die eeuwenlang ondergeschikt waren aan de lichter getinte elite.

‘Hij emancipeerde mensen, bouwde scholen, sportvelden, markthallen en asfalteerde wegen. Al is het niet zo dat mensen alleen vanwege Morales op de MAS hebben gestemd. Er zijn ook kiezers, van links tot midden, die een zware kater hebben van de interim-regering die na hem aan de macht kwam.’

Dat was een rechtse regering, toch?

‘Ja, een stevig rechts interim-kabinet. Onder leiding van Jeanine Añez, een tot voor kort onbekende parlementariër. Haar dubieuze presidentschap wordt haar door veel Bolivianen kwalijk genomen. Ze heeft zich bijvoorbeeld gekandideerd, terwijl ze had beloofd alleen waarnemer te zijn met dit kabinet. Ze reageerde met geweld op de protesten van MAS-aanhangers. Onder haar leiding was de aanpak van corona heel rommelig, met relatief veel doden tot gevolg. De economie is gekelderd en de armoede toegenomen. Dat komt deels door corona, maar ook door wanbeleid van een chaotische, tijdelijke regering. Ik denk dat veel Bolivianen hebben gedacht: als dit is wat een rechtse regering inhoudt, dan stem ik toch liever weer op de MAS.’

Beeld Joost de Vries

Is er nog plek voor Morales in de leiding van zijn land? Hij zit nog altijd in ballingschap in Argentinië.

‘De grote vraag is: gaat Morales nu als een schaduw over zijn opvolger Luis Arce hangen? Morales wil zeker terugkeren naar Bolivia, dat zal ook wel lukken als zijn partij straks weer aan de macht is. Maar welke rol er voor hem is weggelegd, weet niemand. Vooralsnog is hij op afstand en houdt ook zijn opvolger voorzichtig enige afstand van hem. Arce belooft een regering van eenheid en hij begrijpt dat Morales, laten we het mild zeggen, niet bij iedereen geliefd is.

‘Het grote aantal MAS-stemmers is ook te verklaren doordat er nu een andere man aan het roer van de partij staat. Arce is een heel ander type dan Morales. Geen inheemse Boliviaan, geen man van het volk, meer middenklasse. Een gestudeerd man, hij was een populaire minister van Financiën en Economische Zaken. Wel een beetje een saaiig type, maar een strategische keuze van de partij. Hij spreekt mogelijk ook kiezers aan die zich niet meer thuisvoelden bij Morales.

Wordt Morales nog wel vertrouwd, na de vorige verkiezingen?

Veel Bolivianen die al jaren genoeg hadden van Morales, zijn ervan overtuigd dat die verkiezingsuitslag keiharde fraude was. Wat er gebeurde: ’s avonds was er een prognose dat Morales afkoerste op een tweede ronde met zijn grote rivaal Carlos Mesa. Hij had niet genoeg stemmen om meteen te winnen. Toen was er een storing in het systeem en een paar dagen later had Morales ineens wel genoeg stemmen voor het presidentschap. Morales heeft toen na weken van protest nog geopperd nieuwe verkiezingen te houden, maar dat was te laat. Het leger vond dat hij moest aftreden. Dat gebeurde ook, hij kon niets anders.

Oproep voor een mars tegen 'de fraude van de MAS' in Santa Cruz, Bolivia, afgelopen dinsdag.Beeld Joost de Vries

‘Het wantrouwen zit inmiddels zo diep dat iedereen de ander van fraude verdenkt. Rechtse mensen zullen zich het slachtoffer voelen van nieuwe fraude nu de MAS heeft gewonnen. En MAS-aanhangers voelen zich weer het slachtoffer van het rechtse kamp, ze zeggen dingen als: goddank dat ze tenminste geen fraude hebben gepleegd.’

Op foto’s lijkt het er niet op dat Bolivianen veel afstand houden tot elkaar. Is dat nog een onderwerp van gesprek daar?

Tot twee maanden geleden waren hier nog vrij strenge regels. Het ging ook echt slecht met de pandemie: er stierven 8.500 mensen op een bevolking van 11 miljoen. Nu is er wel een avondklok, maar het gewone leven heeft zich hervat. In Santa Cruz de la Sierra, het bastion van de rechtse kandidaat ‘Macho’ Camacho, kwam ik vorige week meteen in een mensenmassa terecht, een grote campagnebijeenkomst. Ik had wel een mondkapje op, veel anderen niet. Daar is het dan gewoon feest, alsof Covid-19 niet bestaat.’

Hoe ga jij daarmee om?

‘Ik ben geneigd me te voegen naar de mores van het land. Als je je hotel niet uit durft vanwege corona, kun je ook je werk niet goed doen als correspondent. Het verschilt ook erg per land. In Mexico, waar ik woon, hebben heel veel mensen een mondkapje op en houden ze afstand. Maar in Brazilië zag ik dat de omgang met de coronaregels een stuk losser is. Gewapend met mondkapje en handgel begeef ik me toch tussen de mensen, want daar is het verhaal.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden