Als medicijn tegen terreur is raketschild erger dan de kwaal

Het voornemen van de VS een raketschild te bouwen vormt een belasting die de wereldgemeenschap zich niet kan veroorloven nu solidariteit tussen alle democratieën het voornaamste wapen is tegen de dreiging van terreur, concluderen Bert Koenders en Frans Timmermans....

DE Volkskrant betoogde woensdag (12 september) dat de Amerikanen gelijk hadden met hun plannen voor een raketschild in de ruimte. Maar stel dat de Verenigde Staten op 11 september al onder de bescherming van dit schild had gelegen. Wat zou er dan anders zijn geweest? Helemaal niets. Althans niet voor de duizenden mensen die het slachtoffer zijn geworden van beestachtig terrorisme. Want het schild biedt geen bescherming tegen deze vorm van geweld. Er is niet veel meer voor nodig dan een paar fanatici met geld en enig organisatorisch talent om dood en verderf te zaaien.

Nu waren vliegtuigen de wapens, het valt niet uit te sluiten dat in de toekomst chemische of biologische massavernietigingswapens worden ingezet. De inhoud van een reageerbuisje ziektekiemen in het drinkwater is genoeg voor een massaslachting. Het is overduidelijk dat er altijd wel een gek te vinden is die tot zo'n gruweldaad in staat is. Niemand kan de ogen sluiten voor de internationale risicosamenleving waarin wij leven.

Met een raketschild zouden wel inmiddels de internationale verhoudingen anders zijn. Men mag aannemen dat een Amerika dat zich veilig zou wanen, zich verder aan haar internationale verantwoordelijkheid zou gaan onttrekken. Unilateraal beleid zou de transatlantische solidariteit, die nu van zo'n wezenlijk belang is voor de bestrijding van het internationale terrorisme, zeker een gevoelige slag hebben toegebracht. Europa heeft nu terecht veiligheidspolitieke en menselijke lotsverbondenheid met de Amerikanen beleden, maar dat is geen blanco cheque.

Men mag hopen dat Amerika niet tegelijkertijd doof blijft voor Europese bezwaren tegen het raketschild. Het wantrouwen bij belangrijke landen als Rusland en China, waarmee de verhoudingen nog lang niet zijn uitgekristalliseerd, zou zijn gevoed. Logisch, als de Amerikanen overleg aanbieden, maar slikken of stikken bedoelen. Het risico van een nieuwe wapenwedloop, tot zelfs in de ruimte, is bepaald niet denkbeeldig.

Het navrante is dat al deze negatieve gevolgen de internationale verhoudingen zwaar belasten lang vóór er ook maar een begin is gemaakt met het daadwerkelijk bouwen van het raketschild. Een dergelijke belasting kan de wereldgemeenschap zich niet veroorloven op het moment dat solidariteit tussen alle democratieën het voornaamste wapen is tegen de dreiging van terreur.

Het heeft weinig zin over dit alles nu te speculeren, we moeten ook de tijd nemen de situatie grondig te analyseren, maar kristalhelder is wel dat de bedreiging van vrede en veiligheid die zich zo gruwelijk heeft geopenbaard een ander antwoord vraagt dan terugtrekking achter een nieuwe waterlinie, hoe 'high-tech' ook. Terrorisme is natuurlijk niet de enige bedreiging.

Na het einde van de Koude Oorlog is de dreiging van wederzijdse algehele vernietiging goeddeels verdwenen, maar is de wereld ook minder voorspelbaar geworden. Een verkrampt machtsevenwicht, dat er voor zorgde dat veel conflicten als het ware bevroren werden, maakte plaats voor een fluïde situatie met nieuwe kansen, maar ook nieuwe bedreigingen. Conflicten ontstaan nu binnen landen en kunnen, indien niet internationaal aangepakt, zich als een veenbrand over hele continenten verspreiden.

Landen waar dictators de baas zijn, werden vroeger door één van de supermachten in toom gehouden, uit angst voor verstoring van het zo precaire machtsevenwicht. Vandaag mogen zij langer hun gang gaan, want bij de afwezigheid van de dreiging van totale vernietiging laat de internationale gemeenschap na spoedig in te grijpen, niet zelden uit angst voor lijf en leden van eigen troepen. Dictators gebruiken de manoeuvreerruimte om zich te bewapenen, waarbij ze zelfs ballistische raketten en massavernietigingswapens proberen te verwerven, primair gericht tegen de concurrentie in de regio, maar ook inzetbaar tegen de machtigen der aarde. Dat is een rechtstreekse bedreiging voor de vrede, die internationaal moet worden aangepakt.

Een raketschild zou voor een deel deze dreiging voor enkele landen weg kunnen nemen, maar nooit meer dan een deel. Maar aan deze oplossing zitten zoveel problemen voor de internationale verhoudingen vast, dat het medicijn erger is dan de kwaal. In ieder geval blijft multilaterale wapenbeheersing een cruciaal ingrediënt.

Onderontwikkeling en uitzichtsloosheid maken mensen radeloos en redeloos en leveren een voedingsbodem voor terrorisme en agressie jegens andere volkeren of landen. Culturele en etnische tegenstellingen dienen vaak als brandstof, maar zijn niet de oorzaak van de conflicten. De groeiende kloof tussen arm en rijk maakt dit alleen maar erger. Groeperingen die geweld gebruiken veroorzaken een instabiele internationale situatie, waardoor democratieën onzeker worden en dictatoriale regimes nog meer speelruimte krijgen.

Daarom vinden terroristen altijd wel ergens onderdak en kunnen ze zelfs mondialiseren. Repressief optreden kan hiervoor nooit een sluitende oplossing bieden, al moet wel snel een effectieve internationale agenda voor terrorismebestrijding worden geformuleerd. Open samenlevingen zullen altijd kwetsbaar blijven. Alleen veel effectievere internationale samenwerking kan gerechtvaardigde onzekerheden bij de bevolking wegnemen. Solidariteit, bij het effectief bestrijden van terrorisme, maar evenzeer bij het oplossen van langslepende conflicten, bij het bevorderen van de internationale rechtsorde en, voor alles, bij het tot stand brengen van een eerlijkere verdeling van de rijkdommen die de aarde heeft te bieden, is het echte antwoord.

Terecht groeit het protest tegen de mondiale ongelijkheid, maar terrorisme mag nooit worden goedgepraat en moet hard worden bestreden. Daarbij speelt militaire capaciteit een belangrijke rol, want democratieën moeten hun kracht tonen als fundamentele waarden worden bedreigd, maar het is slechts een tandwiel in het internationale raderwerk dat verder bestaat uit de andere instrumenten van conflictpreventie en -oplossing, met het perspectief op ontwikkeling als fundament.

Deze uitgangspunten verdragen zich niet met oplossingsrichtingen als een raketschild, die toch vooral uitgaan van het principe 'samen voor ons eigen'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden