ANALYSE

'Als Marijnissen écht verdwijnt, zou dat een aderlating zijn'

Jan Marijnissen heeft de SP zien opgroeien. Nu stopt hij. Maar kan de SP wel zonder Marijnissen?

Jan Marijnissen Beeld epa
Jan MarijnissenBeeld epa

Zelf vindt Marijnissen het een goed moment om te stoppen als partijvoorzitter. 'Het is volbracht', zei hij woensdag in het AD. 'De partij staat er goed voor. De organisatie staat en we hebben goede mensen in huis. Ik vertrouw erop dat we goede kandidaten kunnen vinden om mij op te volgen.'

Dat mag zo zijn, maar Jan Marijnissen is niet zomaar een partijvoorzitter. In de Nederlandse politiek is niemand te vinden die zo vergroeid is met zijn partij als Marijnissen. Sinds 1988 is hij de baas in zijn partij. 'Gigantisch lang, on-Nederlands lang', zegt Gerrit Voerman, hoogleraar politieke geschiedenis in Groningen. 'De hele partij is rond Marijnissen gebouwd.' Met Marijnissen lukte het de SP in de Tweede Kamer te komen in 1994. Om de partij te laten groeien, tot 25 zetels in 2006. 'Het succes van de SP komt in grote mate op het conto van Marijnissen.'

Invloed

Een verklaring heeft Voerman ook. 'Marijnissen is heel uitgesproken en weet wat hij wil. Heeft sterke retorische kwaliteiten. Laat zich niet de kaas van het brood eten, zoals Roemer nog wel eens gebeurt.' Voerman verontschuldigt zich voor al zijn loftuitingen, gaat dan verder. 'Hij heeft veel kennis paraat, een duidelijk perspectief, de afkeer van het neoliberalisme. Hij is een strateeg, die nu ongetwijfeld nog een enorme invloed heeft.'

Inderdaad zijn er weinig vergaderingen waarbij de SP-voorzitter niet aanschuift. Elke dinsdag is hij in de Tweede Kamer en woont hij de vergaderingen van de fractie bij. Symbolisch voor zijn macht is zijn werkkamer in Den Haag, op een paar passen van SP-leider Emile Roemer. Bij de provinciale verkiezingen was Marijnissen ook nog campagneleider.

Die alomtegenwoordigheid kan ook verstikkend zijn. De SP nam weliswaar afscheid van Mao en Lenin, maar niet van autoritair leiderschap. Jan Marijnissen schrok er niet voor terug een Kamerlid als Agnes Kant publiekelijk uit te kafferen. Het afgelopen jaar begonnen SP'ers kritiek te uiten.

'Die man is zo autoritair, het is bij de beesten af', zei de Brabantse SP-gedeputeerde Johan van den Hout in maart nog. 'Het wordt tijd dat hij plaatsmaakt voor een andere voorzitter.'

De verbale kracht van Marijnissen lijkt tegelijkertijd zijn zwakte te zijn. 'Er zou meer ruimte voor discussie moeten zijn', zegt ook Mirjam Janson, voorzitter van afdeling Harderwijk. Begrijp me niet verkeerd, zegt ze, ik wil niet altijd degene zijn die kritiek spuit, ik heb een positieve instelling. 'Maar ik heb er veel moeite mee dat het bestuur veel oplegt en blokkeert. Wie op welke plek komt, bijvoorbeeld. De partij is volwassen geworden. Dat moet consequenties hebben voor de manier waarop je met elkaar omgaat. De partij zou minder top-down kunnen worden georganiseerd.'

Marijnissen denkt daar heel anders over. 'De belangrijkste taak van de voorzitter is eenheid te bewaren', zegt hij in het AD. De nieuwe voorzitter zal in het najaar op een congres worden gekozen. Kandidaten kunnen zich melden. Helemaal weg zal Marijnissen daarna niet zijn, denkt Voerman. Hij verwacht dat Marijnissen zich zal blijven bemoeien met zijn partij. 'Het zou een aderlating zijn als hij zou wegvallen, maar ik denk niet dat hij wegvalt.' Het is zoals een SP-Kamerlid het zegt. 'Jan Marijnissen is een functie in onze partij.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden