Als Kosovo netjes stemt, lonkt vrijheid

'Thaci', schreeuwt een jongeman tegen een passerende auto. En nog eens: 'Tha-ci!' De automobilist is kennelijk niet voor Thaci. Of niet genoeg....

Donderdag beheersen Hashim Thaci, zijn partij PDK (Democratische Partij van Kosovo) en hun aanhangers Pristina. Vijftigduizend mensen vullen het voetbalstadion en later de straten van de hoofdstad. Met auto's en bussen zijn zij uit alle hoeken van Kosovo gekomen om nog één keer Hashim Thaci toe te juichen, de voormalige leider van het Kosovo Bevrijdings Leger (UCK). Met Thaci juichen ze voor datzelfde (opgeheven) UCK, voor de soldaten en bevrijders van Kosovo.

Zaterdag kunnen ze gaan stemmen. Kosovo, of Kosova zoals de Albanezen het noemen, gaat voor de eerste keer sinds de oorlog naar de stembus. Thaci en Rugova zijn geen kandidaat, maar dat lijkt niemand te beseffen. Zoals ook niemand lijkt te beseffen dat dit slechts lokale verkiezingen zijn.

In het stadion van Pristina gaat het donderdag om Hashim Thaci, zoals het een dag eerder in dat zelfde stadion ging om Ibrahim Rugova en diens LDK (Democratische Liga van Kosovo). En Rugova en Thaci spelen het spel mee .

Formeel kiezen 900 duizend geregistreerde kiezers zaterdag dertig nieuwe regionale en lokale besturen. Die nieuwe besturen nemen de leiding over van de geïmproviseerde besturen die na het vertrek van de Servische troepen zijn ingesteld. Bijna overal in Kosovo heeft het UCK het bestuur naar zich toe getrokken . Zaterdag staat de positie van al die zelfbenoemde burgemeesters en raadsleden op het spel.

De verkiezingen zijn een test, die bepalend kan zijn voor de toekomst van Kosovo. 'Het is een test voor het democratisch gehalte van Kosovo en van de Kosovo-Albanezen', zegt Roland Bless, woordvoerder van de OVSE die met de VN de verkiezingen heeft georganiseerd. 'Als ze deze test verprutsen kunnen ze landelijke verkiezingen wel vergeten.' De Albanezen willen in het voorjaar een landelijke regering van Kosovo kiezen, wat een laatste stap zou zijn op weg naar onafhankelijkheid. De verkiezingen moeten netjes verlopen, de partijen moeten tonen dat zij tegen hun verlies kunnen, en dat zij functionerende besturen kunnen vormen.

Behalve een test voor de democratische gezindheid van de Albanezen zullen de verkiezingen de eerste graadmeter zijn voor de ware machtsverhoudingen. Zaterdag zal blijken hoe sterk Rugova, hoe sterk Thaci en hoe sterk de derde belangrijke politieke speler Ramush Haradinaj (en zijn partij AAK, Alliantie voor de Toekomst van Kosovo) feitelijk zijn.

Partijprogramma's spelen geen rol. Allemaal prediken zij de onafhankelijkheid van Kosovo, zijn zij voor vrijheid en democratie, tegen corruptie en voor de integratie van Kosovo in Europa en de NAVO.

De echte keuze in Kosovo gaat vooral over de stijl. De kiezers kiezen voor de stijl van de 'oude garde' van Ibrahim Rugova, of de stijl van de 'nieuwe generatie', de 'soldaten': van ex-opperbevelhebber Thaci en ex-commandant Ramush en hun gevolg van vooral ex-commandanten van het UCK.

Vijftigduizend mensen scanderen donderdag in Pristina het sinds lang niet meer gehoorde 'UCK' als Thaci heeft gesproken. Zijn stijl is die van de confrontatie. Wie niet stemt op de PDK (het UCK) kiest voor de vijand.

Thaci belooft onafhankelijkheid, en hij belooft daar geen halt te zullen houden: hij zal de Serviërs verdrijven uit de vallei van Presevo in Oost-Servië . Hij zal geen compromissen sluiten, zoals 'de oude klasse', die 'Kosova wil terugbrengen onder Servië'. Met 'oude garde' doelt hij op Rugova, die volgens hem bereid is de onafhankelijkheid van Kosovo uit handen te geven.

Ook Rugova belooft, op een andere dag in hetzelfde stadion, onafhankelijkheid. Zonder compromissen. Geen Albanees gelooft dat Kosovo na alles wat is gebeurd nog onder Servisch bewind zal terugkeren.

Geen Serviër in Kosovo gelooft dat de verkiezingen iets zullen veranderen aan hun belabberde situatie. Zij leven opgesloten in enkele enclaves, bang voor aanhoudende terreur en geweld door Albanezen. Dus boycotten de Servïers de verkiezingen .

'Het is een moreel gebaar', zegt Roland Bless, woordvoerder van de OVSE . 'Toen er verkiezingen waren voor het Joegoslavische presidentschap gingen er 45 duizend Serviërs naar de stembus. Dat geeft aan dat ze zich meer bij Joegoslavië dan bij Kosovo betrokken voelen.'

In de plaatsen waar nog Serviërs wonen, zullen zij toch worden vertegenwoordigd. Bernard Kouchner, de vertegenwoordiger van de VN in Kosovo, heeft het recht vertegenwoordigers aan te wijzen. En dat recht zal hij, aldus Bless, gebruiken. 'De Serviërs krijgen natuurlijk minder vertegenwoordigers dan zij hadden gehad als zij wel hadden meegedaan. Je moet zo'n boycot niet belonen', zegt Bless bestraffend.

Het worden kortom puur Albanese verkiezingen, en de Albanezen zijn volledig doordrongen van het belang daarvan. 'Iedereen gaat stemmen', zegt Jeton, een student in Pristina. 'Ik ook. Op Rugova. De LDK-kandidaat hier heet Nexhat Daca. Dat is mijn scheikundeprofessor. Hij heeft mij al twee keer laten zakken. Ik haat die man. Maar ik doe een blinddoek voor en stem op hem. Ik kan niet anders.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden