Als KFOR niet kijkt, gaat de grens open

'KFOR staat boven', roept een oude man die de modderige weg af komt lopen. Verderop lummelt een groepje jongemannen. Ze wachten....

Officieel heeft KFOR de grens met Servië afgegrendeld. Officieel komen er geen voorraden en manschappen van Kosovo de vijf kilometer brede bufferzone in, die is bezet door rebellen van het Albanese Bevrijdingsleger voor Presevo, Medvedje en Bujanovac (UCPMB). Maar weggetjes zoals dit modderpad controleren ze maar enkele uren per dag, en nooit 's nachts.

Voorbij de controlejeep verandert de weg in een glijbaan van modder en scherpe rotsen. Commandant 'Luli' stuurt zijn jeep moeizaam dieper de bufferzone in. De weg bestaat al gauw alleen nog uit een reeks diepe voren, waarin de jeep gevangen zit als een trein in de rails. Volg het spoor en je komt automatisch bij het volgende dorp, en bij de volgende commandopost van het UCPMB. Bijna alle mannen in de zone zitten in 'het leger'. De meeste vrouwen en kinderen zijn de grens naar Kosovo over gevlucht.

In een opening tussen de beboste heuvels doemen heel in de verte even de huizen van Presevo op. De stad ligt even buiten de bufferzone in Servië. In Presevo is ruim 80 procent van de bevolking Albanees. Maar de politie is honderd procent Servisch, en die politie heeft de afgelopen tien jaar in de steden en ook hier in de dorpen van de bufferzone een schrikbewind onder de Albanezen uitgeoefend.

In de bufferzone mogen alleen lichtgewapende, kleine patrouilles van de Servische politie komen. Het leger moet vijf kilometer van de grens met Kosovo blijven, en zware wapens zoals artillerie en tanks mogen niet dichterbij dan 25 kilometer. Zo is het afgesproken toen de Serviërs in Kumanovo de vrede tekenden.

Geen Servische politieman waagt zich nog in de zone, die nu helemaal door het UCPMB wordt beheerst. Het Albanese legertje heeft zich ingegraven en zou zo jaren kunnen blijven zitten. Maar de Serviërs, en in toenemende mate ook de VN en de NAVO, willen sneller af van het 'probleem Presevo', vooral nu de strijd naar Macedonië dreigt over te slaan.

Bij de NAVO wordt daarom steeds vaker gesproken over het opheffen van de bufferzone. Dat zou Servië de kans bieden 'orde op zaken te stellen'. Maar voorlopig wordt er nog gepraat over een vreedzame oplossing. En zolang er gepraat wordt is het relatief rustig in de vallei.

Maar of er echt vrede komt? Commandant 'Shpetim', een van de hoogste bevelhebbers van het UCPMB, haalt zijn schouders op. 'Ik weet niet of het goed gaat of slecht. Daarachter praten de Serviërs, maar hier graven ze zich in.'

Een korte sluiptocht even buiten het dorpje Bukovc maakt duidelijk wat hij bedoelt. Op amper een kilometer afstand is op een heuveltop de geschutskoepel van een tank te zien. Een tank die daar volgens 'Kumanovo' helemaal niet mag zijn. Maar ook dit weet KFOR.

Off the record wil een NAVO-vertegenwoordiger in Kosovo wel toegeven dat het aan de rand van de vijfkilometerzone wemelt van de tanks, die allemaal klaarstaan om op te stomen tot aan de grens van Kosovo en het UCPMB te verpletteren.

Mocht de NAVO besluiten de vijfkilometerzone zonder meer op te heffen, dan maakt ze een grote vergissing, zegt Shpetim. 'Dan gaan wij tien kilometer de andere kant op, dieper Servië in, en komen er grote problemen.'

Shpetim hoopt op een vreedzame uitweg, zegt hij. 'Wat we willen is echt niet zoveel. We willen dat er een einde komt aan de discriminatie, we willen dat onze rechten worden gerespecteerd.

Om kwart voor vijf 's middags stelt een groep van zo'n vijftig man zich op in Bukovc, voor het strijken van de vlag die aan een telefoonmast is gehangen. Het commando 'Gezicht naar links!' leidt tot een rommelig heen en weer van gezichten. Minder dan de helft van de neuzen wijst ten slotte naar links. 'Het zijn goede soldaten', zegt commandant 'Delta'. Delta is behalve grafisch ontwerper ook bevelhebber van het naburige Sho shaj.

Shoshaj is de frontlinie. Op 10 februari lanceerden de Serviërs hier een grootscheeps offensief, met tanks en pantserwagens. Drie dagen werd er van de ochtend tot de avond gevochten, maar Delta's soldaten hielden stand.

Sindsdien wordt Shoshaj elke dag bestookt door een batterij Praga's, pantserwagens met 120mm-luchtafweerkanonnen. Ook deze vrijdagmiddag en zaterdag klinkt herhaaldelijk het dreunen van de Praga's. En ook dat weet KFOR. Zodra het schieten vrijdag begint, stijgen in Kosovo twee Apache-helikopters op om te kijken wie er schiet. Zodra de Apaches in de lucht zijn houdt het schieten op, om weer te beginnen zodra de helikopters op hun basis zijn teruggekeerd.

Een checkpoint in de lucht dat hetzelfde effect heeft als dat op de grond. De grens is dicht, maar een nieuwe tractorlading voedsel, dekens en sigaretten hobbelt zaterdagmiddag ongehinderd omhoog naar de mannen in Bukovc.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden