Als Joesjenko begint te spreken, valt het geluid uit

Boodschap van pro-westerse president van Oekraïne is in Lviv aan dovemansoren gericht...

Jan Hunin

LVIV/ DNJEPROPETROVSK Als we de Oekraïense president Viktor Joesjenko mogen geloven, staan zijn landgenoten tijdens de vervroegde parlementsverkiezingen van zondag voor een beslissende keuze: ofwel houdt hun land de democratische koers aan die tijdens de Oranje Revolutie van 2004 werd ingeslagen, ofwel keert Oekraïne terug in Russisch vaarwater. Wel een uitstapje naar het kiesbureau waard, zou je zeggen.

Maar wanneer Joesjenko vanuit een televisiestudio aan de inwoners van Lviv zijn belangrijke boodschap verkondigt, zijn in de meeste cafés de tv’s afgestemd op een ijshockeywedstrijd. En als er uiteindelijk toch iemand gevonden wordt die de president een kans wil geven, floept na een paar minuten het geluid uit. ‘Sorry hoor’, zegt de cafébaas, ‘maar de Gothic Party gaat beginnen.’

Dat Joesjenko’s boodschap aan dovemansoren is gericht, zou natuurlijk aan zijn manier van spreken kunnen liggen. Het boegbeeld van de Oranje Revolutie staat niet bekend om zijn boude uitspraken, en deze keer is het niet anders. ‘Onze parlementsleden hebben een groot nationaal en democratisch hart nodig’, kan hij nog net zeggen voor het geluid wegvalt.

Maar zelfs de meer tot de verbeelding sprekende Joelija Timosjenko, die andere tenor van de Oranje Revolutie, heeft het minder gemakkelijk dan vroeger om haar aanhang te begeesteren. ‘En waar heeft zij haar fortuin vandaan gehaald?’, vraagt een taxichauffeur, wanneer haar campagne tegen de wilde privatiseringen ter sprake komt. Hij vindt de steenrijke Timosjenko niet wezenlijk verschillen van haar aartsrivaal Viktor Janoekovitsj, de anti-held van de Oranje Revolutie. Die wordt er door zijn tegenstanders van beschuldigd een speelbal te zijn van Moskougezinde industriebaronnen.

Oekraïne kan volgens de chauffeur best een Loekasjenko gebruiken. ‘Loekasjenko, die kent u toch, de sterke man van Wit-Rusland? Daar moet je niet proberen om zonder gordel te rijden.’

Ook zijn collega heeft zijn vertrouwen in de Oranje Revolutie verloren. De Oekraïense politici zijn volgens hem allemaal uit hetzelfde hout gesneden: ‘Zodra ze aan de macht komen, beginnen ze voor eigen rekening te werken.’

Net zoals bijna iedereen in het nationalistische Lviv nemen de twee chauffeurs het Joesjenko en Timosjenko kwalijk dat ze na de Oranje Revolutie de hooggespannen verwachtingen niet hebben kunnen inlossen. Door de verdeeldheid in het democratische kamp kon hun aartsvijand Janoekovitsj, een tot de politiek bekeerde oud-bajesklant, na de parlementsverkiezingen van 2006 zelfs als premier terugkeren. In 2004 had de Oranje Revolutie belet dat hij dankzij verkiezingsfraude de ondemocratische Leonid Koetsjma als president zou opvolgen.

De ontgoocheling in het democratische kamp zou Joesjenko en Timosjenko morgen duur te staan kunnen komen, ware het niet dat Janoekovitsj zijn achterban in het Russisch-sprekende oosten van Oekraïne al evenmin weet te begeesteren. Wie vrijdag in Dnjepropetrovsk, een van zijn electorale bolwerken, van de trein stapte, moest een kilometer of twee stappen voor de eerste sporen van de verkiezingscampagne zichtbaar werden. En dan nog zag je de in het blauwe gehulde militanten van Janoekovitsj’ Partij van de Regio’s weinig moeite doen om kiezers te winnen.

Waarom zouden ze ook. Net als in het ‘oranje’ Lviv is het ook in ‘blauwe’ Dnjepropetrovsk moeilijk om iemand te vinden die van plan is om zondag te gaan stemmen. En wie dat toch van plan lijkt, zoals de docente Engelse literatuur Nastja, lijkt niet te weten voor wie. ‘Voor mij zijn alle politici idioten.’ Bij de vorige verkiezingen stemde ze voor Janoekovitsj.

Het belang van de verkiezingen is er daarom niet minder om. Sinds Joesjenko in december 2004 tot president werd verkozen, is Oekraïne in westerse richting opgeschoven, maar een overwinning van Janoekovitsj zou de klok weer doen terugdraaien.

Om daar een stokje voor te steken hebben Joesjenko en Timosjenko afgesproken om na verkiezingen samen een coalitie te vormen. Maar met eenderde van de stemmen ligt Janoekovitsj in de peilingen voorop. En als zijn communistische bondgenoten de kiesdrempel halen, is de kans zelfs groot dat hij zichzelf als eerste minister mag opvolgen.

Voor het imago van Oekraïne in het buitenland zou dat een ramp zijn, meent Nadia Filipchuk, een van de miljoenen veteranen van de Oranje Revolutie. Ze vertelt hoe Janoekovitsj tijdens een bezoek aan het Europees Parlement in Straatsburg er niet eens in slaagde een paar zinnen in het gastenboek te schrijven. ‘Hij moest eerst zijn spiekbriefje tevoorschijn halen. Wat een domoor toch!’ Maar stemmen zal er zondag niet van komen. ‘En gelukkig maar. Ik zou niet weten voor wie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden