Als jij kookt, doe ik je was

Internet kan hulpvragers en -aanbieders tot elkaar brengen. Organisaties als WeHelpen.nl doen hun best. Maar de praktijk is weerbarstig. 'Ik heb geen zin in onbekenden.'

AMSTERDAM - De pergola in de tuin van de 79-jarige Leni Hoogakker uit Eindhoven zat vol algen. Maar ze kan haar keukentrapje niet meer op. Daarom loofde ze op de website Zorgruilbrabant.nl honderd zorgpunten uit voor degene die haar komt helpen het ding schoon te maken. Zelf wil mevrouw Hoogakker iemand anders wel twee uur per week helpen met het doen van boodschappen op de fiets.

'Maar ik heb op beide oproepjes nooit een reactie gekregen', zegt mevrouw Hoogakker nu, drie maanden later, aan de telefoon. 'Ik ga de advertenties er maar af halen. Een kennis heeft me inmiddels al geholpen met de pergola.'

Het principe van zorgruil klinkt veelbelovend: via een online community kunnen mensen elkaar helpen met schoonmaken, klussen in huis of administratie, in ruil voor punten of credits. Die punten zijn vervolgens weer in te zetten voor hulp aan jezelf of een ander. Zo kan een man die in Utrecht een gehandicapte buurvrouw helpt met boodschappen, de punten gebruiken om een vrijwilliger te belonen die met zijn oude vader in Sittard gaat wandelen.

Onder meer de Rabobank en zorgverzekeraars Achmea en CZ zien toekomst in het principe van zorgruil. Zij sloten zich aan bij de coöperatie WeHelpen.nl, een website die dé landelijke marktplaats voor zorgruil moet worden. De site werd in oktober 2012 gelanceerd door Martin van Rijn, toen nog topman van pensioenfonds PGGM, een van de andere initiatiefnemers. Vijf dagen later werd Van Rijn benoemd tot staatssecretaris van Volksgezondheid. Toeval? WeHelpen past in elk geval naadloos in zijn plannen om fors te bezuinigen op de langdurige zorg. Als het aan Van Rijn ligt, zullen ouderen en chronisch zieken in de toekomst veel vaker een beroep moeten doen op hun omgeving, al dan niet met behulp van een sociaal platform als WeHelpen.

Dat delen via sociale media kan werken, wordt al bewezen door websites als Thuisafgehaald.nl en Peerby.com, waar buurtgenoten volop voor elkaar koken en boormachines en fietsen uitlenen aan vreemden. Zorgruil via internet gaat nog een stap verder: een bejaarde stadgenoot vergezellen naar de dokter vereist meer interactie en inspanning dan even snel een maaltijd ophalen bij de buren.

Dat het kán werken, bewijst het verhaal van de Groningse Marieke. Ze heeft rugklachten en moest verhuizen. Via Wehelpen.nl vond ze rond de 25 vrijwilligers die haar in ploegendiensten hielpen met schilderen, laminaat leggen, het opknappen van de tuin en de daadwerkelijke verhuizing. 'Het was echt ongelooflijk', vertelt Marieke. 'Mensen hielpen niet een dagje, maar meerdere keren. Een groep studenten heeft mijn muren en plafonds geverfd. Binnenkort geef ik een feest om iedereen te bedanken.'

Maar de utopie van de zorgruil stuit soms nog op een weerbarstige praktijk. Oproepjes voor vervoer naar het ziekenhuis of het helpen in de tuin blijven onbeantwoord, zo laten verschillende hulpvragers weten.

Aan goedwillende hulpaanbieders overigens geen gebrek: de enkele honderden vrijwilligers die een profiel hebben op de site, zijn veruit in de meerderheid op het aantal mensen dat juist hulp zoekt.

'Dat is vaker het probleem bij nieuwe vrijwilligersnetwerken', zegt Erik Boele, die zich met zijn organisatie New Tribes bezig houdt met innovatieve 'welzijnsconcepten', zoals zorgruil. 'Mensen die willen helpen, zijn er vaak juist genoeg. Maar hulpvragers melden zich niet zo gemakkelijk uit zichzelf. Er is schaamte om toe te geven dat je iets zelf niet meer kunt. En ouderen of zieken zijn bang om te veel van anderen te vragen.' De zorgpunten kunnen helpen om de relatie gelijkwaardiger te maken. Iemand die slecht ter been is, kan in ruil voor boodschappen een ander misschien weer helpen met de administratie.

Veel ouderen aarzelen ook om een 'vreemde' in huis te halen, weet mevrouw Hoogakker. 'Ik heb tegen verschillende kennissen gezegd: is die site niks voor jou? Nee Leni, zeiden ze, als jij hulp nodig hebt, mag je altijd bellen, maar ik heb geen zin in onbekenden over de vloer.'

Onterecht, denkt de 35-jarige Noud van de Louw uit Utrecht. 'Het zijn vaak juist de mensen die er iets van willen maken, die meedoen aan dit soort initiatieven. Oplichters gaan al die moeite niet doen.'

Van de Louw, werkzaam op de pensioenafdeling van Achmea, gelooft sterk in de mogelijkheden van zorgruil en alternatieve beloningen voor vrijwilligers. 'Door de vergrijzing wordt de zorg straks onbetaalbaar. We hebben nieuwe vormen van solidariteit nodig. Internet helpt daarbij.'

Timebanks

Zorgruil in Nederland bevindt zich volgens pionier Boele nog 'in de babyfase'. 'Dat komt vooral omdat het zorg- en welzijnsysteem hier altijd op subsidies heeft gedraaid en niet op onderlinge hulp. In de Verenigde Staten zie je bijvoorbeeld dat een ruilsysteem van timebanks al veel verder is ontwikkeld.' Ook in Japan, dat qua vergrijzing voorloopt op Europa, is zorgruil populair. Bejaarden betalen hun vrijwilligers in fureai kippu. Met die zorgmunt kopen de helpers vervolgens weer zorg in voor hun familie aan de andere kant van het land.

Om zorgruil in Nederland net zo succesvol te maken, is een veel grotere massa nodig op de verschillende sites, zegt Boele. 'Je hebt genoeg mensen in een buurt nodig om het efficiënt te laten werken.'

Frido Kraanen van PGGM erkent dat er nog te weinig mensen op WeHelpen.nl zitten. 'Dat is niet erg. De site is bedacht met het jaar 2018 in het achterhoofd, als ouderen hun zorg echt veel meer zelf moeten organiseren.'

Thuiszorgmedewerkster Sylvia Francke uit Vlissingen had geen aansporing nodig. Zij plaatste onlangs een oproepje namens een oudere, eenzame cliënte. Haar familie woont ver weg en ze komt haar huis nauwelijks uit.'Mevrouw zou heel graag zo nu en dan eens bezoek ontvangen om samen gezellig te praten, iets te drinken en misschien even naar buiten te gaan', schreef Francke op WeHelpen.nl.

Prompt reageerde een 32-jarige Vlissingse die deze mevrouw graag wilde bezoeken. Francke was aanvankelijk positief verrast door zoveel enthousiasme. Maar een week later meldt ze teleurgesteld dat het contact is stukgelopen door een bot bericht waarin de 'vrijwilligster' haar meldt dat ze zelf maar tijd moet maken om koffie te drinken met de oude mevrouw. 'Als je jezelf sociaal vindt, zou ik het doen.' Francke is haar vertrouwen verloren. 'Wat kun je je vergissen in de mens.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden