'Als je Moluks bent mag je hier wonen'

In de wijk in Hoogeveen waar een autochtoon Nederlands stel niet welkom bleek, koesteren de Molukse inwoners de segregatie. Racisme of noodzakelijk om de eigen cultuur te behouden?

Bewoners van de Molukse wijk in Hoogeveen, onder wie een niet-Molukker die getrouwd is met een Molukse vrouw. Beeld Harry Cock

Dit lijkt een oer-Hollandse doorzonwijk: woonkamers met open gordijnen, fietsen op het tuinpad, dekbedden die hangen te luchten over de slaapkamerkozijnen. Maar Nederlanders die hier willen wonen, zijn niet welkom.

Dit blok met rijtjeshuizen in Hoogeveen, hartje Drenthe, is alleen bestemd voor inwoners van Molukse afkomst. Toen zich hier vorige week een Nederlands stel wilde vestigen is hun tussenwoning beklad: 'Molukse wijk, alleen Molukkers'. Alleen Molukkers, deze koers wordt gesteund door de woningbouwcorporatie, de gemeente en het Rijk. Nederlanders zonder Molukse wortels gelden hier als 'buitenstaanders'.

Een Molukse man die al 52 jaar in de Ebbingestraat woont, waar even verderop de woning is beklad, legt de regels uit: 'Als je Moluks bent mag je hier wonen. Als je getrouwd bent met een Molukker ook. Maar buitenstaanders? Nee.'

Cultuur behouden

In het Nederland van 2014, waar de overheid integratie predikt, inburgering en een multiculturele samenleving, zijn er in zo'n zestig gemeenten nog steeds gesegregeerde woonwijken alleen voor Molukkers. Precieze cijfers ontbreken, maar eenderde tot 40 procent van de Molukse bevolking woont in zo'n wijk.

Op zijn kamer in het gemeentehuis van Hoogeveen zegt burgemeester Karel Loohuis (PvdA) ronduit: 'Nederlanders zonder Molukse binding die hier willen wonen, dat kan niet.'

'Als je het zo hoort, dan denk je: dat is racisme', erkent Elijah Latupeirissa, voorzitter van bewonerscommissie Maluku Maju, in zijn rijtjeshuis met uitzicht op de Molukse kerk van Hoogeveen. 'Maar dat is het niet. Wij zijn zelf Nederlanders, zijn hier volkomen geïntegreerd. Maar we willen ook onze eigen cultuur behouden. Wij vinden mantelzorg bijvoorbeeld heel normaal. Als hier meerdere nationaliteiten wonen, kan die gemeenschapszin verwateren.'

De Molukse woonwijken stammen uit begin jaren zestig. Gesegregeerd wonen gold toen als het summum van inburgeren, weet Wim Manuhutu, geschiedkundige en voormalig directeur van het Moluks Historisch Museum. 'De overheid zag de kloof met de Nederlandse samenleving als zo groot dat de Molukkers als groep moesten integreren, niet individueel. De hoop speelde mee dat de Molukkers terug zouden gaan naar de Molukken.'

In het Molukse buurthuis Salawaku krijgt Jaynoa gitaarles van Patrick. Beeld Harry Cock

Gelijkheidsbeginsel

Een wijk met alleen Molukkers, mag dat? Het staat 'enigszins op gespannen voet' met het gelijkheidsbeginsel in de Grondwet, overweegt Jan Brouwer, hoogleraar Algemene Rechtswetenschap in Groningen. Maar misschien is dit discriminatie die mag, overweegt de jurist. Het doel is immers bescherming van 'de culturele identiteit van de Molukse gemeenschap'.

'Eerst mensen met een Molukse achtergrond', is het beleid van woningcorpatie Actium, die drie Molukse woonwijken beheert, in Assen (185 huizen), Bovensmilde (115 huizen) en Oosterwolde (33 huizen). 'Het is niet meer van deze tijd', zegt Marcel van Halteren, manager klantenstrategie. 'Maar voor ons zijn Molukse wijken een gegeven. Gezien de historie is discussie daarover louter theoretisch.'

Het wegpesten van een autochtoon Nederlands gezin, zoals nu in Hoogeveen gebeurt, heeft hij jaren geleden ook eens meegemaakt, in de Molukse wijk in Oosterwolde. 'Hun komst stuitte op bezwaren. De - zeg maar - witte Nederlanders zijn weer vertrokken.'

Bewoners van de Molukse wijk in Hoogeveen met elkaar in gesprek. Beeld Harry Cock

Afspraak

De historie van de Molukse wijken is, zoals wel meer Molukse aangelegenheden in Nederland, hoogst beladen. Tot eind jaren tachtig spoorde de Nederlandse regering gemeenten en provincies aan om Molukse woonwijken vooral Moluks te houden. In Hoogeveen is hierover nog in 2006 een contract getekend met de Molukse bewonerscommissie. Strekking: alle vrijgekomen huurhuizen worden eerst aangeboden aan 'Moluks gerelateerde inwoners'.

'Afspraak is afspraak', zegt burgemeester Loohuis. 'Die afspraak gaat terug tot de jaren zestig. Nu zouden we die afspraak niet zo maken. Natuurlijk moet je kijken: hoe verhoudt dit zich tot de wetten van nu, is dit in de toekomst nog wel houdbaar? Maar we kunnen die afspraak niet eenzijdig opzeggen.'

Uiteraard kent Loohuis de verhalen over de Grondwet, over het gelijkheidsbeginsel. 'Maar deze afspraak is geworteld in de Molukse geschiedenis in Nederland. En afspraken nakomen is heel belangrijk in hun cultuur.'

In het Molukse buurthuis Salawaku krijgt Jaynoa gitaarles van Patrick. Beeld Harry Cock

Uitzondering

In het Zeeuwse Oost-Souburg vestigde zich onlangs - onder gemor van de Molukse bevolking - het eerste Nederlandse stel in een Molukse wijk. Een uitzondering, weet Manuhutu. Hoewel jongeren vaker elders onderdak zoeken, zijn de meeste Molukse wijken ook anno 2014 nog geheel Moluks.

In de Molukse wijk in Hoogeveen blijft integratie beperkt tot het ouderencentrum, waar bejaarde Molukkers zij aan zij koffie drinken met Nederlanders. 'Over twintig jaar wonen hier misschien wel Nederlanders zonder Molukse wortels', zegt bewonersvoorzitter Latupeirissa. Maar dit proces moet niet worden overhaast, vindt hij 'Straks komen hier nog Marokkanen en Turken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden