Reportage Slavernijverleden Amsterdam (Black Heritage Tour)

Als je maar kijkt, is het slavernijverleden van Amsterdam overal in de stad zichtbaar, blijkt als de Volkskrant meeloopt met de Black Heritage Tour

Rondleiding over de keerzijde van het kolonialisme is onderdeel van het Holland Festival. 

Gids Jennifer Tosch tijdens de wandeltour door het centrum van Amsterdam met bijzondere aandacht voor monumenten en gebouwen die een link hebben met slavernij of zwarte geschiedenis. Beeld Simon Lenskens

We verzamelen bij het Monument op de Dam, waar onze gids Jennifer Tosch (54) en passant meteen een paar nieuwe en verwarrende feiten opsomt. Ze wijst naar het ‘beurspoortje’ naast Dam 19. Destijds school daarachter de vroegste Koopmansbeurs ter wereld, geopend in 1611. Daar werd gehandeld in producten van slavenarbeid, zoals koffie en tabak, en er bestond een levendige handel in aandelen van plantages. Bij de oprichting van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) in 1602 (‘de eerste multinational ter wereld’), kochten 1143 Amsterdammers zo’n aandeel. Het laatst verkochte aandeel, à vijftig gulden, ging naar de dienstbode Dignum Jans. Een simpel feitje dat treffend weergeeft hoe breed geaccepteerd het was om te profiteren van slavenarbeid.

Tijd om dit even te verwerken is er niet; hup, daar wuift Tosch alweer in een andere richting: De Nieuwe Kerk. ‘Hij heet ‘nieuw’ omdat hij 400 jaar oud is’, zegt ze. Haar toehoorders, veelal Amerikanen, lachen. Dat in die Nieuwe Kerk vaderlandse helden als Michiel de Ruyter begraven liggen, weten de meeste Amsterdammers nog nét. Maar Tosch vertelt ons dat er ook prominente betrokkenen bij de slavernij begraven zijn, zoals de advocaat Solomon du Plessis. In de indrukwekkende Slavery Heritage Guide, mede door Tosch samengesteld en te koop bij de tour, komt daar terloops een ijzingwekkend zinnetje achteraan: Susanna du Plessis, dochter van Solomon, was in Suriname berucht om haar wreedheid als slaveneigenaar. O ja, vervolgt Tosch, daar in het Paleis op de Dam vergaderde de Sociëteit van Suriname over onder meer rechtspraak en wetgeving in de kolonie.

Jennifer Tosch is ook oprichter van de Black Heritage Tours. Beeld Simon Lenskens

De Surinaams-Amerikaanse Tosch, een vitale spraakwaterval met robijnrode Marc Jacobs-bril, is de oprichter van Black Heritage Tours, dat met rondleidingen in de stad aanvullende historische informatie wil verschaffen over de Nederlandse koloniale geschiedenis. Haar initiatief, begonnen in 2013, komt voort uit een gemis dat ze zelf ervoer toen ze in Nederland op zoek ging naar de geschiedenis van haar Surinaamse moeder. ‘Het viel me tegen hoe weinig er bekend was over de geschiedenis van de zwarte bevolking van Nederland.’ Tosch wil zowel positieve verhalen vertellen als aandacht vragen voor die zwarte bladzijde: slavernij.

Haar rondleiding is een wonderlijke mengeling van de twee. Zo is er aan het begin van de tour een bezoek aan een jeneverdestilleerderij in de Pijlsteeg – inclusief authentiek 17de-eeuws proeflokaal: geliefd doelwit van vele stadstours. Een kort bezoek aan het lokaal vult Tosch monter aan met een anekdote over een winti-ritueel (met de slavenhandel van West-Afrika naar Suriname overgebracht), waarbij de heilige Kapokboom (Kankantrie) wordt aanbeden, met kalebassen met jenever. Leuke, informatieve anekdote die slechts zijdelings een relatie heeft met de slavernij: de tien deelnemers staan er haast beteuterd bij, alsof we collectief ernstiger zaken hadden verwacht.

30-05-2019 AMSTERDAM, Nederland. Black Heritage tour door centrum van Amsterdam. Met gids Jennifer Tosch. Wandeltour doorheen het centrum van Amsterdam met bijzondere aandacht voor monumenten en gebouwen die een link hebben met slavernij en/of zwarte geschiedenis. Fronton van Admiraal Tromp boven een deur in Amsterdam. Foto: Simon Lenskens Beeld Simon Lenskens

Die volgen gauw genoeg. Om de hoek prijkt op de pui van Oudezijds Voorburgwal 136 een prachtige gevelsteen van Cornelis Tromp, zoon van zeevaarder Maarten en kapitein op De Gouden Leeuw. Tromp ziet er fier en welvarend uit, en links van hem (rechts voor de kijker) staat een klein zwart jongetje met een bewonderende blik die die status nog eens bevestigt. De veelal zwarte deelnemers van de tour zwijgen bedrukt als Tosch uitlegt hoe hier een zwart mens dient als accessoire. Dit jongetje heeft echt bestaan, maar hoe hij heette en hoe het hem verder verging, is niet bekend. Tosch: ‘Zo zijn er veel meer naamloze tot slaaf gemaakten die als bediende en statussymbool ingezet werden in Amsterdam.’

Degenen met macht schrijven de geschiedenis, de machtelozen zijn minder dan een voetnoot. Daar wil Tosch stap voor stap verandering in brengen. ‘Slavernij lijkt iets van ver weg, maar voor wie het wil zien, is het slavernijverleden duidelijk zichtbaar in de stad.’ De Slavery Heritage Guide is er helder over: Amsterdamse kooplieden verdienden miljoenen met de verkoop van mensen. Zo ver weg was het allemaal niet.

30-05-2019 AMSTERDAM, Nederland. Black Heritage tour door centrum van Amsterdam. Met gids Jennifer Tosch. Wandeltour doorheen het centrum van Amsterdam met bijzondere aandacht voor monumenten en gebouwen die een link hebben met slavernij en/of zwarte geschiedenis. Versieringen van een huis bij de Oudezijds Voorburgwal. Foto: Simon Lenskens Beeld Simon Lenskens

Verder gaat de tour, over de Wallen, door naar de Oude Kerk. Hier ligt de vrijgemaakte slaaf Jacob Matroos Beeldsnijder (1779-1817) begraven. Zijn vader was een hoge ambtenaar in Suriname die twee zoons kreeg met een tot slaaf gemaakte vrouw, en hen vrijkocht in 1781. Tosch: ‘Nog vragen?’ En door gaat het, via de Waag op de Nieuwmarkt, waar Petrus Camper (1722-1789) wetenschappelijk onderzoek deed naar rassenverschillen, langs de voormalig hoofdkantoren van de VOC (Kloveniersburgwal) en de WIC (Oudezijds Voorburgwal), naar het voormalige woonhuis van Bartholomeus de Moor, waar op de gevel een pijnlijk prachtig beeld prijkt van een trotse, eh, moor. Rokin 64, en nog nooit eerder gezien.

Twee uur duurt de wandeling; in hoog tempo langs pakweg vijftien bezienswaardigheden, en dat is nog maar een fractie van de 115 locaties uit de Slavery Heritage Guide. Onvermoeibaar beent en praat Tosch door, om haar rondleiding te besluiten op de Dam, bij de gevelsteen van ‘Sinterclaes’, beschermheilige van Amsterdammers en zeevaarders. Op opgewekte toon informeert ze de deelnemers tenslotte nog even over de felle Nederlandse strijd om ‘Black Pete.’ En dan is het huiswaarts, met een vol hoofd en een zwaar hart.

30-05-2019 AMSTERDAM, Nederland. Black Heritage tour door centrum van Amsterdam. Met gids Jennifer Tosch. Wandeltour doorheen het centrum van Amsterdam met bijzondere aandacht voor monumenten en gebouwen die een link hebben met slavernij en/of zwarte geschiedenis. Versiersing van Sinter Claes op gevel bij pand op de Dam. Foto: Simon Lenskens Beeld Simon Lenskens

Black Heritage Tours in het Holland Festival

Black Heritage Tours bestaat sinds 2013. Er zijn twee verschillende soorten tours: een stadswandeling van twee uur rondom De Dam in Amsterdam, en een boottocht van drie uur. Inmiddels organiseert oprichter Jennifer Tosch soortgelijke rondleidingen in Brussel en New York. De Black Heritage Tour is dit jaar opgenomen in de randprogrammering van het Holland Festival. Voor die data (9, 16 en 23 juni) zijn geen kaarten meer beschikbaar, maar buiten het festival om is de rondleiding gewoon te boeken, via blackheritagetours.com.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden